Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2007 r., II OSK 387/06

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2007 r., II OSK 387/06

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Dudek (spr.) Sędzia NSA Barbara Gorczycka - Muszyńska Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ł. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 3061/01 w sprawie ze skargi Ł. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2001 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] marca 2001 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), dalej także jako ustawa o kombatantach, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie pozbawił Ł. M. uprawnień kombatanckich.

3 Po rozpatrzeniu wniosku Ł. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, decyzją z dnia [...] września 2001 r., Nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2001 r.

4 Wyrokiem z dnia 23 grudnia 2005 r., sygn. akt II SA/Kr 3061/01, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Ł. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] września 2001 r.

5 W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji, powołując się na treść art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy o kombatantach wskazał, iż uprawnienia kombatanckie nie przysługują, osobom, które pełniły służbę w aparacie bezpieczeństwa publicznego bez względu na rodzaj wykonywanych zadań i bez względu na to, czy w związku z wykonywaniem tych zadań poniosły jakąkolwiek odpowiedzialność prawną. Powyższe, zdaniem Sądu, powoduje pozbawienie uprawnień kombatanckich z każdego tytułu, także tych, które zostały przyznane za działalność przed rozpoczęciem służby w aparacie bezpieczeństwa. Z uwagi na to, iż Ł. M. w latach 1949 - 1954 była zatrudniona w strukturach urzędu bezpieczeństwa publicznego, a ponadto nie przedstawiła dowodów, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach, że do służby bezpieczeństwa została skierowana przez organizacje niepodległościowe lub że była przez te organizacje zwerbowana w celu udzielenia im pomocy, Sąd uznał pozbawienie skarżącej przyznanych jej przez ZBOWiD uprawnień kombatanckich z tytułu działalności w ruchu oporu w okresie od sierpnia 1942 r. do stycznia 1945 r. za zgodne z przepisami prawa.

6 Działając poprzez profesjonalnego pełnomocnika, skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Ł. M. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

7 1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię, tj. art. 21 ust.

8 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych

9 osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego poprzez

10 przyjęcie, że sformułowanie "osób, która w latach 1944 - 1956 pełniła służbę

11 lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa" oznacza

12 spełnienie jednej z trzech alternatywnych przesłanek, a mianowicie pełnienia

13 służby albo pełnienia funkcji albo zatrudnienia w strukturach Urzędu

14 Bezpieczeństwa, w związku z czym spełnienie tylko jednej przesłanki jest

15 warunkiem wystarczającym do pozbawienia uprawnień kombatanckich, a

16 także

17 2) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię oraz

18 niewłaściwe zastosowanie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit a cyt. ustawy, poprzez

19 przyjęcie, iż przepis ten dotyczy pozbawienia uprawnień kombatanckich "osób,

20 które pełniły służbę lub funkcje i były zatrudnione w strukturach Urzędów

21 Bezpieczeństwa [...]", podczas, gdy przepis ten odnosi się w rzeczywistości do

22 "osób, które pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędu

23 Bezpieczeństwa (...)", związanych ze stosowaniem represji wobec osób

24 działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej

25 Polskiej", a skarżąca nigdy nie pracowała w strukturach związanych ze

26 stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i

27 niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

28 W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.

29 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, iż skoro określenie w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a cyt. ustawy kręgu osób objętych jego dyspozycją nastąpiło przy użyciu koniunkcji "i", to zasady logiki prawniczej wskazują na wyodrębnienie przez ustawodawcę dwóch grup osób; po pierwsze pełniących służbę i zatrudnionych w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa i po drugie pełniących funkcję i zatrudnionych w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa. Zdaniem skarżącej, z powyższego wynika, iż do pozbawienia uprawnień kombatanckich nie wystarcza samo zatrudnienie w strukturach urzędu bezpieczeństwa, ale konieczne jest ponadto pełnienie przez

30 pracownika urzędu określonej funkcji albo służby. Nadto skarżąca podniosła, iż cyt. przepis odnosi się do "osób, które pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa (...) związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej", a zatem nie obejmuje swą dyspozycją skarżącej, która, jako zatrudniona w urzędzie bezpieczeństwa w charakterze pracownika wydziału finansowego, nie miała żadnego związku ze stosowaniem tych represji.

31 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

32 W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Z materiału zgromadzonego w aktach przedmiotowej sprawy nie wynika, by zachodziła którakolwiek ze wskazanych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny mógł zbadać sprawę wyłącznie pod kątem podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 21 ust. 2 pkt 4 a ustawy o kombatantach.

33 Zgodnie z cyt. przepisem, uprawnienia określone w ustawie o kombatantach nie przysługują osobie, która w latach 1944 - 1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

34 Dokonując interpretacji tego uregulowania, nie należy, wbrew koncepcji przedstawionej w skardze kasacyjnej, poprzestawać na wykładni językowej, lecz odnieść się również do wykładni historycznej i systemowej. Kwestionowany przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 a ustawy o kombatantach w swym pierwotnym brzmieniu stanowił, iż uprawnienia określone w ustawie o kombatantach nie przysługują osobie, która była zatrudniona w aparacie bezpieczeństwa publicznego iub informacji wojskowej. Zdaniem Sądu Najwyższego, wyrażonym w uchwale siedmiu sędziów z dnia 7 maja 1992 r. (II UZP 7/91 OSNCP 1992/10, poz. 174), "aparat bezpieczeństwa publicznego" stanowią wszystkie jednostki organizacyjne resortu bezpieczeństwa

35 publicznego, zaś "osoba zatrudniona" oznacza również osobę zatrudnioną w aparacie bezpieczeństwa publicznego w ramach stosunku pracy. Taką interpretację przyjął również Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r. K. 15/93 (OTK 1994/1, poz. 4), w którym wskazał na konieczność negatywnej oceny współpracy z organami represji nastawionymi na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych, bez względu na pełnioną funkcję i charakter zatrudnienia w tych organach.

36 Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy kluczowe jest również stanowisko Sądu Najwyższego, zgodnie z którym, przy ocenie uprawnień osoby ubiegającej się o nadanie jej statusu kombatanta nie mają znaczenia ani okoliczności, w jakich znalazła się ona w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa, ani charakter wykonywanych przez nią zadań. Podzielając stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w powołanym orzeczeniu, Sąd Najwyższy uznał, iż okoliczność, czy ktoś wykonywał zadania związane ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych, czy nie, może dotyczyć tylko osób "spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa" (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1995 r. III ARN 6/95, OSNAPiUS 1995/16, poz. 199).

37 W kolejnym orzeczeniu z dnia 15 września 1999 r. (K 11/99, OTK ZU 1999/6, poz. 116), wydanym już po nowelizacjach ustawy o kombatantach z dnia 25 kwietnia 1997 r. oraz z dnia 4 marca 1999 r. Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, iż kształtując treść art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a - b ustawodawca określił struktury organizacyjne, przyjmując za podstawę ich identyfikacji kryterium przedmiotowe. Stąd wniosek, iż dyspozycją cyt. przepisu objęte są wszystkie osoby, które były zatrudnione w tych strukturach, pełniły służbę lub funkcję.

38 Wynika to również z zestawienia art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a oraz uchylonego w dniu 4 marca 1999 r. art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach. Ostatni z powołanych przepisów wyłączał stosowanie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a wobec osób, które przedłożą dowody, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o których mowa w cyt. przepisie wykonywały wyłącznie zadania niezwiązane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej (tzw. samooczyszczenie). Wykładnia art. 21 ust. 3 pkt 2 prowadzi do wniosku, iż obejmuje on również osoby, które były zatrudnione w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa, nie pełniąc służby w tych strukturach. Wobec tego, w konsekwencji zestawienia art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a oraz art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach, należy wykluczyć, iż

39 ustawodawca w pierwszym z powołanych przepisów wyłączył z kręgu osób pozbawionych uprawnień kombatanckich osoby "tylko zatrudnione" w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, a następnie, na mocy art. 21 ust. 3 pkt 2 umożliwił tym osobom "samooczyszczenie". Byłoby to bowiem sprzeczne z zasadami logiki.

40 Zastosowanie art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach do osób "tylko zatrudnionych" w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa ma sens tylko wówczas, gdy przyjmie się, iż osoby te objęte są przepisem art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a cyt. ustawy.

41 Z powyższego wynika, iż krąg osób z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach nie został zawężony tylko do funkcjonariuszy urzędu bezpieczeństwa, ale obejmuje wszystkie osoby związane z jego strukturami, bez względu na rodzaj wykonywanych obowiązków i charakter zatrudnienia (tak również uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 21 października 2002 r., OPS 2/2002, ONSA 2003/2, poz. 42).

42 Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest, iż skarżąca Ł. M. w okresie od dnia 15 stycznia 1949 r. do dnia 31 maja 1954 r. była zatrudniona w wydziale finansowym urzędu bezpieczeństwa publicznego. Ponadto nie ma wobec niej zastosowania art. 21 ust. 3 cyt. ustawy, który wyłącza działanie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a - b wobec osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów skierowane zostały przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy. Pouczona przez organ o treści tego przepisu, skarżąca nie przedstawiła wskazanych dowodów.

43 W związku z powyższym, skoro przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach ma zastosowanie także do osoby, która w latach 1944 - 1956 była zatrudniona w Urzędzie Bezpieczeństwa i nie pełniła w strukturach tego Urzędu służby lub funkcji, Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił pierwszego z zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej.

44 Ponadto, z uwagi na okoliczność, iż struktury organizacyjne Urzędów Bezpieczeństwa związane ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a - b, stanowią wszystkie jednostki organizacyjne resortu bezpieczeństwa publicznego, w tym wydział finansowy, niezasadny jest również drugi z zarzutów skargi kasacyjnej.

45 Stąd wniosek, iż dyspozycją art. art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a objęte są osoby, które były zatrudnione we wszystkich jednostkach organizacyjnych tworzących struktury Urzędów Bezpieczeństwa bez względu na rodzaj wykonywanych obowiązków i

46 charakter zatrudnienia, a zatem również skarżąca zatrudniona w wydziale finansowym.

47 Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.