Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2022 r., II OSK 3288/19

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2022 r., II OSK 3288/19

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Wojciech Mazur, Sędzia NSA Arkadiusz Despot – Mładanowicz (spr.), Sędzia NSA Tomasz Bąkowski, Protokolant sekretarz sądowy Bernadetta Pręgowska, po rozpoznaniu w dniu 14 września 2022 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. i J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 1009/18 w sprawie ze skargi A. K. i J. K. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 24 września 2018 r. nr SOVI.621.17.2018 w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 29 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 1009/18 oddalił skargę A. K. i J. K. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 24 września 2018 r. nr SOVI.621.17.2018 w przedmiocie wymeldowania.

3 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyły A. K. i J. K., zaskarżając wyrok w całości, zarzucając:

4 I. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że w rozpoznawanej sprawie spełniona została przesłanka trwałości i dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego przez A. K., podczas gdy prawidłowo oceniony stan faktyczny prowadzi do wniosku, że opuszczenie dotychczasowego stałego pobytu nie miało takich cech.

5 II. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organy administracji art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., którego to naruszenia nie dostrzegł Sąd I instancji, a które polegało na:

6 • pominięciu faktu, że opuszczenie przez A. K. lokalu mieszkalnego miało charakter wymuszony oraz że skarżąca jest, jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 10 kwietnia 2017 r., sygn. akt II Ns 335/17, ofiarą przemocy w rodzinie;

7 • pominięciu faktu, że opuszczenie przez skarżącą miejsca stałego pobytu jest okresowe, co wynika z charakteru pobytu w Ośrodku Interwencji Kryzysowej, w tym obowiązującego regulaminu tej placówki (pobyt maksymalnie do 6 miesięcy), a następnie rozpoczęcia studiów II stopnia;

8 • pominięciu faktu, że skarżącej uniemożliwiono powrót do lokalu mieszkalnego poprzez wymianę zamków;

9 • pominięciu faktu, że skarżąca nie urządziła trwałego centrum życiowego w innym miejscu, a w lokalu przy ul. [...] w C. pozostawiła urządzenia codziennego użytku (lodówka, pralka) stanowiące jej własność;

10 • niezasadnym przyjęciu, że skarżąca nie podejmowała czynności zmierzających do

11 powrotu do lokalu mieszkalnego.

12 Wskazując na powyższe zarzuty skarżące kasacyjnie wniosły o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Częstochowy z dnia 31 lipca 2018 r., przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu w wysokości wg norm przepisanych, podwyższonej o stawkę podatku od towarów i usług, rozpoznanie skargi na rozprawie.

13 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

14 Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

15 Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2018 r., poz. 1382), organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

16 W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu ww. przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie o wymeldowanie jest zatem nie tylko wyjaśnienie, czy osoba wymeldowywana przebywa w danym miejscu, ale również, jeśli w lokalu nie przebywa, to jakie były przyczyny opuszczenia lokalu i czy całokształt okoliczności wskazuje, że opuszczenie to ma charakter trwały i było dobrowolne. W orzecznictwie wskazuje się również, że brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Należy bowiem przyjąć, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu, to brak podejmowania czynności prawnych w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu lub też bezskuteczne podejmowanie takich czynności, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. Powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany podejmuje próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania. Zatem, na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne. Z kolei przez trwałe opuszczenie miejsca stałego pobytu należy rozumieć przebywanie poza tym miejscem z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym (zob. wyroki NSA: z dnia 14 lipca 2022 r., sygn. akt II OSK 2224/19; z dnia 19 lutego 2021 r. sygn. akt II OSK 2961/20; z dnia 1 lipca 2021 r. sygn. akt II OSK 2915/18; z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14; z dnia 28 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 863/17; z dnia 1 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 2068/17, orzeczenia.nsa.gov.pl).

17 W niniejszej sprawie nie jest sporne, że skarżąca kasacyjnie A. K. opuściła lokal zajmowany wraz z ojcem i bratem w C. przy ulicy [...] w czerwcu 2016 r. Kwestię sporną stanowi spełnienie przesłanek trwałości i dobrowolności opuszczenia tego lokalu. Skarżąca kasacyjnie w toku postępowania wskazywała, że była zmuszona wyprowadzić się z ww. lokalu w obawie przez bratem i ojcem, którzy znęcali się nad nią psychiczne, fizycznie i ekonomicznie. Utrzymywała, że nie mogła powrócić do lokalu z obawy o bezpieczeństwo swoje i córki, pomimo że nadal ma wolę zamieszkiwania w tym lokalu. Zdaniem skarżącej opuszczenie miejsca stałego pobytu nie było dobrowolne - została zmuszona do opuszczenia lokalu w drodze przymusu fizycznego i psychicznego, a wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej powrót do dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Wobec tego należy zauważyć, że skarżąca nie podjęła skutecznych działań prawnych mających na celu przywrócenie zamieszkania w lokalu. Nie wystąpiła z powództwem cywilnym o przywrócenie naruszonego posiadania. Jak już wyżej wskazano, o opuszczeniu lokalu można mówić także wówczas, gdy osoba, która opuściła lokal wbrew własnej woli, nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem, w którym dotychczas zamieszkiwała. Nie ulega wątpliwości, że A. K. w lokalu, z którego została wymeldowana, nie przebywała od momentu jego opuszczenia i aktualnie nie ma z nim żadnych związków, tj. nie realizuje tam swoich podstawowych funkcji życiowych, nie mieszka, nie nocuje, nie spożywa posiłków, nie wypoczywa oraz nie przyjmuje wizyt innych osób. Sama deklaracja skarżącej kasacyjnie o chęci zamieszkania w przedmiotowym lokalu, bez podejmowania kroków prawnych mających na celu realizację tej woli (brak wystąpienia z powództwem cywilnym o przywrócenie naruszonego posiadania), nie świadczy o braku istnienia przesłanki trwałości opuszczenia lokalu.

18 Mając na uwadze powyższe rozważania oraz ustalony w sprawie stan faktyczny, przyjąć należy, że spełnione zostały przesłanki do wymeldowania skarżących kasacyjnie z miejsca pobytu stałego. Sąd I instancji prawidłowo zaakceptował przeprowadzone przez organy postępowanie, w którym wyjaśniono i rozpatrzono wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i zasadnie uznał, że nie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

19 Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał, że zameldowanie służy jedynie celom ewidencyjnym, przepisy meldunkowe nie mogą służyć utrzymaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która rzeczywiście w nim nie przebywa (zob. wyroki NSA: z dnia 8 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 283/17; z dnia 13 stycznia 2016 r. sygn. akt II OSK 345/15; z dnia 3 lutego 2017 r. sygn. akt II OSK 1021/16, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wymeldowanie jest aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby i jako takie nie rodzi żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądza o ich utracie. Przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu.

20 Mając powyższe na względzie, uznając podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty za niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.).

21 NSA nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżących kasacyjnie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną w ramach prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie to przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.