Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2007 r., II OSK 534/06

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2007 r., II OSK 534/06

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Hauser Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia NSA Otylia Wierzbicka (spr.) Protokolant Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 grudnia 2005r., sygn. akt II SA/Go 448/05 w sprawie ze skargi H. G. na decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia [...] grudnia 2004r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wlkp.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w sprawie sygn. II SA/Go 448/05 wyrokiem z dnia 20 grudnia 2005 r. na skutek skargi H. G. na decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia [...] grudnia 2004 r. w przedmiocie wymeldowania uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] kwietnia 2004 r. orzekają o wymeldowaniu H. G. z pobytu stałego z lokalu przy ul. Ł.

3 W uzasadnieniu decyzji organy przedstawiły następujące okoliczności faktyczne i prawne:

4 G. G. i H. G. zawarli związek małżeński w dniu 20 maja 1972 r., a dnia 6 czerwca 1973 r. H. G. został zameldowany na pobyt stały w lokalu przy ul. Ł. w G., w którym mieszkała G. G., P. G. i E. N. Wyrokiem z dnia 11 czerwca 2001 r. Sąd Okręgowy w G. rozwiązał ich małżeństwo, przy czym Sąd Apelacyjny w P. w wyniku apelacji H. G. przyznał mu wyłączne korzystanie z najmniejszego pokoju w mieszkaniu z prawem do współkorzystania z pomieszczeń wspólnych. Jeszcze przed orzeczeniem rozwodu w 1998 r. H. G. opuścił sporny lokal, zabrał swoje rzeczy i jego miejsce pobytu nie było znane.

5 W postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie wszczętym wnioskiem G. G. prawa H. G. reprezentował kurator ustanowiony przez Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 13 lutego 2004 r. (sygn. akt [...]). Organy obu instancji oceniły, że ustalone okoliczności faktyczne wskazują, że przesłanki wymeldowania o jakich mowa w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001r. Nr 87 poz. 960) zostały spełnione bowiem H. G. opuścił miejsce stałego pobytu, nie przebywa w nim co najmniej od 6 miesięcy i nowego miejsca pobytu nie można ustalić.

6 Ewidencja ludności jest rejestracją stanu faktycznego, ma ścisły związek z faktem przebywania i nie jest uzależniona od tytułu prawnego do lokalu. Zameldowanie H. G. w lokalu, w którym nie przebywa byłoby niezgodne z obowiązującym prawem.

7 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego H. G. zarzucił, że organy orzekające o jego wymeldowaniu ze spornego lokalu nie rozpatrzyły wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności tego, że nie opuścił on mieszkania dobrowolnie, że został zmuszony do jego opuszczenia przez byłą żonę a jego starania o powrót do lokalu nie dały rezultatu, gdyż małżonka nie respektuje wyroku sądu, przyznającego mu prawo do zamieszkiwania w jednym pokoju. Podał, że przed Sądem Rejonowym toczą się postępowania o jego eksmisję z lokalu, o podział majątku wspólnego i w aktach tych spraw był wskazany jego adres do doręczeń i ustanowienie kuratora w sprawie o wymeldowanie nie było właściwe. Oba postępowania nie zakończyły się.

8 Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując oceny legalności decyzji o wymeldowaniu wskazał, że organy nie poczyniły żadnych ustaleń czy opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny i trwały, a jest to niezbędna przesłanka wymeldowania. Stanowiska stron są skrajnie odmienne w tym zakresie i w ocenie Sądu G. G. nie wykazała, że opuszczenie lokalu było dobrowolne, zaś organ choć winien był domagać się od niej takich dowodów zwłaszcza, że w sprawie rozwodowej ustalono okoliczności wskazujące na trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego, a także okoliczności opuszczenia przez H. G. miejsca wspólnego zamieszkania małżonków – tego nie uczynił. Dobrowolność opuszczenia mieszkania budzi wątpliwości zdaniem Sądu, skoro sąd w orzeczeniu rozwodowym przyznał mu prawo korzystania z jednego pokoju. Ta okoliczność w ocenie Sądu może oznaczać, że chce nadal mieszkać w spornym lokalu i że nie opuścił go dobrowolnie zwłaszcza, że podejmował działania zmierzające do wyegzekwowania prawa do korzystania z mieszkania. W konsekwencji Sąd uznał, że organy naruszyły przepisy art. 7, 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa bowiem nie zebrały i nie rozpatrzyły całego dostępnego materiału dowodowego, a uzasadnienie decyzji nie zawiera wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

9 Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła G. G. reprezentowana przez radcę prawnego.

10 Zaskarżonemu wyrokowi zarzuca naruszenie prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez niewłaściwe jego zastosowanie, polegające na przyjęciu, że organy z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa nie poczyniły żadnych ustaleń w zakresie trwałości i dobrowolności opuszczenia przez H. G. lokalu mieszkalnego przy u. Ł. w G.

11 W uzasadnieniu skargi wskazano, że Sąd błędnie ocenił zebrane w sprawie dowody uznając, że nie wynika z nich, że H. G. dobrowolnie i na trwałe opuścił sporny lokal. Skarżąca podnosi, że kwestionowana przez Sąd dobrowolność opuszczenia mieszkania wynika nie tylko z jej zeznań i członków rodziny, ale także z zeznań sąsiadów, z wywiadu policyjnego i bezskuteczności działań podjętych przez H. G. w toku procesu rozwodowego w celu uzyskania prawa do korzystania z lokalu (komornik umorzył postępowanie egzekucyjne w sprawie o wydanie lokalu wobec bezczynności H. G., sygn. akt [...], prokuratura odmówiła wszczęcia dochodzenia w sprawie o wydanie lokalu), a H. G. nie wykazał, że był zmuszony do opuszczenia przedmiotowego lokalu, ani że bezprawnie uniemożliwiono mu korzystanie z tego lokalu.

12 Wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku, o oddalenie skargi H. G. na decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia [...] grudnia 2004 r. i zasądzenie kosztów postępowania.

13 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

14 Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Stosownie do art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej ppsa skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach:

15 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1),

16 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (174 pkt 2)

17 W przedmiotowej sprawie skarga kasacyjna wniesiona przez pełnomocnika uczestniczki postępowania G. G. opiera się na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001r. Nr 87, poz. 960) polegające na przyjęciu, że organy administracji publicznej z obrazą art. 7, 77 i 107 § 3 kpa nie poczyniły żadnych ustaleń w zakresie trwałości i dobrowolności opuszczenia przez H. G. lokalu mieszkalnego przy ul. Ł. w G. Wnosząca skargę kasacyjną zarzuca w istocie sądowi pierwszej instancji błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, która to ocena doprowadziła w konsekwencji do uznania przez Sąd, że organy administracji publicznej nie poczyniły żadnych ustaleń w zakresie trwałości i dobrowolności opuszczenia mieszkania mimo, że stan faktyczny w sprawie został ustalony prawidłowo i dawał podstawę do wymeldowania.

18 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut powyższy nie jest pozbawiony słuszności. Wojewódzki Sąd Administracyjny powołując się na utrwalone orzecznictwo wskazał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu o jakiej mowa w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy jest spełniona wówczas, jeżeli opuszczenie ma charakter trwały i dobrowolny. W ocenie tego Sądu trafny jest zarzut skarżącego, że organy nie poczyniły ustaleń w zakresie trwałego i dobrowolnego opuszczenia mieszkania poprzestając na badaniu opuszczenia mieszkania i okresu czasu w jakim nie mieszka w spornym lokalu. Nadto nie zebrały i nie rozpatrzyły całego dostępnego materiału dowodowego, a zwłaszcza dowodów zebranych w toku postępowania rozwodowego zakończonego wyrokiem rozwiązującym małżeństwo stron. Uchybienia te mogły mieć zdaniem Sądu istotny wpływ na wynik sprawy. Nie kwestionując stanowiska Sądu, że organy administracji publicznej mają obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy należy wskazać, że Sąd podkreślając rozbieżne stanowiska stron w toku postępowania nie zakwestionował ustaleń faktycznych poczynionych przez organ pierwszej instancji, które to ustalenia podzielił organ drugiej instancji. Z ustaleń tych wynika, że skarżący H. G. opuścił sporny lokal w 1998 r. kiedy jego żona G. G. przebywała w USA. Okoliczność ta wynika z zeznań G. G. wnioskującej o wymeldowanie skarżącego i ich syna P. G. H. G. zaś nie przedstawił żadnych dowodów podważających tę okoliczność ani przed organem drugiej instancji ani też w postępowaniu sądowym. W odwołaniu, a także w skardze, gołosłownie stwierdził, że utrudniano mu korzystanie z mieszkania ze wskazaniem, że czyniła to żona. Ustalenie, że do opuszczenia mieszkania doszło w czasie nieobecności w kraju żony dawało podstawę do przyjęcia, że H. G. opuścił lokal dobrowolnie. Jego miejsce pobytu nie było znane, a przed organem pierwszej instancji reprezentował go kurator ustanowiony przez Sąd na wniosek organu. Również w oświadczeniu z dnia 3 maja 2005r. złożonym przed rozprawą sądową wnioskująca o wymeldowanie G. G. potwierdziła, że H. G. wyprowadził się do innej kobiety zabierając ze sobą wszystkie swoje rzeczy osobiste i miejsce jego pobytu nie jest jej znane. Środki prawne zmierzające do powrotu do tego lokalu H. G. podjął dopiero po upływie 3 lat od opuszczenia lokalu tj. po uzyskaniu w Sądzie Apelacyjnym w P., w październiku 2001 r., rozstrzygnięcia w wyroku rozwodowym przyznającego mu prawo do korzystania z najmniejszego pokoju w tym mieszkaniu, przy czym środki te okazały się nieskuteczne (skarżący nie zamieszkał w spornym lokalu, postępowanie egzekucyjne o wydanie lokalu zostało umorzone, prokuratura odmówiła wszczęcia dochodzenia w sprawie o wydanie lokalu). Zatem ani w postępowaniu administracyjnym odwoławczym, ani też w postępowaniu sądowym skarżący H. G. nie wykazał, że był zmuszony do opuszczenia lokalu ani też, że w wyniku bezprawnych działań osób trzecich uniemożliwiano mu korzystanie z lokalu, w którym był zameldowany na pobyt stały. Twierdzenie G. G., że opuścił lokal w czasie jej nieobecności w kraju nie zostało niczym podważone. Okoliczności powyższych Wojewódzki Sąd Administracyjny nie rozważył. Z tego powodu wyrok Sądu uchylający decyzje organów obu instancji orzekających o wymeldowaniu H. G. z lokalu przy u. Ł., ze wskazaniem na potrzebę przeprowadzenia dodatkowych dowodów dla wykazania, że opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny nie może być uznany za prawidłowy.

19 Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym H. G. przyznał, że wycofał z Sądu Rejonowego w G. wniosek o ustalenie sposobu użytkowania spornego lokalu kiedy rozpoczął się proces rozwodowy. Aktualnie zakończyła się również sprawa o podział majątku wspólnego. Prawo do lokalu Sąd przyznał G. G., co potwierdził H. G. na rozprawie.

20 W wyroku z dnia 24 października 2006 r. w sprawie sygn. II OSK 1259/05 (wyrok niepublikowany) Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że dla podniesionej w sprawie kwestii dobrowolności opuszczenia lokalu podstawowe znaczenie ma nie tyle fakt czynienia osobie utrudnień w korzystaniu z lokalu lecz okoliczność długotrwałego okresu zamieszkiwania w innym lokalu, przy jednoczesnym braku aktywności w dochodzeniu ochrony praw do lokalu, wyrażającej się w niewytoczeniu przed sądem powszechnym powództwa o przywrócenie utraconego posiadania. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę powyższy pogląd podziela. Przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż w ustalonym przez organ stanie faktycznym nie było podstaw do uznania, że opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny bez rozważenia zeznań, w szczególności G. G., należy ocenić jako nieuzasadnione.

21 Uznając, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.