Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2016 r., II OSK 1059/16

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2016 r., II OSK 1059/16

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Protokolant starszy inspektor sądowy Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 11 października 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi R. K. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2016 r. sygn. akt II OSK 2759/15 w sprawie ze skargi kasacyjnej R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 lipca 2015 r. sygn. akt II SA/RZ 582/15 w sprawie ze skargi R. K. na uchwałę Rady Miejskiej w Cieszanowie z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego oddala skargę o wznowienie postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 18 lutego 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 lipca 2015 r. oddalającego skargę na uchwałę Rady Miejskiej w Cieszanowie z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego.

3 Skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 18 lutego 2016 r. złożył na podstawie art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej również P.p.s.a.). w związku z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. R. K., wskazując jako jej podstawę nieważność postępowania na skutek naruszenia przepisów prawa, poprzez nierozpoznanie wniosku o przyznanie skarżącemu prawa do pełnomocnika z urzędu, w wyniku czego, został on pozbawiony możliwości działania. Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o wznowienie postępowania zakończonego ww. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jego uchylenie w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania.

4 W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowanie skarżący podkreślił, że przed rozprawą z racji wygaśnięcia umocowania pełnomocnika do reprezentowania skarżącego, na 3 dni przed terminem rozprawy (w dniu 15 lutego 2016 r.) złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz przyznanie pełnomocnika z urzędu. Wniosek ten nie został jednak przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznany ani zwrócony, ani też skarżący nie był wzywany do usunięcia jego braków formalnych. Sąd przed jego rozpoznaniem, na pierwszej rozprawie i pod nieobecność skarżącego, oddalił skargę kasacyjną. Tym samym postępowanie przed tym Sądem, w ocenie skarżącego, dotknięte jest wadą nieważności, gdyż został pozbawiony możliwości działania i obrony swoich praw. Nadto zdaniem skarżącego zasadnym w sprawie było odroczenie bądź zawieszenie postępowania kasacyjnego do czasu rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy.

5 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6 Skarga o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługuje na uwzględnienie.

7 Podkreślić należy, iż postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania nie jest zwykłym postępowaniem sądowym ani też postępowaniem ze skargi kasacyjnej, lecz ma ono charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia orzeczenia sądu administracyjnego wówczas, gdy postępowanie zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Ze względu na wyjątkowy charakter tego postępowania muszą być zachowane wymogi określone w dziale VII ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

8 Zgodnie z treścią art. 275 P.p.s.a. do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów obu instancji, właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny. Do wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał w sprawie. Stosownie zaś do treści art. 280 P.p.s.a. Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga o wznowienie postępowania jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Jest to pierwszy etap postępowania wznowieniowego, który sprowadza się nie do badania, czy rzeczywiście przyczyny wznowienia istnieją, ale czy skarżący wskazał w skardze podstawę wznowienia i czy wskazana przez niego podstawa odpowiada jednej z podanych w ustawie przyczyn uzasadniających żądanie wznowienia. W braku jednego ze wskazanych wymagań sąd odrzuci skargę, jeżeli zaś spełnione zostały wskazane wyżej wymogi, sąd przystępując do drugiego etapu, wyznacza rozprawę. Ponieważ w okolicznościach niniejszej sprawy, skarżący wniósł badaną skargę o wznowienie postępowania w terminie, została ona sporządzona przez adwokata, jak również podano w niej i uzasadniono podstawę prawną wznowienia, sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawie.

9 Negatywna ocena zasadności zgłoszonych podstaw wznowienia skutkowała jednak stosownie do treści art. 282 § 2 P.p.s.a., oddaleniem skargi o wznowienie postępowania.

10 Przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania sądowego została oparta na przesłance z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. "poprzez pozbawienie możności działania" w skutek nierozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Analizując tak sformułowaną podstawę kasacyjną przede wszystkim stwierdzić tzreba, że przesłanka ta nie dotyczy każdej sytuacji, z powodu której strona "była pozbawiona możliwości działania". Ustawodawca wyraźnie bowiem ogranicza jej zasięg, dodając, że ma to nastąpić w konsekwencji "naruszenia przepisów prawa". Przepis art. 271 pkt 2 P.p.s.a., mówiąc "o naruszeniu przepisów prawa", jako przyczynie, której skutkiem było pozbawienie strony "możności działania" odnosi się zatem do naruszenia prawa procesowego przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie (por. R. Hauser. M. Wierzbowski (red.). Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wydanie 3. Warszawa 2015 r. str. 1098).

11 Analiza zaskarżonego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2016 r., jak i protokołu z tej rozprawy dowodzi, że wbrew twierdzeniom strony skarżącej, Sąd ten do wniosku skarżącego o zwolnienie go od opłat i ustanowienie pełnomocnika z urzędu odniósł się w uzasadnieniu swego wyroku. Pismo skarżącego zostało odczytane przez Przewodniczącego składu, a następnie omówione w uzasadnieniu wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny w swym uzasadnieniu wyraźnie odniósł się też do informacji o wypowiedzeniu przez stronę skarżącą pełnomocnictwa ustanowionemu w sprawie adwokatowi, a także omówił przyczyny, z jakich nie znalazł podstaw do odroczenia – po raz kolejny – rozprawy. Jak podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w analizowanym wyroku: "Powiadomienie Sądu w dniu 15 lutego 2016 r. o wypowiedzeniu przez skarżącego pełnomocnictwa z dniem 9 lutego 2016 r. nie może być uznane za równoważne z niemożnością stawiennictwa skarżącego reprezentowanego przez pełnomocnika na rozprawie w dniu 18 lutego 2016 r., albowiem nie jest okolicznością wskazującą na przeszkodę nie dającą się przezwyciężyć. Skarżący wypowiedział ustanowionemu przez siebie pełnomocnikowi pełnomocnictwo do reprezentowania ze skutkiem natychmiastowym, odstępując od zasady, że ustanowiony adwokat jest obowiązany działać za stronę przez dwa tygodnie od dnia wypowiedzenia pełnomocnictwa (art. 42 § 2 P.p.s.a.), co oznacza, że sam zrezygnował z możliwości reprezentowania swojej osoby przez pełnomocnika przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na rozprawie w dniu 18 lutego 2016 r. (....) Działanie strony, formalnie dopuszczalne, niemniej prowadzące do braku reprezentowania strony na posiedzeniu, podejmowane dodatkowo tuż przed wyznaczoną datą posiedzenia, oznacza, że skutek wykonywania przez stronę przyznanego jej uprawnienia jest sprzeczny z funkcją art. 42 § 2 P.p.s.a., a jednocześnie narusza zasadę ekonomii procesowej, łącząc się z możliwością postawienia zarzutu, iż zamiarem strony nie jest poddanie efektywnej kontroli instancyjnej prawidłowości wyroku Sądu I instancji, ale przedłużenie postępowania sądowego (...)".

12 Wskazując na powyższe, jak również podzielając poglądy przedstawione powyżej w zaskarżonym wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę o wznowienie postępowania sądowego nie dopatrzył się w sprawie takiego naruszenia przepisów prawa przez Sąd, które pozbawiłyby skarżącego możności działania, a więc spełnienia przesłanki z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Brak było podstaw do odroczenia wyznaczonej rozprawy w skutek złożenia przez skarżącego omawianego wniosku z przyczyn powyżej wskazanych. Podkreślić przy tym trzeba, że skoro obecność na rozprawie nie jest obowiązkowa i zależy od woli i możliwości uczestników postępowania, to podstawy do odroczenia rozprawy nie mogą wykraczać poza okoliczności określone w art. 109 P.p.s.a. Odroczenie rozprawy w świetle tego przepisu jest sytuacją wyjątkową i nadzwyczajną, i ocena tego, czy zachodzą uzasadnione podstawy do odroczenia rozprawy, należy każdorazowo do sądu. Jeżeli więc odmowa uwzględnienia takiego wniosku jest uzasadniona, to - mimo że rozprawa została przeprowadzona bez udziału pełnomocnika strony - nie można mówić o nieważności postępowania zarówno z przyczyn określonych w art. 271 pkt 2 P.p.s.a., jak i z przyczyny wskazanej w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2008 r. sygn. akt II FSK 471/07, LEX 488307).

13 Z powyższych względów i na podstawie 282 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.