Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2010 r., I FSK 1203/10

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2010 r., I FSK 1203/10

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 24 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "M." S.A. z siedzibą w O. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 941/09 w sprawie ze skargi "M." S.A. z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 9 października 2009 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec, sierpień, wrzesień i październik 2007 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 941/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie art. 221 p.p.s.a. odrzucił skargę "M." S.A. z/s w O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec, sierpień, wrzesień i październik 2007 r.

3 W pisemnych motywach swojego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja była decyzją kasacyjną, wydaną na podstawie art. 233 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 8 poz. 60 ze zm.), zwanej dalej "Ordynacją podatkową", od której to skargi, w myśl § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), zwanego dalej "rozporządzeniem z 2003 r.", pobiera się wpis stały w wysokości 500 zł. Sąd zauważył, że skargę w imieniu spółki wnosił jej pełnomocnik – radca prawny, który mimo dyspozycji art. 221 p.p.s.a. nie uiścił ciążącej na stronie opłaty stałej, co w konsekwencji spowodowało, że skarga podlegała odrzuceniu.

4 Na powyższe orzeczenie pełnomocnik spółki złożył skargę kasacyjną, w której wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

5 Jako podstawy kasacyjne wskazał naruszenie art. 231 w zw. z art. 230 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej, poprzez przyjęcie, że wniesiona skarga nie obejmuje swym zakresem należności pieniężnej i w konsekwencji zastosowanie § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia z 2003 r. poprzez uznanie, iż w sprawie znajduje zastosowanie wpis stały oraz zastosowanie art. 221 w zw. z art. 220 § 1 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi i w konsekwencji niezastosowania § 1 rozporządzenia z 2003 r. poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie nie znajduje on zastosowania, gdyż stanowi o wpisie stosunkowym.

6 W uzasadnieniu strona postawiła tezę, że charakter wpisu był w sprawie źle zidentyfikowany, gdyż sprawa dotyczyła należności pieniężnych, a zatem od skargi powinien zostać pobrany wpis stosunkowy.

7 Strona przeciwna nie skorzystała z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

8 Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

9 Skarga kasacyjna jest zasadna, choć nie wszystkie podniesione zarzuty zasługiwały na uwzględnienie.

10 Przystępując do oceny podstaw kasacyjnych należy stwierdzić, że w sprawie nie doszło do nieprawidłowego określenia wpisu sądowego. Niezasadne jest przede wszystkim twierdzenie, że przedmiotem zaskarżonego aktu jest należność pieniężna, a zatem wpis należny w sprawie jest wpisem stosunkowym. Skarga wniesiona przez skarżącego do sądu administracyjnego jest środkiem zaskarżenia decyzji kasacyjnej, wydanej na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. b Ordynacji podatkowej, w której organ odwoławczy z przyczyn proceduralnych nakazał uzupełnienie przeprowadzonego postępowania dowodowego. Decyzja taka nie orzeka zatem o kwestiach należności pieniężnych, nie kreuje żadnej należności ani nie stwierdza jej istnienia lub nie istnienia. W konsekwencji od skargi na decyzję uchylającą, wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. b Ordynacji podatkowej należy pobierać wpis stały w wysokości 500 zł na podstawie § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia z 2003 r. W związku z powyższym zarzut skargi kasacyjnej, który koncentrował się na kwestii kwalifikacji wpisu, jako wpisu stałego należało uznać za nieusprawiedliwiony.

11 Nie mniej jednak strona w treści postawionego zarzutu powołała zastosowanie art. 221 p.p.s.a., który stanowił podstawę wydanego rozstrzygnięcia. Tym samym dała możliwość odniesienia się do kwestii oparcia zaskarżonego postanowienia na wymienionej normie prawnej.

12 Zgodnie z art. 221 p.p.s.a. pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej.

13 Zaskarżone w przedmiotowej sprawie postanowienie zostało wydane 14 stycznia 2010 r., kiedy powołany przepis bez wątpienia obowiązywał.

14 Jednakże zauważyć należy, że na mocy art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 36, poz. 196), zwanej dalej "ustawą nowelizującą", art. 221 p.p.s.a. został uchylony. Ustawa ta nie zawierała przepisów przejściowych, a zgodnie z jej art. 5 weszła w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, a więc 10 kwietnia 2010 r. Oznacza to, że w chwili rozpatrywania przedmiotowej skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny art. 221 P.p.s.a. nie miał już mocy obowiązującej.

15 W związku z powyższym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego istotne znaczenie dla oceny zaskarżonego postanowienia ma ustalenie, czy uchylenie art. 221 p.p.s.a. ma jakikolwiek wpływ na prawidłowość zastosowania tego przepisu przez Sąd pierwszej instancji.

16 W tym miejscu należy podkreślić, że podniesiona kwestia stanowiła przedmiot rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w postanowieniu z dnia 13 maja 2010 r. sygn. akt I FSK 750/09, w którym to postawiono tezę, że utrata w świetle art. 2 pkt 8 ustawy nowelizującej z dniem 10 kwietnia 2010 r. mocy obowiązującej przez art. 221 P.p.s.a. skutkuje tym, iż przepisu tego nie można zastosować po tej dacie na żadnym etapie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego, w tym przy rozstrzyganiu skargi kasacyjnej na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na podstawie tej normy prawnej jeszcze w okresie jej obowiązywania w krajowym porządku prawnym. W rezultacie zaskarżone w niniejszej sprawie orzeczenie należy uchylić, zostało ono bowiem wydane na podstawie nieobowiązującego art. 221 p.p.s.a.

17 Podzielając powyższy pogląd warto powołać się na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z 10 maja 2004 r., SK 39/03 (OTK ZU nr 5/A/2004, s. 561) W uzasadnieniu Trybunał stwierdził, że ustawodawca w wypadku regulacji zagadnień intertemporalnych dysponuje znaczną, choć nie nieograniczoną swobodą. Stanowiąc nowe prawo, może nawet nadawać mu moc wsteczną, jakkolwiek w tym zakresie jego możliwości wyznacza acquis constitutionnel ukształtowany na tle art. 2 Konstytucji. Ustawodawca ma więcej swobody w zakresie czasowego działania nowych przepisów w odniesieniu do stosunków w toku, określając ich prawny reżim. Może bowiem przewidywać bezpośrednie działanie nowych przepisów ("przechwycenie sprawy" przez reżim nowego prawa, od daty jego wejścia w życie). Może także przewidzieć dalsze stosowanie dawnej ustawy wobec takich stosunków. W powoływanym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w przypadku, gdy ustawodawca milczy w kwestii intertemporalnej, zasadniczo przyjmuje się, że zakres stosowania ustawy jest wyznaczony gdy idzie o datę początkową – datą jej wejścia w życie. To oznacza, że ustawę nową należy stosować także co do stosunków zaistniałych wcześniej (zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, od daty jej wejścia w życie). W innym fragmencie tego samego orzeczenia Trybunał podkreślił też, że fakt, iż w jakimś zakresie ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie co do kwestii intertemporalnej (stosowania ustawy do sytuacji zapoczątkowanych przed wejściem w życie ustawy) – bynajmniej nie oznacza istnienia luki w prawie. Wobec braku wyraźnej regulacji intertemporalnej kwestia międzyczasowa i tak będzie rozstrzygnięta, tyle że na korzyść zasady bezpośredniego stosowania ustawy nowej, od momentu wejścia jej w życie do stosunków nowo powstających i tych, które trwając w momencie wejścia w życie ustawy – nawiązały się wcześniej.

18 Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy zauważyć należy, że w przypadku utraty mocy obowiązującej przez art. 221 p.p.s.a. nie mamy do czynienia z żadną z sytuacji, które przemawiałyby za dalszym stosowaniem tego przepisu do spraw będących w toku (niezakończonych prawomocnym orzeczeniem). Przepis ten, przewidując podwyższone wymogi opłacania pism sądowych wniesionych przez adwokatów (radców prawnych) i surowe konsekwencje niespełnienia tych wymogów, niewątpliwie nie był przepisem korzystnym dla stron, wobec których był stosowany, nie można więc mówić o potrzebie ochrony praw nabytych. Nie mamy również do czynienia z naruszeniem zasady nieretroakcji, bowiem w przypadku, gdy postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte poprzez wniesienie skargi, lecz nie zostało jeszcze prawomocnie zakończone, sprawa pozostaje w toku. Skoro brak jest względów przemawiających za dalszym stosowaniem w omawianym zakresie przepisów ustawy w kształcie sprzed nowelizacji, prawidłowość zastosowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 221 p.p.s.a. powinna być oceniana na tle przepisów obowiązujących w dacie prawomocnego rozstrzygania o zasadności odrzucenia skargi (a więc w dacie rozpoznawania przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej w tym zakresie), w myśl zasady bezpośredniego stosowania ustawy nowej.

19 Podkreślenia przy tym wymaga w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego to, że reguła bezpośredniego działania ustawy nowej dotyczy jedynie "spraw w toku". Dopóki istnieje stan "sprawy w toku", sprawy takie podlegają zatem ustawie p.p.s.a. (w zakresie jej art. 221) w kształcie nadanym jej przez powołaną ustawę nowelizującą. Natomiast rozszerzonemu w ten sposób czasowemu zakresowi działania ustawy zmieniającej nie są poddane sprawy zakończone w prawomocny sposób wcześniej, w których nie istnieje żaden stan zawisłości. Po to, aby sięgnąć do tego rodzaju stanów już ukształtowanych w prawomocny sposób przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, ustawodawca, regulując czasowy zakres działania ustawy zmieniającej, musiałby w sposób jednoznaczny posłużyć się instytucją wstecznego działania nowego prawa, czego jednak nie uczynił.

20 Z tych to względów zaskarżone postanowienie należało uchylić, zgodnie z art. 185 § 1 P.p.s.a. Nie rozstrzygnięto wniosku strony o zwrot kosztów postępowania, bowiem niniejsze postanowienie nie mieści się w katalogu orzeczeń z art. 209 powyższej ustawy.