Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2010 r., II OSK 302/09

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2010 r., II OSK 302/09

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska Sędzia NSA Alicja Plucińska – Filipowicz Sędzia del. NSA Anna Żak /spr./ Protokolant asystent sędziego Konrad Młynkiewicz po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 października 2008 r. sygn. akt II SA/Łd 367/08 w sprawie ze skargi J. M. na postanowienie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 15 października 2008r.w sprawie II SA/Łd 367/08 oddalił skargę J. M. na postanowienie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia [...] marca 2008r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

3 W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że decyzja Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia [...] listopada 2007r. nakładająca na J. M. na podstawie art. 51 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane obowiązek doprowadzenia ogólnodostępnego korytarza, umożliwiającego dostęp do lokali nr [...] i [...], znajdujących się w budynku mieszkalnym wielorodzinnym, położonym na terenie nieruchomości zlokalizowanej w Łodzi, przy ul. [...] do stanu poprzedniego, poprzez zlikwidowanie pomieszczenia łazienki, doręczona została J. M. w dniu 26.listopada 2007r. wraz z pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia odwołania.

4 W dniu 21.grudnia 2007r. J. M. złożył w Powiatowym Inspektoracie Nadzoru Budowlanego w Łodzi pismo, opatrzone tytułem "podanie-prośba",. wnosząc o "anulowanie" jego "pism (podań) o legalizacje mini-łazienki i w/c" oraz argumentując, iż ich złożenie wynikało z pozostania pod silnymi dawkami "różnych ostrych leków na nerwy". Wniósł również o "cofnięcie (anulowanie) decyzji nr [...] ", powołując się na zły stan zdrowia (niepełnosprawność, potrzeba pomocy osób trzecich oraz pozostawanie pod stałą opieką lekarską) oraz posiadane uprawnienia budowlane.

5 Wezwany przez organ do określenia charakteru złożonego pisma wskazał, iż winno być ono traktowane jako "odwołanie od decyzji o rozbiórkę".

6 Postanowieniem nr [...] z dnia [...] marca 2008r. Łódzki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Łodzi, działając na podstawie art. 134 k.p.a stwierdził, że odwołanie J. M. od decyzji organu i instancji z dnia 20.listopada 2007r. zostało wniesienie z uchybieniem terminu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż zgodnie z treścią art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji stronie. Skoro zatem rozstrzygnięcie organu I instancji zostało odwołującemu doręczone w dniu 26.listopada 2007r., to termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem 10 grudnia 2007r. Z zestawienia tej daty z datą wniesienia odwołania przez J. M. wynika zatem, że dokonał on tej czynności po upływie ustawowego terminu.

7 W skardze na powyższe rozstrzygnięcie J. M., przyznając fakt uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, wskazał, iż jako inwalida ! grupy "w tym czasie" był bardzo chory i tracił pamięć, co często mu się zdarza. Wniósł nadto o "odrzucenie" uzasadnienia decyzji organu I instancji, podnosząc, iż od wielu lat żyje w konflikcie z sąsiadami, którzy "odebrali" mu zdrowie i z którymi toczy spory sądowe. Wniósł o "wyrażenie zgody na zalegalizowanie łazienki.

8 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie stwierdził naruszenia prawa i skargę oddalił. Wskazał, że kontrola legalności postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie daje postaw do badania zgodności z prawem decyzji, objętej tym odwołaniem. Uchybienie terminu do wniesienia odwołania ma miejsce wówczas, gdy odwołanie zostanie złożone po upływie przewidzianego w art. 129 § 2 k.p.a. czternastodniowego terminu. Treść art.134 k.p.a. wskazuje , że każde uchybienie terminu choćby minimalne stanowi o jego uchybieniu obligując organ odwoławczy do zastosowania tego przepisu, chyba, ze strona domaga się przywrócenia terminu stosownie do treści art.58 kpa a wniosek ten zostanie uwzględniony. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, iż J. M. otrzymał decyzję organu I instancji w dniu 26 listopada 2007r. Z tą datą rozpoczął również bieg czternastodniowy termin do wniesienia odwołania, o czym skarżący pouczony został w treści doręczonego mu orzeczenia. Termin do wniesienia odwołania upłynął zatem z dniem 10 grudnia 2007r., natomiast pismo, opatrzone tytułem "podanie-prośba", sprecyzowane ostatecznie jako odwołanie od decyzji z dnia 20.listopada 2007r., zostało przez niego złożone w dniu 21 grudnia 2007r. Okoliczności powyższych skarżący nie kwestionował, uznając przekroczenie terminu za "małe uchybienie". Sąd stwierdził, że skoro skarżący złożył odwołanie od decyzji organu I instancji z uchybieniem ustawowego terminu do jego wniesienia, nie składając jednocześnie wniosku o przywrócenie terminu, zaskarżone rozstrzygnięcie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi odpowiada prawu i dlatego na na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.

9 W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik J. M., ustanowiony z urzędu, zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. w związku z art. 9 k.p.a oraz art. 64 § 2 k.p.a., polegające na jego niezastosowaniu i w konsekwencji nie uchyleniu zaskarżonego postanowienia Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2008 r. w sytuacji, gdy postanowienie to wydane zostało z naruszeniem prawa, bez uprzedniego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla przedmiotowej sprawy okoliczności oraz naruszenie art. 151 p.p.s.a., polegające na jego bezzasadnym zastosowaniu i w konsekwencji oddaleniu skargi.

10 W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za udzieloną przez niego pomoc prawną według norm przepisanych.

11 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę szeregu istotnych dla sprawy okoliczności. Poza sporem było, że pismo nazwane "podanie-prośba" złożone zostało już po upływie 14 dniowego terminu, ale już w początkowym fragmencie w/w pisma skarżący argumentuje, że był bardzo chory "pod silnymi dawkami różnych ostrych leków na nerwy". W tym samym piśmie skarżący wskazał również, że jest przewlekle chory, niepełnosprawny i potrzebuje pomocy osób trzecich. Do "podania -prośby" załączone zostało zaświadczenie o chorobie, z którego wynika, że czasookres choroby nakłada się na termin do wniesienia odwołania. W tej sytuacji organ w trybie art. 9 k.p.a. i art. 62 § 2 k.p.a. powinien był wskazać skarżącemu na możliwość potraktowania "podania-prośby" bądź to jako odwołania od wskazanej powyżej decyzji bądź też jako wniosku o przywrócenie terminu, co jednak nie miało miejsca. Dodatkową okolicznością, która winna była skłonić organ do takiej właśnie oceny winna być oczywista nieporadność w formułowaniu przez skarżącego myśli, co jednoznacznie wskazuje organowi na to, że ma on do czynienia z osobą nie do końca świadomą konsekwencji prawnych podejmowanych przez nią działań. Ponadto w samej treści "podania-prośby" skarżący wskazuje na szereg okoliczności, z których wynika, że pismo to jest w istocie wnioskiem o przywrócenie terminu. Z uzasadnienia wyroku wynika, że wskazane powyżej okoliczności nie stały się przedmiotem jakiejkolwiek analizy ze strony Sądu I instancji, który poprzestał na ocenie obiektywnych faktów, nie dostrzegając licznych wątpliwości, które kazały "podanie-prośbę" z dnia 21 grudnia 2007 r. traktować jako wniosek o przywrócenie terminu.

12 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

13 Zgodnie art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwana dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 cytowanej wyżej ustawy, tym samym sprawa ta mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

14 Oceniając w tych granicach wniesioną skargę kasacyjną należy uznać, że jest ona usprawiedliwiona.

15 Formułując zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art.145 § 1 pkt.1 lit.c w zw. z art. 9 k.p.a. i art. 64 §2 k.p.a. oraz art.151 p.p.s.a skarżący zmierzał do wykazania, iż w okolicznościach niniejszej sprawy należało wezwać skarżącego do wyjaśnienia, czy podnoszone w odwołaniu okoliczności mają uzasadniać wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania lub należało przyjąć, że w odwołaniu skarżący J. M. zawarł także wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia, czego błędnie nie dostrzegł organ odwoławczy i co zostało zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji.

16 Nie ulega wątpliwości, co także podkreśla Sąd I instancji, że brzmienie art.134 k.p.a. obliguje organ odwoławczy do wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania w sytuacji kiedy termin ten przez odwołującego się został przekroczony. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym każde uchybienie terminu do wniesienia odwołania powoduje, że organ odwoławczy ma obowiązek stwierdzenia tego uchybienia, a jedyną okolicznością mogącą spowodować uniknięcie konsekwencji wynikających z wniesienia środka odwoławczego po terminie jest skorzystanie z instytucji przywrócenia terminu. Tak więc na wstępie zastrzec należy, że co do zasady, wywody i argumentacja, przedstawione zarówno w zaskarżonym postanowieniu, jak i w wyroku Sądu I instancji są prawidłowe. Dodatkowo wskazać należy, iż wniesienie odwołania bez równoczesnego wniesienia prośby o przywrócenie terminu nie jest "brakiem" odwołania, który nakazywałby wezwanie przez organ wnoszącego do usunięcia braków w trybie art. 64 § 2 k.p.a. (teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 1998 r. I SA 1697/97, nie publ.). Mimo jednak jurydycznej poprawności stanowiska Sądu I instancji, ostateczne wnioski wyprowadzone w konkretnych okolicznościach sprawy nie mogły zostać zaaprobowane.

17 Jak wynika z akt sprawy, już w pierwszym fragmencie odwołania od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia [...] listopada 2007r skarżący podniósł, że był bardzo chory "pod silnymi dawkami różnych ostrych leków na nerwy", że jest przewlekle chory, niepełnosprawny i potrzebuje opieki osób trzecich. Do odwołania zostało dołączone zaświadczenie o chorobie. W tych okolicznościach, skoro skarżący złożył odwołanie powołując się także na swoją sytuację zdrowotną, którą dokumentował zaświadczeniem lekarskim, to obowiązkiem organu było, co najmniej, zgodnie z art. 9 k.p.a. wezwanie skarżącego do oświadczenia, czy podnoszone w odwołaniu okoliczności, co do stanu zdrowia mają uzasadniać wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia bądź podnoszone okoliczności od razu potraktować jako wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Odmienna ocena tych okoliczności, a takiej dokonał Sąd I instancji aprobując stanowisko organu odwoławczego, prowadzi do uznania, że doszło do naruszenia art.145 §1pkt.1 lit.c w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, a tym samym nie było podstaw do oddalenia przez Sąd I instancji skargi w oparciu o art.151 p.p.s.a.

18 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.

19 Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącemu – radcy prawnemu R. B. wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art.250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258 – 261 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, o jakim mowa w § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz.U.nr 163, poz.1349 ze zm). Oświadczenie takie radca prawny Rafał Borek zawarł w skardze kasacyjnej.