Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2021 r., II OZ 162/21

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2021 r., II OZ 162/21

Sentencja

1 Dnia 25 maja 2021 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2021 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] Sp. z o.o. w likwidacji w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 grudnia 2020 r., sygn. akt II SPP/Bd 5/20 o odrzuceniu zażalenia [...] Sp. z o.o. w likwidacji w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 listopada 2020 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej "[...]" w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2019 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej warunki zabudowy postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 28 grudnia 2020 r., sygn. akt II SPP/Bd 5/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) w B. odrzucił zażalenie [...] Sp. z o.o. w likwidacji w B. na postanowienie tego sądu z 19 listopada 2020 r. w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej "[...]" w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z [...] września 2019 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej warunki zabudowy.

3 W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji podniósł, że postanowienie tego sądu z 19 listopada 2020 r., utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z 8 kwietnia 2020 r., było prawomocne, w związku z tym skarżącemu nie przysługiwało prawo do wniesienia od niego zażalenia.

4 Na powyższe postanowienie zażalenie wniosło [...] Sp. z o.o. w likwidacji w B., nie zgadzając się z nim i wnosząc o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji albo ewentualnie orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy zgodnie z wnioskiem.

5 W ocenie Spółki rozstrzygnięcie narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż zarówno rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy podjęte przez referendarza sądowego, jak i rozstrzygnięcie podjęte przez WSA w B. są w zasadzie rozstrzygnięciami podjętymi przez ten sam sąd. Jej zdaniem zasadnym byłoby w ramach zasady dwuinstancyjności (chronionej Konstytucją RP), aby odmowę przyznania prawa pomocy poddać kontroli Sądu wyższej instancji, tj. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.

6 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

8 W myśl art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm., Ppsa), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia lub postanowień referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie zmienia lub utrzymuje w mocy. W tych sprawach Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 Ppsa).

9 Z powyższych regulacji wynika, że postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy jest traktowane przez ustawodawcę jako orzeczenie wydane w pierwszej instancji. Sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego jest więc środkiem odwoławczym. Z kolei, wojewódzki sąd administracyjny, który rozpoznaje sprzeciw z zakresu prawa pomocy działa jako sąd drugiej instancji. Nie została więc naruszona zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego.

10 Zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje wyłącznie na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie oraz na postanowienia, których przedmiotem są kwestie wymienione w art. 194 § 1 pkt 1-10 Ppsa. Postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na skutek rozpoznania sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy nie zostały ujęte w tym katalogu. Oznacza to, że postanowienie sądu o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego jest prawomocne i nie przysługuje na nie zażalenie.

11 Zaskarżenie postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w całości lub w części będzie więc skutkowało odrzuceniem zażalenia z uwagi na niedopuszczalność tego środka zaskarżenia.

12 Jeśli zaś żaląca Spółka ma wątpliwości co do charakteru udziału referendarza sądowego w postępowaniu sądowym na tle konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności tego postępowania, warto zapoznać się z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 1 grudnia 2008 r. o sygn. akt P 54/07 (OTK-A 2008, nr 10, poz. 171), w którym kwestia ta – rozpatrywana na gruncie podobnych przepisów postępowania cywilnego - została szczegółowo wyjaśniona. Trybunał uznał, że art. 398²³ Kodeksu postępowania cywilnego (a więc przepis, na którym wzorowano mającą zastosowanie w niniejszym postępowaniu normę) jest zgodny z art. 32 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wskazał, że na postanowienie sądu strona może wnieść zażalenie, zaś na postanowienie referendarza sądowego - skargę. W obu wypadkach jest zatem zrealizowane konstytucyjne prawo do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP). Prawo to nie gwarantuje możliwości zaskarżenia wszelkich orzeczeń, a jedynie tych, które zostały wydane w pierwszej instancji, i to niezależnie od tego, czy była to instancja sądowa, czy administracyjna. Ponadto Trybunał podkreślił, że zwolnienie od kosztów sądowych nie jest sprawą z zakresu wymierzania sprawiedliwości, stąd też w pierwszej instancji dopuszczalne było jej rozpoznanie przez organ pozasądowy. Spoczywający na ustawodawcy obowiązek zagwarantowania stronie sądowej kontroli orzeczenia referendarza sądowego został zrealizowany poprzez instytucję skargi na postanowienie referendarza w przedmiocie kosztów. Nie sposób zatem uznać, że art. 398²³ K.p.c. narusza zagwarantowane w art. 78 Konstytucji RP prawo do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji. Ten ostatni przepis nie gwarantuje natomiast prawa do zaskarżania kolejnych orzeczeń wydanych w sprawie, stąd też nie można uznać, że regulacja nieprzewidująca możliwości zaskarżenia orzeczenia sądu kontrolującego orzeczenie referendarza jest z nim sprzeczna. Wskazano również, że art. 176 ust. 1 Konstytucji RP wyraża zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego, ale ponieważ przepis ten został umieszczony w rozdziale o sądach, dotyczy tylko spraw przekazanych ustawami do wyłącznej właściwości sądów, a nie dotycząc spraw, które najpierw rozpatrywane były przez organy pozasądowe, a następnie zostały poddane końcowej kontroli ze strony sądu. Do takich spraw odnosi się wyłącznie art. 78 Konstytucji RP.

13 W związku z tym, że do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej (art. 197 § 2 Ppsa), zażalenie Spółki [...] w tej sprawie jako niedopuszczalne podlegało odrzuceniu, na podstawie art. 178 Ppsa.

14 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji.