Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2010 r., II GZ 152/10

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2010 r., II GZ 152/10

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. C., M. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 maja 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 1142/08 w zakresie odmowy zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 21 sierpnia 2008 r. dotyczącego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. C. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie przekazania sprawy zgodnie z właściwością postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 1142/08, po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, odmówił zmiany postanowienia z dnia 21 sierpnia 2008 r. w sprawie ze skargi K. C. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...].

3 Sąd wyjaśnił, że postanowienie w sprawie prawa pomocy należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, o czym stanowi art. 165 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tak by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia. W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stało się uzasadnione. Musiałyby to być zatem zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy.

4 Sąd stwierdził, że skarżący w złożonym ponownie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych w kwocie 100 zł ponad kwotę 10 zł nie wskazał żadnych nowych okoliczności, które mogłyby uzasadniać wzruszenie prawomocnego postanowienia z dnia 21 sierpnia 2008 r., a ponadto skarżący w toku sprawy uiścił już 30 zł tytułem wpisów (wpłaty po 10 zł z 22 września 2008 r., z 12 stycznia 2009 r. oraz z 30 grudnia 2009 r.). W związku z powyższym Sąd uznał, że skarżący ma możliwość poniesienia przewidzianych kosztów sądowych (na obecnym etapie sprawy do zapłaty z tytułu należnego w sprawie wpisu sądowego pozostała kwota 70 zł).

5 Sąd wywiódł, że ze złożonego ponownie wniosku wynika, iż skarżący nadal jest współwłaścicielem wraz z córką domu o powierzchni 80 m2 oraz właścicielem mieszkania o pow. 40 m2, nieruchomości rolnej o pow. 7,36 ha i Zakładu M. "N.". Prowadzi również nadal gospodarstwo rolne, z którego osiąga dochód w wysokości 520,00 złotych miesięcznie, a zatem nieznacznie wyższy niż wskazany w pierwotnym wniosku (480 zł). Sąd podniósł też, iż skarżący w roku 2008 i 2009 otrzymał dopłaty do gruntów w łącznej wysokości odpowiednio 7.018,75 zł (2008) i 7.964,64 zł (2009). Uzyskane dopłaty znacznie przewyższają więc dopłaty uzyskane w 2007 r. w łącznej wysokości 4.748,11 zł, które wskazano przy uzupełnianiu pierwotnego wniosku.

6 Jedyną nową okolicznością, jaka pojawiła się w ponownym wniosku, jest wskazana przez skarżącego długotrwała choroba narządu ruchu, z związku z czym ponosi koszty leczenia. Skarżący nie przedstawił jednak ani uaktualnionych kosztów leczenia, ani miesięcznych wydatków, w związku z czym Sąd przyjął za wyjściowe kwoty wskazane w poprzednim wniosku. Ponadto skarżący nie wyjaśnił, na jaki cel została rozdysponowana kwota zgromadzona na rachunku bankowym w wysokości 10.487,80 zł – stan na 30 czerwca 2008 r. Tak więc Sąd uznał, przy braku aktualnych wyciągów z posiadanych kont bankowych, iż skarżący nadal dysponuje środkami na rachunku bankowym.

7 Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli – jako współwłaściciele Zakładu M. "N." – M. C. i K.C., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, rozpoznanie wniosku z dnia 12 października 2009 r. w sprawie zwolnienia z kosztów sądowych 100 zł ponad kwotę 10 zł oraz o zwolnienie z kosztów sądowych.

8 Skarżący stwierdzili, że Sąd nie rozpoznał wnikliwie wniosku, ponieważ błędnie ustalił stan faktyczny w zakresie dochodu miesięcznego z gospodarstwa rolnego, jak również błędnie ustalił wpływ dopłat do produkcji rolnej. Zarzucili, że wnioskodawca określił we wniosku z 12 października 2009 r. dochód łączny z żoną w kwocie 520 zł, natomiast Sąd stwierdził różnicę z dochodu, opierając się o dochód łączny w kwocie 480 zł za rok 2008. Skarżący podkreślili, że dopłat do produkcji rolnej nie należy traktować jako dopłat do łącznego utrzymania rodziny. Ich jedynym źródłem utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 260 zł miesięcznie na osobę. Z działalności zakładu mleczarskiego nie osiągają dochodu. Oświadczyli, że nie posiadają żadnych oszczędności, akcji, obligacji, wyrobów ze złota, kosztowności ani żadnych innych wartościowych przedmiotów i ruchomości. Na okoliczność długotrwałej choroby (każdego z osobna) i ponoszenia związanych z tym kosztów przedłożyli kserokopie zaświadczeń lekarskich.

9 Tym samym nie są w stanie ponosić żądanych kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny.

10 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11 Stosownie do treści art. 243 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.

12 Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego (czyli jeszcze przed wniesieniem skargi) powoduje wszczęcie postępowania w rozumieniu art. 63 p.p.s.a. Natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wszczyna postępowania sądowoadministracyjnego, wszczyna jedynie postępowanie wpadkowe w tym właśnie przedmiocie. Wyjątek dotyczy, jak już wyżej wskazano, jedynie wniosku o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania w sprawie, który należy uznać za wniosek wszczynający postępowanie sądowe (por. L. Kaligowska, A. Madej "Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym – zagadnienia proceduralne", 2007/9/70).

13 Dodać należy, na co zwrócono trafnie uwagę w doktrynie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy będzie można rozpoznać, jeżeli przedmiot zaskarżenia – akt lub czynność – zostanie przez organ wydany lub podjęty. Dopiero wówczas podmiot składający wniosek będzie mógł wykazać istnienie związku pomiędzy chronionym przez ustawy interesem prawnym a aktem lub czynnością organu administracji publicznej, który ten interes narusza. Istnienie tego związku pozwoli traktować wnioskującego za potencjalną stronę postępowania sądowoadministracyjnego (por. P. Zaborniak "Wybrane kwestie stosowania prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi", ZNSA 2006/4–5, str. 22 i n.).

14 Z treści art. 243 § 1 p.p.s.a. wynika, że postępowanie dotyczące wniosku o przyznanie prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego ma charakter incydentalny i autonomiczny, wszczynane jest bowiem na wniosek strony. Strona takiego postępowania zaś jest wnioskodawca, gdyż to jego interesu prawnego dotyczy to postępowanie. W myśl art. 252 § 3 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 10 kwietnia 2010 r.) postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy doręcza się stronie, która złożyła wniosek. Zażalenie na to postanowienie przysługuje wyłącznie wnioskodawcy.

15 Z kolei z § 2 art. 252 p.p.s.a. wynika, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru.

16 Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu nie uwzględnił w pełni powyższych unormowań.

17 Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia odnosi się to rozstrzygnięcie do wniosku złożonego w dniu 12 lutego 2010 r. na formularzu PPF (k. 173 akt sąd.).

18 Należy zatem zauważyć, że w rubryce 2.1 tegoż formularza jako wnioskodawca wpisano: M. C. i K. C. W miejscu podpisu podmiotu składającego wniosek o przyznanie prawa pomocy znajdują się dwa podpisy, tj. M. C. i K. C. Z akt sprawy wynika, że skargę złożoną w niniejszej sprawie podpisał K. C., który został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego. Do niego też Sąd kierował wszelkie pisma związane ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 12 lutego 2010 r. Takie wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. zostało skierowane wyłącznie do K. C., przy czym ani z treści tego wezwania, ani z treści zaskarżonego postanowienia i jego uzasadnienia nie wynika w jakim charakterze w tym incydentalnym postępowaniu była w ogóle uwzględniona M. C.

19 Sąd złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznał w trybie art. 165 p.p.s.a., gdyż postanowieniem z dnia 21.08.2008 r. wydanym w tej sprawie odmówiono skarżącemu, tj. K. C. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Okoliczność ta jest bezsporna. Jednak wymaga podkreślenia, że postanowienie to dotyczyło wniosku o przyznanie prawa pomocy, który wniósł wyłącznie K. C., gdyż tylko jego podpis widnieje na formularzu PPE (k. 29). Faktem też jest, że postanowieniem z dnia 25 listopada 2008 r. sygn. akt II GZ 296/08 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniesione wówczas zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2008 r., którym jednakże rozstrzygnięto wyłącznie o wniosku skarżącego. Jak podkreślono w postanowieniu NSA z dnia 8 stycznia 2009 r. (sygn. I Oz 946/08) strona, która nie występuje z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie ma legitymacji skargowej do wniesienia sprzeciwu i zażalenia. Brak legitymacji skargowej czyni ewentualne zażalenie bezzasadne.

20 Jak już wyżej wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, wniosek będący aktualnie przedmiotem rozpoznania przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu złożyła M. C. i K. C. To powinno zobligować Sąd I instancji do wyjaśnienia statusu prawnego M. C. do wystąpienia w tym postępowaniu zainicjowanym wnioskiem złożonym w trybie art. 243 § 1 p.p.s.a. w toczącym się już postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie wynika bowiem z okoliczności sprawy czy M. C. złożyła ten wniosek jedynie jako żona K. C., mając na względzie okoliczność, że przy merytorycznym rozpoznaniu tego rodzaju wniosku Sąd jest zobowiązany uwzględnić i ocenić sytuację materialną strony skarżącej oraz członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie ze stroną, czy wywodzi swoje uprawnienia z przymiotu strony skarżącej. Tych istotnych dla rozstrzygnięcia złożonego wniosku okoliczności Sąd I instancji nie wyjaśnił. Naczelny Sąd Administracyjny w związku z powyższym jedynie zauważa, że w skardze K. C. podkreślił, ze składa ją jako współwłaściciel Zakładu M. "N." s.c. w [...]. Te kwestie co do reprezentacji strony skarżącej w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie były badane w sprawie, a nie można wykluczyć, że wyjaśnienie tej okoliczności pozwoliłoby na ustalenie statusu prawnego M. C. w tym incydentalnym postępowaniu.

21 Dopiero wyjaśnienie wskazanych okoliczności umożliwi Sądowi I instancji ocenę, w jakim trybie powinien zostać rozpoznany wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w dniu 12 lutego 2010 r., a także w dalszej kolejności dokonanie oceny uwzględniającej sytuację majątkową i rodzinną podmiotów legitymowanych do jego wniesienia.

22 Z przyczyn wyżej wskazanych Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i wniosek o przyznanie prawa pomocy przekazał do ponownego rozpoznania, bowiem zażalenie wnioskodawców zasługiwało na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.