Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2024 r., II GZ 147/24

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2024 r., II GZ 147/24

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. C. i T. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 3218/23 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi E. C. i T. C. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r. nr DPR.720.6.2021.256 w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Uzasadnienie

2 I

3 Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 3218/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") odmówił E. C. i T. C. (dalej jako: "skarżący") przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (dalej jako: "BFG") z dnia 29 września 2022 r. nr DPR.720.6.2021.256 w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji.

4 W dniu 15 grudnia 2022 r. skarżący wnieśli skargę na ww. decyzję BFG wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Jak wynika z uzasadnienia wniosku wynika, że E. C. jest osobą starszą i schorowaną, nie posiada komputera i nie korzysta z Internetu, a T. C. pracuje w A. i do P. wrócił na początku grudnia 2022 r. Skarżący podali, że o decyzji z dnia 29 września 2022 r. dowiedzieli się w dniu 8 grudnia 2022 r. podczas wizyty w siedzibie banku w R., gdzie udali się z uwagi na brak informacji pochodzących z banku na temat ich produktów finansowych.

5 Uzasadniając powyższe postanowienie Sąd pierwszej instancji przytoczył treść przepisów art. 86 i 87 p.p.s.a. oraz przedstawił wymagania stawiane podmiotowi, który wnosi o przywrócenie terminu do dokonania czynności.

6 Sąd pierwszej instancji wskazał, że pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. W rozpoznawanej sprawie skarżący uprawdopodobnili, że nie wiedzieli o wydanej przez BFG decyzji z dnia 29 września 2022 r. Nie uprawdopodobnili natomiast, w ocenie Sądu pierwszej instancji, w żaden sposób braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na tę decyzję.

7 Skarżący, jak wskazał Sąd pierwszej instancji, nie byli bezpośrednimi adresatami zaskarżonej decyzji, więc nie było obowiązku doręczenia im rozstrzygnięcia. Zatem podlegali oni ogólnej zasadzie, zgodnie z którą przysługiwał im 7-dniowy termin do wniesienia skargi liczony od dnia ogłoszenia decyzji BFG na stronie internetowej. W rozpoznawanej sprawie informacja o przyczynach i skutkach wydania spornej decyzji ukazała się na stronie internetowej BFG dnia 30 września 2022 r., zatem ostatnim dniem terminu do wniesienia skargi był dzień 7 października 2022 r. Sąd pierwszej instancji dodał, że opublikowana informacja zawierała pouczenie o możliwości zakwestionowania przedmiotowej decyzji i informację o 7-dniowym terminie do jej zaskarżenia.

8 W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżący nie uprawdopodobnili, aby uchybienie terminowi było następstwem niezawinionych okoliczności, którym pomimo dołożenia należytej staranności nie byli oni w stanie przeciwdziałać. Z okoliczności sprawy, jak i z informacji dostępnych publicznie wynikało, że informacje o przymusowej restrukturyzacji wobec A. S.A. były powszechnie znane i szeroko komentowane w mediach krajowych i lokalnych. Skarżący, jako nabywcy instrumentów finansowych od tego banku, winni, w ocenie Sądu pierwszej instancji, należycie dbać o własne interesy.

9 Sąd pierwszej instancji przypomniał, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona skarżąca dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W przedmiotowej sprawie skarżący, w ocenie Sądu pierwszej instancji, nie wykazali braku winy w uchybieniu terminu, a zatem termin do dokonania czynności nie mógł zostać przywrócony.

10 II

11 Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli skarżący, którzy zaskarżyli je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

12 ← art. 86 §1 i art. art. 87 §1 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i zastosowanie tj.: 1. błędne przyjęcie, iż skarżący nie uprawdopodobnił faktu, iż niedochowanie terminu do wniesienia skargi do dnia 7 października 2022 r. nastąpiło bez jego winy.

13 2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia poprzez przyjęcie, że skarżący miał możliwość zapoznania się z treścią decyzji na stronie internetowej BFG oraz że został pouczony o trybie i terminie do złożenia skargi, tymczasem przyjęte zasady proceduralne dotyczące ogłaszania decyzji budzą wątpliwość, czy w należyty sposób zabezpieczają interes wierzycieli banku, a osoby wykluczone cyfrowo nie miały takich możliwości. Skarżący jako wierzyciel Banku jest obciążony szczególnym obowiązkiem dbałości o własne interesy, co w praktyce oznacza konieczność stałego monitorowania sytuacji Banku, czego nie może oczekiwać od osób wykluczonych cyfrowo, starszych i schorowanych oraz przebywających zarobkowo stale poza granicami P.

14 3. bezkrytyczne przyjęcie, iż z okoliczności z niniejszej sprawy jak i z informacji dostępnych publicznie wynika że informacje o przymusowej restrukturyzacji wobec A. S.A. były powszechnie znane i szeroko komentowane w mediach krajowych i lokalnych. Strona skarżąca, jako nabywca instrumentów finansowych od tego Banku winna należycie dbać o własne interesy.

15 ← art. 11 ust. 4 pkt 1, art. 103 ust 5 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz. U. z 2022 r. poz. 793 z późn. zm., w zw. z art. 45 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię skutkujące różnicowanie sytuacji Obligatariuszy A. S.A. od innych podmiotów prawa, którym zagwarantowano termin 30 dniowy do wniesienia skargi i przyśpieszenie procedowania przez BFG, skutkujący uchybieniem terminu do wniesienia skargi do rozpoznania i pozbawieniem prawa do Sądu.

16 Mając na uwadze powyższe skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie skarżącemu terminu zawitego 7 dni do złożenia skargi na decyzję BFG w Warszawie z dnia 29.09.2022 r., numer DPR.720.6.2021.256, o wszczęciu przymusowej restrukturyzacji wobec A. S.A., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie jej Sądowi pierwszej instancji przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego.

III

17 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

18 Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

19 Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a., w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z powyższego wynika, że konieczną i jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu stanowi brak winy po stronie podmiotu dokonującego, czy zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest zaś stanowisko, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy (por. np. postanowienie NSA z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt III FZ 394/23).

20 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie tylko nie uwzględnił wszystkich okoliczności, które mogłyby przemawiać za przywróceniem skarżącym terminu do wniesienia skargi od decyzji BFG, ale w istocie nie dokonał ich analizy i oceny w świetle ustawowych przesłanek przywrócenia uchybionego terminu. Przede wszystkim Sąd pierwszej instancji nie rozważył kwestii należytej staranności w terminowym dopełnieniu czynności procesowej, tj. nie wziął pod uwagę okoliczności związanych z zawinieniem skarżących w odniesieniu do podjętych przez nich działań. Badając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (wniesienia skargi), Sąd pierwszej instancji winien zbadać, czy do uchybienia terminowi doszło z winy skarżących. Kryterium braku winy, jako przesłanki uprawniającej do przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem zachowania staranności przy dokonaniu tej czynności. Co istotne, przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub braku podjęcia przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu.

21 Odnosząc te ogólne uwagi do okoliczności przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że o ile Sąd pierwszej instancji przedstawił interpretację przepisów regulujących kwestię terminu do zaskarżenia decyzji BFG dla podmiotu niebędącego jej adresatem, ale którego interes prawny miał doznać uszczerbku w związku z jej wydaniem, uznając że nastąpiło to dnia 7 października 2022 r., a także odniósł się do kwestii pouczenia o trybie i terminie do złożenia skargi, to nie zbadał wystarczająco kwestii zaktualizowania się przesłanki określonej w art. 86 p.p.s.a. w kontekście okoliczności podniesionych w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie uchybionego terminu.

22 Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi, Sąd pierwszej instancji powinien ocenić, czy przywołane we wniosku okoliczności zasługują na wiarę, a następnie ocenić, czy mogą one uprawdopodobniać brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Oceniając powyższe, Sąd pierwszej instancji mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego, winien zbadać, czy rodzaj i charakter podjętych przez skarżących działań może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z 27 września 2023 r., sygn. akt III FZ 436/23). Ponadto należy mieć na uwadze, że wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy funkcji ochronnej (zob. postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. II GZ 183/10, postanowienie NSA z dnia 7 sierpnia 2014 r., sygn. I GZ 237/14, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. I OZ 609/19).

23 Z przedstawionych wyżej powodów – przy uwzględnieniu zasady dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego – sprawa podlegała przekazaniu do rozpoznania Sądowi I instancji.

24 Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę uwzględni przedstawione wyżej uwagi i zbada – pod kątem przesłanek określonych w art. 86 p.p.s.a. – czy w okolicznościach faktycznych tej sprawy wystąpiła przesłanka braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi.

25 Odnosząc się do wniosku skarżących o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 4 lutego 2008 r. o sygn. akt I OPS 4/07 (publ. ONSAiWSA 2008, Nr 2, poz. 23) wyjaśnił, że przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Obowiązek respektowania przytoczonego stanowiska przez Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie wynika z ogólnie wiążącej mocy uchwał, o czym stanowi art. 269 § 1 p.p.s.a.

26 Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na postawie art. 185 § 1 w zw. art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.