Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2009 r., II GZ 147/09

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2009 r., II GZ 147/09

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2009 r.; sygn. akt VI SA/Wa 1406/08 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata oraz odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2007 r.; nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1406/08, powołując się na przepisy art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) odmówił A. D. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa KRUS z [...] sierpnia 2007 r. w przedmiocie stwierdzenia podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata.

3 W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że A. D. nie wykazał, iż pozostaje w trudnej sytuacji majątkowej. Brak jest dokumentacji źródłowej pozwalającej na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistego stanu majątku skarżącego, zaś stan majątkowy skarżącego pozwala na poniesienie kosztów sądowych związanych z prowadzeniem sprawy. Przy tym zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, albowiem aktualne dochody skarżącego nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego.

4 W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, że z uwagi na trudną sytuację materialną nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów sądowych. Wskazał, że Sąd I instancji nieobiektywnie ocenił jego sytuację finansową, a wątpliwości rozstrzygnął na jego niekorzyść.

5 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

7 Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma zapewnić możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie są w stanie, zgodnie z generalną zasadą ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, uiścić kosztów postępowania sądowego samodzielnie i stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu.

8 Zgodnie z treścią art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że Sąd udzieli wnioskującemu prawa pomocy w sytuacji, w której udowodni on brak środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

9 Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a - zgodnie z treścią § 3 tego przepisu - prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

10 Wnioskodawca złożył zażalenie na postanowienie, którym WSA w Warszawie przyznał mu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa KRUS, w przedmiocie stwierdzenia podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.

11 Treść rozstrzygnięcia Sądu I instancji w całości uwzględnia pierwotne żądanie A. D., zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

12 Sąd I instancji nie ujął w uzasadnieniu orzeczenia, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, a do tych zalicza się sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rolników, są z mocy ustawy zwolnione od kosztów sądowych (art. 239 pkt 1 lit. e/ p.p.s.a.). Pogląd ten jest utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z 16 grudnia 2004 r. (sygn. akt FZ 226/04) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że analiza przepisów ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) wskazuje, iż ten akt prawny należy zaliczyć do systemu ubezpieczeń społecznych, o którym mowa m.in. w ustawie z 18 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zwłaszcza, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników stosuje się odpowiednio (art. 52 ust. 1) przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W tej sytuacji skarżący jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych na mocy art. 239 pkt 1 lit. e/ p.p.s.a.

13 Powołany przepis stanowi jedną z regulacji szczególnych, o której mowa w art. 199 p.p.s.a., zwalniającą stronę od ponoszenia kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie.

14 Wobec powyższego żądanie skarżącego dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych zostało w niniejszej sprawie w całości uwzględnione.

15 Sąd I instancji przyznał natomiast skarżącemu prawo pomocy, ustanawiając dla niego adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wyraźnie przy tym wyjaśnił, że z uwagi na sytuację rodzinną i majątkową skarżącego zachodzą przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Koszt pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu obciąża Skarb Państwa, a nie skarżącego.

16 W zażaleniu skarżący kwestionuje dokonaną przez Sąd I instancji ocenę jego sytuacji materialnej wskazując, iż winien był on zostać całkowicie zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych. Pomimo nie wskazania przez Sąd I instancji podstawy dotyczącej ustawowego zwolnienia skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych, tj. art. 239 pkt 1 lit e/ p.p.s.a., wskazać należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, bowiem skarżącemu przyznano jednocześnie prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Uchybieniem Sądu I instancji - nie mającym jednak wpływu na wynik sprawy - było nie wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są z mocy ustawy zwolnione od kosztów sądowych. Zaskarżone postanowienie Sądu I instancji, mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

17 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.