Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2020 r., II OSK 431/20

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2020 r., II OSK 431/20

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Tomasz Świstak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 września 2019 r., sygn. akt II SA/Go 476/19 w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zameldowania 1. postanawia sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 września 2019 r., sygn. akt II SA/Go 476/19 w ten sposób, że w rubrum tegoż wyroku w miejsce błędnie wpisanego oznaczenia zaskarżonej decyzji: "nr [...]" wpisać oznaczenie: "nr [...]" 2. oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 26 września 2019 r., sygn. akt II SA/Go 476/19, oddalił skargę J.P.(dalej: Skarżący) na decyzję Wojewody L. z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] (w sentencji orzeczenia błędnie oznaczono nr decyzji jako [...]), w przedmiocie odmowy zameldowania.

3 Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

4 W dniu [...] listopada 2018 r. Skarżący złożył do Wójta Gminy B. zgłoszenie zameldowania na pobyt stały pod adresem [...].

5 Do zgłoszenia dołączono kopię aktu notarialnego Repertorium A numer [...] – umowa darowizny oraz ustanowienia użytkowania, z którego wynika, że syn Skarżącego jest w ½ części współwłaścicielem nieruchomości położonej w M. W akcie notarialnym ustanowiono na rzecz Skarżącego prawo dożywotniego użytkowania nieruchomości. Organ w toku postępowania wyjaśniającego potwierdził te okoliczności na podstawie treści księgi wieczystej nieruchomości.

6 W związku z wątpliwościami co do przebywania Skarżącego na terenie nieruchomości objętej wnioskiem o zameldowanie organ [...] lutego 2019 r. przeprowadził w asyście Policji oględziny nieruchomości, w których toku ustalono, że Skarżący ostatnio zamieszkiwał w nieruchomości w 2015 r. Od tamtego czasu nie przebywał w nieruchomości. Nie posiada klucza do bramki wejściowej w ogrodzeniu, a kluczem do bramy nie było możliwości otwarcia. W nieruchomości nie ma możliwości zamieszkiwania, gdyż została odcięta woda, nie ma ogrzewania, prądu, kanalizacji. Skarżący odmówił podania aktualnego adresu zamieszkania. Stwierdzono, że lokal, którego dotyczył wniosek, jest zdewastowany i nie nosi śladów użytkowania.

7 W wyniku powyższych ustaleń Wójt Gminy B. decyzją z [...] lutego 2018 r., nr [...], odmówił zameldowania Skarżącego na pobyt stały pod wskazanym przez niego adresem.

8 Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda L. decyzją z [...] maja 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zameldowanie nie jest związane z posiadaniem uprawnień do lokalu, ani tym samym prawa do przebywania w nim, a jego celem jest odzwierciedlenie faktu przebywania osoby w oznaczonym miejscu. Organ podkreślił, że zameldowanie jest skutkiem zamieszkiwania w lokalu, a biorąc pod uwagę fakt, że Skarżący nie mieszka w spornym lokalu, jego zameldowanie pod adresem wskazanym we wniosku nie jest możliwe.

9 Skargę na powyższą decyzję w terminie prawem przewidzianym wywiódł J.P. zarzucając naruszenie art. 25 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2018 r. poz. 1382, z późn. zm., dalej: u.e.l.), przez odmowę zameldowania go pod adresem, pod którym w przeszłości przebywał i był zameldowany, a do okresowego pozbawienia go posiadania przedmiotowej nieruchomości doszło w sposób bezprawny. Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zameldowanie go na pobyt stały pod wskazanym adresem, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przywołanym na wstępie wyrokiem, orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. dalej "P.p.s.a.") oddalił skargę.

11 W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zameldowanie jest jedynie czynnością ewidencyjną, rejestrową, potwierdzającą fakt zamieszkiwania pod oznaczonym adresem i jako taką wtórną wobec zamieszkiwania. Chcąc dokonać zameldowania w miejscu pobytu stałego lub czasowego, trzeba w tym miejscu przebywać w chwili dokonywania czynności zgłoszenia pobytu. Zamiar zamieszkania czy chęć ponownego zamieszkania w lokalu w przyszłości nie ma znaczenia dla oceny faktu zamieszkiwania. W ocenie Sądu skoro w toku postępowania ustalono, że lokal nie nadaje się do użytkowania, a Skarżący w nim nie zamieszkuje, to brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o zameldowanie w spornym lokalu.

12 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Skarżący, zaskarżając go w całości i wnosząc o "zmianę zaskarżonego wyroku przez zameldowanie Skarżącego" bądź "zmianę zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania" oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

13 Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie art. 25 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 4 u.e.l. przez odmowę zameldowania Skarżącego w miejscowości M., w sytuacji, gdy mieszkał on już tam w przeszłości oraz był zameldowany, a do okresowego pozbawienia go posiadania przedmiotowej nieruchomości doszło w sposób bezprawny, co zostało potwierdzone w kilku prawomocnych orzeczeniach sądów oraz przez nieodniesienie się do zarzutów skargi, w szczególności do wskazania domniemania, że osoba zameldowana ma prawo w danym lokalu przebywać i zamieszkać i podejmuje tego próby, to fakt ten uzasadnia jej prawo do ubiegania się o zameldowanie.

14 Uzasadniając powyższe zarzuty, Skarżący podniósł, że Sąd nie wniknął należycie w ogólny kontekst sytuacji. Wskazał, że w 2010 r. B.S. posługując się pełnomocnictwem udzielonym do dokonania innej czynności, przepisała na siebie własność całej nieruchomości, a w 2013 r. doprowadziła do bezpodstawnego umieszczenia Skarżącego w szpitalu psychiatrycznym. Po odzyskaniu prawa własności połowy nieruchomości Skarżący podejmuje starania o trwałe zamieszkanie w spornej nieruchomości, na której ma ustanowione dożywotnie użytkowanie, przy czym B.S. uniemożliwia mu wstęp na teren nieruchomości z powodu braku zameldowania. Wobec powyższego argument, że zameldowanie jest jedynie czynnością materialno-techniczną jest przejawem nadmiernego formalizmu, a zameldowanie powinno zostać przywrócone, jak miało to miejsce w przypadku posiadania nieruchomości, co umożliwiłoby Skarżącemu rozpoczęcie użytkowania lokalu.

15 Strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie, a żadna z pozostałych stron postępowania się temu nie sprzeciwiła, w związku z czym przedmiotowa skarga kasacyjna podlegała rozpoznaniu w trybie art. 182 § 2 P.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym.

16 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

17 Postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte po 15 sierpnia 2015 r., a zatem do uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego znajduje zastosowanie art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. dalej "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 P.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.

18 Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

19 W niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a.

20 Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu tej sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej, które są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami.

21 Ta ostatnia okoliczność jest o tyle istotna, że mimo, że kasator zarzucił Sądowi I instancji nieodniesienie się do zarzutów skargi oraz "brak wniknięcia w ogólny kontekst sytuacji", to jednocześnie nie powiązał tych twierdzeń ze wskazaniem naruszenia przez Sąd jakichkolwiek przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, co uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie w tym zakresie kontroli zaskarżonego wyroku.

22 W związku z tym, iż granice skargi kasacyjnej wyznaczane są każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, co oznacza konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego kasacyjnie - uchybił sąd, a Naczelny Sąd Administracyjny nie ma prawa rozwijać, czy też doprecyzowywać, bądź uzupełniać stawianych zarzutów, to za niewystarczające uznać należy samo stwierdzenie, iż Sąd I instancji nie odniósł się do całości zarzutów i argumentacji zawartej w skardze, albowiem nie zostało ono powiązane ze wskazaniem naruszenia w ten sposób jakichkolwiek konkretnych przepisów postępowania. Sąd kasacyjny nie może bowiem domyślać się intencji stron skarżących i formułować za nie zarzutów pod adresem skarżonego wyroku ani ich precyzować (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lipca 2004 r. sygn. akt GSK 356/04, ONSAiWSA z 2004, z. 3, poz. 72 oraz z dnia 30 sierpnia 2005 r. sygn. akt FSK 2027/04 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl).

23 Przechodząc do omówienia zgłoszonego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego zauważyć zaś należy, iż nie zasługiwał on na uwzględnienie.

24 Wskazane przez skarżącego kasacyjnie jako wzorce kontroli przepisy stanowią bowiem, iż pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 u.e.l.) oraz, że zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała (art. 28 ust. 4).

25 Z treści wskazanych wyżej regulacji, w tym w szczególności z definicji legalnej pojęcia pobytu stałego zawartej w art. 25 ust. 1 u.e.l. wynika w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości, iż skoro pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości z zamiarem stałego przebywania, to nie sposób podzielić stanowiska kasatora jakoby dla zameldowania osoby w określonym miejscu pobytu stałego wystarczające było, by miała ona zamiar w przyszłości zamieszkiwać w danym miejscu na stałe. Ustawodawca w sposób jednoznaczny przesądził bowiem, iż pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonym miejscu, a nie jedynie zamiar takiego zamieszkania, zaś kwestię woli danej osoby (jej zamiaru) odniósł jedynie do chęci stałego przebywania pod adresem, w którym faktycznie ona zamieszkuje.

26 Co za tym idzie to faktyczne zamieszkiwanie pod danym adresem stanowi zasadniczą przesłankę zameldowania w danym miejscu, a występowanie nadto zamiaru stałego przebywania w tym miejscu uzasadnia zameldowanie na pobyt stały.

27 Z regulacją powyższą współgra art. 27 ust. 1 u.e.l. stanowiący, że obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany zameldować się w miejscu pobytu stałego lub czasowego najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca. Przepis ten jako datę z którą powstaje obowiązek meldunkowy wskazuje zatem rozpoczęcie pobytu w danym miejscu, a nie powzięcie zamiaru zamieszkiwania w tym miejscu w przyszłości.

28 Jak wynika zaś z art. 28 ust. 4 u.e.l. zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała, co oznacza, iż nie może służyć innym celom, w tym potwierdzeniu prawa do przebywania w danym lokalu, jak też nie może zaistnieć, w sytuacji, gdy dana osoba nie przebywa w miejscu, gdzie chce zostać zameldowana, albowiem stałoby to w oczywistej i rażącej sprzeczności z treścią tego przepisu odwołującego się do faktu pobytu, a więc do tego co zaszło bądź zachodzi w rzeczywistości (patrz Słownik języka polskiego PWN – dostępny pod adresem https://sjp.pwn.pl), a nie posiadania prawa do pobytu, względnie zamiaru pobytu w przyszłości.

29 W świetle powyższych regulacji za trafne uznać należy stanowisko Sądu I Instancji, iż brak faktycznego zamieszkiwania przez skarżącego pod wskazanym przez niego we wniosku o zameldowanie na pobyt stały adresem, przesądza o zasadności zameldowania go w tym miejscu.

30 Odnosząc się do argumentacji zgłoszonej w skardze kasacyjnej zauważyć nadto trzeba, iż żaden z powołanych w skardze kasacyjnej przepisów nie ustanawia – wbrew twierdzeniom kasatora – domniemania, że osoba zameldowana ma prawo przebywać i mieszkać w danym lokalu, jak też nie daje podstaw do twierdzenia, iż podejmowanie nieskutecznych prób zamieszkania w danym lokalu uzasadnia prawo do o zameldowania w nim. Z regulacji rangi ustawowej wynika wprost, iż instytucja zameldowania ma wyłącznie charakter rejestracyjny, a służy ona przede wszystkim prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji, poprzez zapewnienie im aktualnej i zgodnej z rzeczywistym stanem rzeczy informacji, co do miejsca faktycznego zamieszkiwania (pobytu) obywateli.

31 W świetle powołanych w skardze kasacyjnej oraz przytoczonych powyżej przepisów bez znaczenia prawnego pozostają podnoszone w skardze kasacyjnej okoliczności dotyczące tego w jaki sposób został on pozbawiony możliwości zamieszkiwania w miejscu, w którym chce on obecnie uzyskać stałe zameldowanie oraz okoliczność, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Gorzowie Wlkp. z 7 maja 2014 r., sygn. X C 1297/13 przywrócono mu posiadanie części budynku mieszkalnego znajdującego na nieruchomości w M.

32 Zauważyć bowiem należy, iż dopiero doprowadzenie przez skarżącego kasacyjnie do wykonania powyższego wyroku i faktyczne zamieszkanie przez niego na tej nieruchomości uzasadniać będzie zameldowanie go pod tym adresem na pobyt stały.

33 Mając na względzie powyższe oraz wobec braku podstaw branych pod uwagę z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną zgodnie z art. 184 P.p.s.a.

34 Na podstawie art.156 § 1 i 3 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu sprostował oczywistą omyłkę pisarską zaistniałą w rubrum wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 września 2019 r., sygn. akt II SA/Go 476/19 polegającą na błędnym wskazaniu numeru zaskarżonej decyzji jako "[...]" podczas, gdy jak wynika z akt kontrolowanej sprawy administracyjnej prawidłowe oznaczenie numeru tej decyzji to "[...]". Na oczywisty i jedynie pisarski charakter tej omyłki wskazuje okoliczność, iż polegała ona wyłącznie na umieszczeniu w numerze decyzji dodatkowego znaku interpunkcyjnego, przy prawidłowym wskazaniu daty wydania, organu i przedmiotu decyzji oraz to, iż w uzasadnieniu wyroku numer decyzji wskazany został prawidłowo.