Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2022 r., I FSK 1318/18

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2022 r., I FSK 1318/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia NSA Zbigniew Łoboda (sprawozdawca), Sędzia NSA Marek Olejnik, po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Bk 52/18 w sprawie ze skargi A. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 28 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do czerwca i od sierpnia do grudnia 2012 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. Z. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Bk 52/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu skargi A. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 28 listopada 2017 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do czerwca i od sierpnia do grudnia 2012 r., na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej - "p.p.s.a."), oddalił skargę.

3 Z uzasadnienia wyroku wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. wydał w stosunku do A. Z. decyzję z dnia 30 sierpnia 2017 r. w sprawie podatku od towarów i usług za wymienione okresy 2012 r.

4 Odwołanie od powyższej decyzji zostało wniesione po terminie razem z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Pełnomocnik skarżącego w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu wskazał, że odwołanie nie zostało złożone w terminie z powodu jego choroby. Do wniosku pełnomocnik dołączył kserokopie zwolnień lekarskich za okres od 28 września do 9 października 2017 r. i od 10 do 16 października 2017 r. W zwolnieniach wskazano, że chory musiał leżeć. Początek okresu pierwszego zwolnienia przypadał na ostatni dzień terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji.

5 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku postanowieniem z dnia 28 listopada 2017 r. uznał, że w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki przywrócenia terminu wymienione w art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm., dalej – "O.p."). W uzasadnieniu postanowienia organ podniósł, że sam fakt przebywania pełnomocnika na zwolnieniu lekarskim nie uzasadnia przywrócenia uchybionego terminu. Do okoliczności uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się np. nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Pełnomocnik nie wskazał okoliczności ani argumentów potwierdzających, że choroba była nagła, a dodatkowo była czynnikiem nie do przezwyciężenia. Ponadto w odniesieniu do osób, które występują jako pełnomocnicy należy przyjąć, że są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia.

6 W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 162 O.p. przez jego niewłaściwą wykładnię skutkującą przyjęciem, że załączenie do wniosku o przywrócenie terminu zwolnienia lekarskiego ze wskazaniem, że chory musi leżeć nie stanowi uprawdopodobnienia, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy pełnomocnika strony.

7 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku wniósł o jej oddalenie.

8 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalając skargę powołanym na początku wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2018 r. uznał, ze skarga nie była zasadna.

9 Według Sądu, organ zasadnie uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił, że niedochowanie terminu do wniesienia odwołania było przez niego niezawinione. W przypadku reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika obowiązek staranności ma wymiar szczególny. Sąd stwierdził, że choć choroba adwokata powodująca jego niezdolność do pracy obejmowała łącznie okres od 28 września do 16 października 2017 r., to jednoznacznie przypadała ona w ciągu jednego tylko dnia terminu ustawowego do złożenia odwołania. Ponadto strona nie uprawdopodobniła, że choroba pełnomocnika miała charakter nagły i uniemożliwiała wywiązanie się ciążących na nim obowiązków. Nadto, ani we wniosku o przywrócenie terminu, ani w skardze nie przedstawiono argumentacji wykluczającej możliwość posłużenia się przez adwokata inną osobą. Biorąc pod uwagę, że pełnomocnik strony prowadzi kancelarię adwokacką wspólnie z innymi adwokatami, brak możliwości posłużenia się inną osobą w zakresie zarówno czynności sporządzenia odwołania, jak i jego nadania w placówce pocztowej należy o cenić jako wątpliwy.

10 W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego wyroku, strona zaskarżyła wyrok ten w całości i wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

11 Wskazując na podstawę z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżący zarzucił:

12 1. obrazę art. 162 O.p. przez błędną jego wykładnię skutkującą przyjęciem, że załączenie do wniosku o przywrócenie terminu zwolnienia lekarskiego ze wskazaniem "chory musi leżeć" nie stanowi uprawdopodobnienia, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy pełnomocnika strony;

13 2. obrazę przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 122 w zw. z art. 187 O.p. przez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy polegające na niepodjęciu próby uzyskania wyjaśnień od pełnomocnika skarżącego na okoliczność czy rodzaj choroby, który zgodnie z zaleceniami lekarskimi wymagał od niego leżenia, uniemożliwiał mu dokonywanie czynności procesowych, w tym sporządzania pism oraz ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego, przy jednoczesnym przyjęciu a priori, iż zaświadczenie lekarskie ze wskazaniem "chory musi leżeć" potwierdza co prawda okres niezdolności do pracy adwokata w okresie od 28 września do 16 października, jednakże nie stanowi podstawy do stwierdzenia, iż choroba pełnomocnika w dniu 28 września 2017 r. miała charakter nagły i uniemożliwiała wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków, która to ocena Sądu stanowi w istocie ocenę diagnozy lekarza, a zatem stanowi wkroczenie w kompetencje lekarza.

14 W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.

15 W piśmie procesowym z dnia 4 marca 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku podtrzymał stanowisko.

16 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

17 Skarga kasacyjna nie była zasadna i jako taka podlega oddaleniu.

18 W pierwszej kolejności trzeba odnotować, że przesłanki, jakie legły u podstaw wniosku o przewrócenie terminu oraz odmownego załatwienia przez organ podatkowy tego wniosku, były w istocie już rozważone przez Naczelny Sąd Administracyjny, to jest w wyroku z dnia 14 grudnia 2021 r., sygn. akt II FSK 1211/21, zapadłym w sprawie, w której kontrolowane było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku, wydane na wniosek A. Z. w związku z uchybieniem terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie dochodowej. Kluczowe element wniosku były zbieżne z tymi, jakie wskazane zostały przez wnioskodawcę w niniejszej sprawie, a to ze względu na chorobę tegoż pełnomocnika od 28 września do 9 października 2017 r. i od 10 do 16 października 2017 r. oraz zalecenie lekarza, że chory musi leżeć, co zostało stwierdzone tymi samymi zaświadczeniami lekarskimi. Również pozostałe okoliczności były tożsame, gdyż decyzje podatkowe w sprawie dochodowej oraz podatku od towarów i usług zostały doręczone w tym samym dniu, zaś wykorzystane we wniosku argumenty były identyczne, podobnie jak stanowisko organu odwoławczego, który odmówił przywrócenia terminu. Ponadto za pismem z dnia 4 marca 2022 r., organ przedłożył dodatkowe wyjaśnienie otrzymane od pełnomocnika (pismo z dnia 6 kwietnia 2021 r.) dotyczące przyczyn uchybienia terminowi.

19 Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela ocenę Sądu kasacyjnego wyrażoną w sprawie II FSK 1211/21, przeto jako własną przyjmuje argumentację wyrażoną we wskazanym orzeczeniu, prowadzącą do stwierdzenia, że bez naruszenia prawa organ podatkowy odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

20 Wstępnie trzeba jednak przypomnieć, że art. 162 O.p. określa warunki jakie muszą być spełnione, by podanie o przywrócenie terminu mogło zostać uwzględnione. Należą do nich uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego oraz złożenie podania w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi wraz z dopełnieniem czynności, dla której był określony termin. Przesłanki wymienione w tym przepisie wystąpić muszą łącznie. Niespełnienie choćby jednej z nich uniemożliwia przywrócenie terminu.

21 W orzecznictwie utrwalone zostało przekonanie, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. W konsekwencji więc brak winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć (por. postanowienie NSA z dnia 4 października 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 560/00).

22 Trafnie przyjęto w wyroku w sprawie II FSK 1211/21, że pełnomocnictwo z prawem substytucji udzielone adwokatowi prowadzącemu kancelarię adwokacką wspólnie z innymi adwokatami - specjalistami z zakresu prawa podatkowego i rachunkowości, wymogi, jakie powinno spełniać odwołanie oraz możliwość uzupełnienia braków odwołania (już po jego wniesieniu), dowodzą o niedochowaniu należytej staranności przy wnoszeniu odwołania. Działający bowiem w imieniu skarżącego zawodowy pełnomocnik (w tym przypadku adwokat), obowiązany był podjąć niezbędne kroki w kierunku realizacji zasady dbałości o interesy swojego mocodawcy.

23 W przedmiotowej sprawie nie może być wątpliwości co do tego, że po stronie pełnomocnika istniała możliwość sporządzenia i wniesienia odwołania przy pomocy innych osób, np. innych prawników wykonujących praktykę w tej samej kancelarii, co pełnomocnik skarżącego. Z tego też względu twierdzenie kasatora, że niemożliwe było sporządzenie w ostatnim dniu terminu odwołania bez znajomości materii będącej postawą zarzutów, nie zasługiwało na aprobatę. Jak słusznie dostrzeżono w powoływanym wyroku II FSK 1211/21, zakładając że odwołanie zostałoby wniesione w ramach substytucji przez innego adwokata z kancelarii pełnomocnika, bez wskazania szczegółowych zarzutów i dowodów, ale z zachowaniem terminu do dokonania tej czynności, to organ odwoławczy zobligowany byłby w fazie wstępnej postępowania odwoławczego do zbadania, czy wniesione odwołanie zawiera elementy niezbędne do jego rozpatrzenia, wskazane w treści art. 222 O.p., a następnie wezwania do uzupełnienia dostrzeżonych braków w odwołaniu w trybie art. 169 O.p. Umożliwiłoby to wnoszącemu odwołanie, niezależnie od siedziby kancelarii, zapoznanie się ze szczegółami mniejszego postępowania w siedzibie organu odwoławczego, która mieści się w B. tak jak kancelaria.

24 W sumie więc prawidłowa była konkluzja wyrażona w zaskarżonym wyroku, że pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.

25 Z nadesłanego przez organ wyjaśnienia pełnomocnika dotyczącego charakteru schorzenia, które u niego wystąpiło wynika, że od kilkunastu lat choruje na obturacyjną chorobę płuc. Pomimo tego, ze Sąd pierwszej instancji, ani organ podatkowy, nie dysponowali w dacie podejmowania rozstrzygnięć powyższą informacją, to jej uwzględnienie przez Sąd kasacyjny dodatkowo potwierdza ocenę co do prawidłowości zaskarżonego wyroku, gdyż profesjonalny pełnomocnik, planując dokonanie czynności procesowej, w tym przypadku wniesienia środka zaskarżenia, musi uwzględnić, kierując się zwykłym doświadczeniem życiowym, że w okresie biegu terminu do jej dokonania mogą nastąpić czasowe przeszkody wynikające ze zwykłych zdarzeń życiowych, w tym także z krótkich niedyspozycji zdrowotnych, utrudniające mu sporządzenie i wniesienie środka zaskarżenia w ostatnim dniu terminu. Konieczność uwzględnienia tych przeszkód obciąża pełnomocnika tym bardziej w sytuacji, gdy cierpi on na określone i powtarzające się niedyspozycje zdrowotne.

26 Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.

27 Marek Olejnik Janusz Zubrzycki Zbigniew Łoboda

28 sędzia NSA sędzia NSA sędzia NSA