Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2015 r., II OSK 742/07

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2015 r., II OSK 742/07

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms ( spr. ) Sędziowie Sędzia NSA Robert Sawuła Sędzia del. NSA Leszek Kiermaszek Protokolant starszy asystent sędziego Anna Sidorowska - Ciesielska po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Opactwa O. w K. o umorzenie postępowania w sprawie ze skargi kasacyjnej Gminy K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 66/07 w sprawie ze skargi Gminy K. na orzeczenie Komisji Majątkowej w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie przyznania własności nieruchomości zamiennych postanawia: oddalić wniosek o umorzenie postępowania.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny, zawiesił postępowanie w sprawie ze skargi kasacyjnej Gminy K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2007 r. o odrzuceniu skargi Gminy K. na orzeczenie Komisji Majątkowej w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2006 r. w przedmiocie przyznania własności nieruchomości zamiennych. Postanowienie to zostało wydane na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a. z uwagi na toczące się postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie o sygn. akt SK 70/05, od wyniku którego zależy rozstrzygnięcie tej sprawy.

3 Postanowieniem z dnia 13 września 2011 r., po rozpoznaniu wniosku Gminy K. o podjęcie zawieszonego postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny odmówił podjęcia tego postępowania, wskazując, iż mimo wydania przez Trybunał Konstytucyjny postanowienia z dnia 22 maja 2007 r. sygn. akt SK 70/05 (OTK-A 2007 r., z. 6, poz. 60) oraz wyroku z dnia 8 czerwca 2011 r. sygn. akt K 3/09 (Dz. U. Nr 129, poz. 748) nie zaistniały warunki uzasadniające podjęcie zawieszonego postępowania. Rozpoznanie przedmiotowej skargi kasacyjnej zależy bowiem również od rozstrzygnięcia budzącego poważne wątpliwości zagadnienia prawnego przedstawionego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt II OSK 687/07 składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: "czy do orzeczenia Komisji Majątkowej, o której mowa w art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29 poz. 154 ze zm.), wydanego na podstawie art. 63 ust. 4 tej ustawy ma zastosowanie art. 3 § 2 pkt 1 lub pkt 4 p.p.s.a.?" (sygn. akt II OPS 1/08).

4 Pismem z dnia 13 grudnia 2013 r. Opactwo O. w K. wniosło o podjęcie zawieszonego postępowania w tej sprawie w związku z zakończeniem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, a następnie o ponowne zawieszenie tego postępowania z uwagi na utratę zdolności sądowej przez Komisję Majątkową oraz z uwagi na toczące się postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie II OPS 1/08.

5 Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania. W uzasadnieniu tego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wprawdzie przyczyna zawieszenia postępowania w postaci toczącego się postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym ustała, to jednak wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania nie może być uwzględniony i postępowanie nie może być podjęte, ponieważ w toku postępowania w tej sprawie powstała inna przyczyna zawieszenia postępowania w postaci utraty zdolności sądowej przez organ będący stroną w tej sprawie, co stanowi obligatoryjną przesłankę zawieszenia postępowania, o której mowa w art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Na mocy art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2011 r., Nr 18, poz. 89) Komisja Majątkowa została zniesiona z dniem 1 marca 2011 r. Zniesienie Komisji Majątkowej, która była stroną w toczącym się postępowaniu sądowym, spowodowało utratę przez nią zdolności sądowej. Skoro Komisja Majątkowa została zniesiona w drodze ustawy, to do ustawodawcy należało określenie jej ogólnego następcy prawnego. Ustalenie ogólnego następcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądową (art. 128 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) musi mieć oparcie w przepisach rangi ustawowej, które są zawarte w ustawie, która pozbawia stronę zdolności sądowej albo w przepisach innych obowiązujących ustaw. Powołana ustawa z dnia 16 grudnia 2010 r. nie zawiera przepisów określających ogólnego następcę prawnego zniesionej Komisji Majątkowej.

6 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że z uwagi na szczególne zadania realizowane przez Komisję Majątkową w postępowaniu regulacyjnym, polegające na przywracaniu kościelnym osobom prawnym własności upaństwowionych nieruchomości (art. 61 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej), skład Komisji Majątkowej oraz zasady postępowania w tych sprawach i orzekania w tym postępowaniu, nie można przyjąć, że ogólnym następcą prawnym Komisji Majątkowej został minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych. W żadnym razie minister ten nie jest ogólnym następcą prawnym Komisji Majątkowej, z tego tylko powodu, że Komisja Majątkowa została zobowiązana, przed zakończeniem działalności, do dnia 28 lutego 2011 r. do przedstawienia temu ministrowi sprawozdania ze swej działalności (art. 2 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej). Sprawozdanie takie miało być przedstawione przez Komisję Majątkową w tym terminie także sekretariatowi Konferencji Episkopatu Polski oraz Komisji Wspólnej Przedstawicieli Rządu Rzeczypospolitej Polskiej i Konferencji Episkopatu Polski. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego statusu ministra jako ogólnego następcy prawnego Komisji Majątkowej nie można opierać także na tym, że Komisja Majątkowa została zobowiązana do przekazania ministrowi, w terminie do dnia 28 lutego 2011 r., dokumentacji zgromadzonej w toku prowadzonych przez nią postępowań regulacyjnych oraz wniosków o wszczęcie postępowania regulacyjnego nierozpatrzonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r., po uprzednim zawiadomieniu uczestników postępowań regulacyjnych o nierozpatrzeniu tych wniosków. W sprawach niezakończonych w postępowaniu regulacyjnym przez Komisję Majątkową uczestnicy postępowań regulacyjnych mogą wystąpić do sądu o zasądzenie roszczenia (art. 4 ustawy o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej).

7 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w tym orzeczeniu, że jakkolwiek postępowanie w tej sprawie zostało zawieszone z uwagi na zależność od wyniku postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym i to postępowanie zostało zakończone, to jednak w okresie zawieszenia postępowania z tej przyczyny nastąpiło zdarzenie, które stanowi obligatoryjną przesłankę zawieszenia postępowania ze skutkiem zawieszenia od dnia tego zdarzenia. Tym zdarzeniem jest zniesienie Komisji Majątkowej z dniem 1 marca 2011 r. Istnienie tej przyczyny zawieszenia powoduje ten skutek, że postępowanie zawieszone dotychczas z innej przyczyny, która ustała, nie może być podjęte, z tym że przyczyną zawieszenia stała się utrata zdolności sądowej przez organ, którego działanie jest przedmiotem skargi (art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).

8 W dniu 10 marca 2014 r. Opactwo O. w K. złożyło wniosek o umorzenie postępowania z urzędu na podstawie art. 130 § 1 zd. drugie P.p.s.a. w zw. z art. 193 P.p.s.a. z uwagi na stwierdzenie braku następcy prawnego Komisji Majątkowej, która utraciła zdolność sądową na skutek likwidacji z dniem 1 marca 2011 r. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że w przypadku stwierdzenia utraty bytu prawnego przez stronę postępowania i stwierdzenia definitywnego braku następcy prawnego tej strony postępowanie sądowe podlega umorzeniu na podstawie art. 130 zd. drugie P.p.s.a. Umorzenie postępowania z tej przyczyny może nastąpić w każdym czasie po wystąpieniu tej przesłanki, niezależnie od tego czy upłynął okres 3 lat od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania z tej przyczyny. Zdaniem uczestnika postępowania Komisja Majątkowa utraciła zdolność sądową i został stwierdzony brak następcy prawego tej strony postępowania, zatem zasadny jest wniosek o jego umorzenie. Dodatkowo uczestnik postępowania wskazał, że od dnia zniesienia Komisji Majątkowej, tj. od dnia 1 marca 2011 r. upłynął już okres trzyletni, co stanowi dodatkową przesłankę umorzenia tego postępowania w świetle art. 130 § 1 zd. drugie P.p.s.a.

9 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10 Wniosek o umorzenie postępowania sądowego w tej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie.

11 Zgodnie z art. 130 § 1 zdanie drugie P.p.s.a. sąd umorzy postępowanie w razie stwierdzenia braku następcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądową, a w każdym razie po upływie trzech lat od daty postanowienia o zawieszeniu z tej przyczyny. Z przepisu tego wynika, że sąd administracyjny ma obowiązek umorzenia postępowania zawieszonego z powodu utraty przez stronę zdolności sądowej, jeżeli stwierdzi, że brak następcy prawnego tej strony jest nieusuwalny, a w każdym razie po upływie trzech lat od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania z tej przyczyny.

12 Na mocy art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2011 r., Nr 18, poz. 89) Komisja Majątkowa została zniesiona z dniem 1 marca 2011 r. Z treści art. 4 ustawy o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że w sprawach niezakończonych w postępowaniu regulacyjnym przez Komisję Majątkową (art. 4 ust. 1) oraz w sprawach, w których Komisja nie rozpatrzyła wniosków o wszczęcie postępowania regulacyjnego (art. 4 ust. 2) uczestnicy tych postępowań regulacyjnych mogą wystąpić do sądu powszechnego o zasądzenie roszczenia. W uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. (nr druku 3678) wskazano, że celem tej ustawy była jedynie likwidacja Komisji Majątkowej, a nie samego postępowania regulacyjnego. Zatem postępowania regulacyjne, które nie zostały zakończone do dnia 1 lutego 2011 r. będą mogły być kontynuowane przed sądem powszechnym.

13 Natomiast w ustawie o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej nie została uregulowana kwestia postępowań regulacyjnych zakończonych orzeczeniem Komisji Majątkowej, w których strony niezadowolone z orzeczeń Komisji podjęły próbę ich wzruszenia w drodze skargi do sądu administracyjnego. W powołanej ustawie brak jest przepisów określających ogólnego następcę prawnego zniesionej Komisji Majątkowej w zakresie tych postępowań. W wydanym w tej sprawie postanowieniu z dnia 23 grudnia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że nie można przyjąć, że ogólnym następcą prawnym Komisji Majątkowej został minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych. Również na podstawie przepisów innych aktualnie obowiązujących ustaw, nie można ustalić ogólnego następcy prawnego Komisji Majątkowej. Skoro zatem Komisja Majątkowa została zniesiona w drodze ustawy, do ustawodawcy należało i nadal należy określenie jej ogólnego następcy prawnego również w sprawach, w których strony zakończonego postępowania regulacyjnego podjęły próbę obrony swych praw na drodze postępowania sądowoadministracyjnego.

14 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można więc przyjąć, że brak następcy prawnego Komisji Majątkowej jest definitywny i nieusuwalny, gdyż nadal ustawodawca ma możliwość wskazania w drodze ustawy podmiotu, któremu będą przysługiwały kompetencje zniesionej Komisji Majątkowej. Zatem brak jest przesłanki do umorzenia postępowania kasacyjnego w tej sprawie przed upływem trzyletniego terminu, o którym mowa w art. 130 § 1 zdanie drugie P.p.s.a. Termin ten rozpoczął bieg od dnia wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania z uwagi na utratę zdolności sądowej przez Komisję Majątkową, tj. od dnia 23 grudnia 2013 r. Z postanowienia z dnia 23 grudnia 2013 r. wynika, że od daty jego wydania przyczyną zawieszenia postępowania stała się utrata zdolności sądowej przez organ, którego działanie jest przedmiotem skargi. W związku z tym trzyletni termin, o którym mowa w art. 130 § 1 zdanie drugie P.p.s.a. jeszcze nie upłynął.

15 W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 130 § 1 zdanie drugie P.p.s.a. oddalił wniosek o umorzenie postępowania.