Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2013 r., I FSK 1104/12

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2013 r., I FSK 1104/12

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Wiatrowski, Sędzia NSA Krystyna Chustecka, Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 13 września 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 lutego 2012 r. sygn. akt III SA/Gl 1031/11 w sprawie ze skargi M. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji

3 1.1. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 1031/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. G. (zwanego "skarżącym" lub "stroną") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 marca 2011 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

4 1.2. Opisując stan faktyczny sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że strona złożyła zgłoszenie identyfikacyjne osoby prowadzącej działalność gospodarczą NIP-1 w dniu 30 grudnia 2004 r., w którym jako adres miejsca zamieszkania i korespondencji wskazała D., ul. L. 117 nr 2. W piśmie z 6 czerwca 2006 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie podatkowe wobec skarżącego w sprawie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za listopad 2005 r. Następnie wydał postanowienie i doręczył je na adres wynikający ze zgłoszenia identyfikacyjnego, to jest na adres D., ul. L. 117 nr 2. Sąd podał, że z akt administracyjnych wynika także, że skarżący, będąc przesłuchiwany w charakterze podejrzanego w siedzibie Urzędu Skarbowego w dniu 19 grudnia 2008 r., podał do protokołu adres zamieszkania i adres do doręczeń B., ul. O. 67. Niezależnie od powyższego, strona miała w toku postępowania pełnomocnika, który w piśmie z 13 kwietnia 2010 r. również wskazał, że adresem miejsca zamieszkania skarżącego jest B., ul. O. 67. Wskazany adres miejsca zamieszkania potwierdził też sam skarżący w zażaleniu z dnia 6 października 2010 r., wniesionym na postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania.

5 Organ odwoławczy, stanął na stanowisku, że strona nie uprawdopodobniła, by uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. Podał, że argumentacja wniosku strony sprowadzała się do zakwestionowania prawidłowości doręczenia decyzji w trybie zstępczym na adres B., ul. O. 67. We wniosku, jak i w skardze strona podnosiła, że przyjęcie przez organy skuteczności doręczenia decyzji nastąpiło przy błędnym założeniu, iż adres B., ul. O. 67 jest tym, pod którym skarżący zamieszkuje i to stanowi bezpośrednią przyczynę uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

6 1.3. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że słusznym jest twierdzenie organów, iż decyzja w przedmiocie podatku od towarów i usług została skutecznie doręczona stronie w trybie art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2013 r., poz. 749 ze zm., dalej: "O.p."). Decyzja ta została wyekspediowana pod właściwy adres, a właściwa placówka Poczty Polskiej zawiadomiła stronę w sposób prawidłowy o nadejściu pisma i miejscu, gdzie i kiedy może je odebrać. W aktach sprawy znajduje się także dowód, z którego bezspornie wynika, że adresata dwukrotnie zawiadomiono o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej. Sąd wskazał, że jako przyczynę uchybienia terminu do wniesienia odwołania, we wniosku o jego przywrócenie strona podniosła fakt doręczenia przesyłki zawierającej decyzję na adres niewłaściwy, pod którym strona nie zamieszkiwała. Skoro jednak przesyłka została doręczona na prawidłowy adres, to nie można przyjąć za słuszną argumentacji mającej uzasadniać przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że korespondencja kierowana w toku postępowania do podatnika na wskazany przez niego adres była przez niego odbierana. W tej sytuacji, gdy strona o toczącym się postępowaniu podatkowym wiedziała i nie zareagowała poprzez powiadomienie organu o tym, że adres do doręczeń nie jest już aktualny, jak i nie podała nowego adresu, to działanie takie musi być poczytane za niedbalstwo dowodzące winy skarżącego.

7 1.4. W konsekwencji, zdaniem sądu pierwszej instancji, słusznie Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, odmówił przywrócenia tego terminu, gdyż wbrew zarzutom skargi nie doszło w niej do naruszenia art. 162 § 1, art. 148 , art. 150 i art. 122 O.p.

8 2. Skarga kasacyjna

9 2.1. W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

10 2.2. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono rażące naruszenie przepisów prawa mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

11 - art. 162 § 1 O.p., poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, ze względu na to, że strona nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania;

12 - art. 148 § 1 O.p., poprzez uznanie, że organ pierwszej instancji prawidłowo doręczył decyzję skarżącemu;

13 - art. 150 O.p., poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy pisma w postępowaniu nie były doręczane na prawidłowy adres podatnika;

14 - art. 122 O.p., poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich działań, w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym.

15 2.3. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że nie wiedział o wydanej decyzji, gdyż nie została mu doręczona. Doręczenie nastąpiło na adres, pod którym nie zamieszkuje. W związku z tym, w opinii skarżącego, nie miał on możliwości odniesienia się do przedmiotowej decyzji. Skarżący argumentował, że podczas składania wyjaśnień 30 listopada 2010 r. został zapewniony, że decyzja zostanie mu doręczona pod wskazany adres. Skarżący osobiście pojawiał się w urzędzie skarbowym i za każdym razem organ zapewniał, że decyzja zostanie doręczona w sposób prawidłowy. Skarżący stwierdził, że nie zdawał sobie sprawy, iż nie zmienił w Urzędzie Skarbowym adresu do doręczeń. Nie wiedział, że ma do odbioru listy z Urzędu Skarbowego, a co za tym idzie, nie można powiedzieć, że nie odbierał ich celowo, co potwierdza wcześniejsze podejmowanie postanowień z 4 lutego 2009 r., 2 kwietnia 2009 r., 7 maja 2009 r., 7 stycznia 2010 r. oraz 28 stycznia 2010 r. Zdaniem skarżącego, błędne jest poczytanie braku podjęcia listów za niedbalstwo dowodzące winy skarżącego.

16 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

17 3.1. Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne, a zatem rozpoznawany środek odwoławczy nie może odnieść zamierzonego skutku.

18 3.2. W rozpoznawanym środku odwoławczym podniesiono zarzut naruszenia szeregu przepisów Ordynacji podatkowej. W związku z tak sformułowanym zarzutem, sporządzonym przecież przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, należy przypomnieć, że skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym przysługującym od orzeczeń Wojewódzkich Sądów Administracyjnych. Te zaś nie stosują przepisów Ordynacji podatkowej lecz jedynie kontrolują prawidłowość ich zastosowania przez organy podatkowe. W uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09 (ONSAiWSA 1010, nr 1, poz. 1) stwierdzono, że przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych. Kierując się treścią uzasadnienia tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny pominął wadę redakcyjną powyższych zarzutów polegającą na braku powiązania z naruszeniem przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem wskazane wady redakcyjne nie miały żadnego wpływu na ocenę merytoryczną skargi kasacyjnej.

19 3.3. Przedmiotem kontroli sądowej, przeprowadzonej przez sąd pierwszej instancji było postanowienie organu podatkowego, w którym odmówiono przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Stąd też skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

20 3.4. Wbrew twierdzeniom kasatora zaskarżone postanowienie nie narusza art. 148 § 1 O.p. Zgodnie z tą normą prawną pisma procesowe doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Przepis ten zatem reguluje tak zwane doręczenie właściwe, bezpośrednio do rąk adresata. W niniejszej sprawie ten rodzaj doręczenia nie miał miejsca, a zatem organ podatkowy nie mógł naruszyć tego przepisu.

21 3.5. Również sąd pierwszej instancji, dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia trafnie uznał, że nie naruszono art. 150 O.p. Przepis ten składa się z kilku jednostek redakcyjnych. Autor środka odwoławczego nie wskazał konkretnie, która z tych jednostek w jego ocenie została błędnie zastosowana. Z uzasadnienia tego zarzutu wynika, że zdaniem kasatora ten sposób doręczenia, określony w art. 150 O.p. nie powinien być stosowany, albowiem pismo było doręczane na nieprawidłowy adres.

22 Z tym zarzutem nie można się zgodzić. Bezsporną okolicznością, niekwestionowaną w toku postępowania sądowego, było to, że w trakcie postępowania podatkowego strona wskazała swoje miejsce zamieszkania, a mianowicie ulicę O. 67, 43-300 B. Adres ten został potwierdzony również przez byłą pełnomocnik podatnika. Na to miejsce zamieszkania organ doręczał szereg pism procesowych, dotyczących terminu załatwienia sprawy. Część z nich była pod tym adresem doręczana do rąk adresata. Kilka zaś uznano za doręczono w sposób zastępczy. Skarżący przyznaje jednocześnie, że przed dniem doręczenia odwołania, nie zawiadamiał organu podatkowego o zmianie miejsca zamieszkania. Skoro więc organ podatkowy w momencie dokonywania doręczenia odwołania nie posiadał żadnych informacji o zmianie miejsca zamieszkania przez podatnika, był uprawniony skierować przesyłkę na adres mu znany. Stąd też zasadnie uznano, że pismo zostało doręczone w sposób przewidziany w art. 150 O.p. w ostatnim dniu terminu przewidzianego w art. 150 § 2 in fine O.p., a więc 22 czerwca 2010 r.

23 3.6. Całkowicie chybiony jest zarzut naruszenia art. 122 O.p. Uzasadnienie skargi kasacyjnej nie zawiera w tym zakresie szerszej argumentacji. Ogranicza się jedynie do stwierdzenia, "że organ nie podjął wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym". Brak wskazania, jakie działania w ocenie kasatora, powinny być podjęte uniemożliwia merytoryczne ustosunkowanie się do tego zarzutu. Trzeba bowiem podkreślić, że z zasady prawdy materialnej, uregulowanej w art. 122 O.p. wynika obowiązek organów podatkowych wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych w sprawie o ile są one istotne dla rozstrzygnięcia. Te zaś w niniejszym postępowaniu bez wątpienia zostały wyjaśnione.

24 3.7. Nie jest trafny ostatni z zarzutów skargi kasacyjnej naruszenia art. 162 § 1 O.p. Kasator zarzuca, że błędnie uznano, iż nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Z tym stanowiskiem nie można się zgodzić.

25 Pojęcie zawinienia na gruncie art. 162 § 1 O.p. wielokrotnie było przedmiotem rozważań judykatury. Obecnie przyjmuje się, że o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, takiej jak przerwa w komunikacji, nagła choroba, powódź, pożar itp. (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 1 marca 1999r., sygn. akt II SA 45/99; 19 września 2000 r., sygn. akt I SA 1072/00; 19 maja 2011 r., I FSK 152/10; 18 października 2012 r., I FSK 2179/11, wszystkie orzeczenia dostępne w bazie internetowej CBOSA ). W orzecznictwie wypracowano również określony model staranności, której wymaga się od strony w zakresie prowadzenia swoich spraw. W tym zakresie sąd podziela pogląd, iż od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, a przywrócenie terminu jest niemożliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa.

26 W stanie faktycznym niniejszej sprawy należało podzielić stanowisko organu, iż strona nie dopełniła obowiązku szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Jest bowiem bezsporne, że wbrew jednoznacznie sformułowanemu w art. 146 § 1 O.p. obowiązkowi, nie zawiadomiła ona organu podatkowego o zmianie swojego adresu. W efekcie nastąpiło, jak wcześniej wskazano, prawidłowe doręczenie w trybie art. 150 O.p. Podkreślenia wymaga, że strona w żaden sposób nie wykazała, aby niedopełnienie tego obowiązku było spowodowane jakimiś nadzwyczajnymi przeszkodami. Twierdzenia skarżącego, że "nie zdawał sobie sprawy, że nie zmienił w Urzędzie Skarbowym adresu do doręczeń", "nie wiedział, że ma do odbioru listy z Urzędu Skarbowego" jedynie potwierdzają powyższą konkluzję. Zatem należy uznać, że sąd pierwszej instancji trafnie uznał, iż strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.

27 3.8 Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.