Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 2015 r., II GSK 909/14

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 2015 r., II GSK 909/14

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kuba Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. R. i W. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt V SA/Wa 1761/13 w sprawie ze skargi J. R. i W. R. na postanowienie Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela wobec zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt V SA/Wa 1761/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę J. i W. R. na postanowienie Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela wobec zarzutów podniesionych w postępowaniu egzekucyjnym.

3 Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] grudnia 2012 r., przekazanego przez Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w P. Tytuł wykonawczy wystawiony został na małżonków W. i J. R. i obejmował zaległości powstałe w wyniku niezapłacenia opłaty rocznej za lata 2010-2012 z tytułu wyłączenia z produkcji gruntów leśnych stanowiących działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu N. Opłata roczna została ustalona decyzją Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w P. z dnia [...] stycznia 2003 r.

4 W piśmie z dnia [...] stycznia 2013 r. skarżący podnieśli, na podstawie art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1967 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.), zarzut nieistnienia dochodzonego obowiązku.

5 Postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. Dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w P. oddalił zarzuty, stwierdzając, że zobowiązanie do uiszczenia należności objętych tytułem wykonawczym wynika z faktu przejścia na skarżących wszelkich praw i obowiązków na skutek nabycia gruntów wyłączonych z produkcji leśnej w drodze postępowania egzekucyjnego.

6 Po rozpoznaniu zażalenia na powyższe postanowienie Dyrektor Generalny Lasów Państwowych postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r. utrzymał je w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się na fakt nabycia przez skarżących nieruchomości w drodze postępowania egzekucyjnego i stwierdził, że roszczenie wierzyciela z tytułu opłat rocznych nie jest "prawem ciążącym na nieruchomości" w rozumieniu art. 1000 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1967 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), który przewiduje wygaśnięcie wszelkich praw ciążących na nieruchomości z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności. Dlatego zdaniem organu obowiązek uiszczania opłat rocznych z tytułu użytkowania na cele nieleśne gruntów wyłączonych z produkcji istnieje nadal po przysądzeniu własności nieruchomości.

7 Ponadto organ podkreślił, że art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 121, poz. 1266 ze zm.), zgodnie z którym w razie zbycia gruntów wyłączonych z produkcji, obowiązek uiszczania opłat rocznych przechodzi na nabywcę, nie różnicuje sposobu nabycia. Ponadto organ wyjaśnił, że obowiązek uprzedzenia nabywcy o przejściu na niego opłat rocznych został sformułowany w drugim zdaniu tego przepisu i nie stanowi warunku przejścia tych opłat na nabywcę.

8 Skarżący złożyli skargę na to postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. W ich ocenie, zgodnie z art. 1000 § 1 k.p.c. z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności wygasają wszelkie prawa i skutki ujawnienia praw i roszczeń ciążące na nieruchomości. Na miejsce tych praw powstaje prawo do zaspokojenia z ceny nabycia. Zasada ta odnosi się także do zobowiązań natury administracyjnej.

9 Zdaniem skarżących w myśl art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych do przeniesienia obowiązków związanych z opłatami rocznymi niezbędne jest: zbycie gruntów wyłączonych z produkcji oraz uprzedzenie nabywcy o przejściu zobowiązania w związku z zawartą umową. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie te przesłanki nie wystąpiły, co w pełni uzasadnia twierdzenie o nieistnieniu dochodzonego przez wierzyciela zobowiązania.

10 Sąd I instancji, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia

11 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę.

12 W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że nabycie nieruchomości w drodze postępowania egzekucyjnego, nie doprowadziło do wygaśnięcia na podstawie art. 1000 k.p.c. opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntów leśnych z produkcji.

13 Zdaniem Sądu I instancji, w sprawie doszło do zbycia gruntów wyłączonych z produkcji leśnej. Nie miało ono charakteru umowy dwustronnej, lecz nastąpiło w drodze egzekucji z nieruchomości prowadzonej przez komornika (tzw. nabycie pierwotne). Skarżący na mocy prawomocnego postanowienia Sądu o przysądzeniu własności stali się właścicielami nieruchomości (art. 999 § 1 k.p.c.). Powyższe oznacza, że weszli oni w prawa i obowiązki podmiotu, który dokonał wyłączenia gruntów leśnych z produkcji i zobowiązani są do zapłaty opłat rocznych.

14 Sąd I instancji stwierdził, że w sprawie nie znajdzie zastosowania powoływany przez skarżących art. 1000 § 1 k.p.c. W rozpoznawanej sprawie brak jest możliwości wyceny opłaty rocznej, bowiem celem nadrzędnym wyłączenia gruntu z produkcji leśnej jest ochrona gruntów leśnych, która jest niezależna od właściciela (nabywcy) i sposobu nabycia. Skarżący uwolnią się od tej opłaty w momencie uzyskania stosownej decyzji o zakończeniu rekultywacji, bądź po upływie co najwyżej 20 lat od chwili wyłączenia tych gruntów z produkcji (art. 4 pkt 13 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych).

15 J. i W. R. zaskarżyli wyrok WSA w W. z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt V SA/Wa 1761/13 w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

16 Skarżący zarzucili zaskarżonemu wyrokowi naruszenie norm prawa materialnego przez błędną wykładnię:

17 - art. 4 pkt 13 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych poprzez uznanie, że jedyną możliwością uwolnienia się skarżących od obowiązku uiszczania opłaty rocznej jest upływ co najwyżej 20 lat od chwili wystąpienia wyłączenia przedmiotowych gruntów z produkcji bądź uzyskanie przez zainteresowanych decyzji o zakończeniu rekultywacji;

18 - art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych w zw. z art. 1000 § 1 k.p.c. poprzez uznanie, że nabycie przez skarżących prawa własności nieruchomości w drodze egzekucji sądowej, nie ma wpływu na byt obowiązku uiszczania opłat rocznych z tytułu użytkowania nieruchomości na cele nieleśne, a nadto iż przedmiotowa opłata nie ma charakteru prawa czy też roszczenia ciążącego na nieruchomości w rozumieniu uregulowania art. 1000 § 1 k.p.c.

19 Skarżący postawili również zarzut naruszenia norm prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez stwierdzenie o istnieniu obowiązku uzasadniającego prowadzenie postępowania egzekucyjnego w administracji wobec skarżących.

20 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący powołali się na treść art. 1000 § 1 k.p.c., stwierdzając, że przepis ten stanowi podstawę braku obowiązku, którego wyegzekwowania żąda organ. W ocenie skarżących, w przepisach ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych mowa jednoznacznie o "zbyciu gruntów" a nie o "przeniesieniu / uzyskaniu prawa własności", co ma szczególne znaczenie w związku ze skutkami prawnymi omawianych uregulowań w sferze praw i obowiązków (szczególnie o charakterze majątkowym) podmiotu, który uzyskał prawo własności gruntów wyłączonych z produkcji leśnej.

21 Skarżący podkreślili, że nie wiedząc o istnieniu przedmiotowych obowiązków (uiszczania opłaty rocznej oraz rekultywacji), zostali postawieni przed koniecznością ponoszenia nakładów i wydatków, których wysokość znacznie przewyższa wartość nabytej przez nich w drodze przysądzenia prawa własności działki.

22 Organ nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

23 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

24 Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego są nieuzasadnione i z tego powodu skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona.

25 Podstawą zarzutów skargi kasacyjnej co do tego, że zarówno organy administracyjne w postępowaniu egzekucyjnym, jak i Sąd I instancji wadliwie przyjął, iż obowiązek uiszczania opłat rocznych z tytułu wyłączenia z produkcji gruntu leśnego przechodzi na osobę, która nabyła ten grunt w ramach postępowania egzekucyjnego, na podstawie postanowienia sądu o przysądzeniu własności (art. 999 § 1 i 2 k.p.c.), jest oczywiście błędne rozumienie przez wnoszących skargę kasacyjną art. 1000 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. Jest tam bowiem wyraźnie mowa o wygaśnięciu wszelkich praw i roszczeń osobistych ciążących na nieruchomości. Opłata roczna z tytułu wyłączenia gruntu z produkcji leśnej nie jest ani prawem ani też roszczeniem osobistym ciążącym na nieruchomości lecz obowiązkowym świadczeniem publicznoprawnym, ciążącym na osobie, która uzyskała zezwolenie na wyłączenie gruntu z produkcji, a w razie zbycia gruntu - na jego nabywcy. Kwestie te rozstrzyga dość jednoznacznie zarówno art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, jak i art. 999 § 2 k.p.c. zdanie drugie. Ten pierwszy przepis stanowi, że w razie zbycia gruntów wyłączonych z produkcji, obowiązek uiszczenia opłat rocznych przechodzi na nabywcę. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ten skutek nie jest warunkowany uprzedzeniem, o którym mowa w zdaniu drugim tego przepisu. Nie ulega też wątpliwości, że zbycie gruntów w rozumieniu tego przepisu obejmuje każdą prawną formę zmiany ich właściciela, nie tylko formę umowy cywilnoprawnej. Natomiast według przepisu art. 999 § 2 k.p.c. zdanie drugie, powtarzające się daniny publicznoprawne przypadające z nieruchomości od dnia prawomocności postanowienia o przysądzeniu własności ponosi nabywca. Powiedziano już, że opłata roczna z tytułu wyłączenia gruntu z produkcji jest daniną publiczną albo inaczej - świadczeniem publicznoprawnym.

26 Na zakończenie dodać można, że zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 4 pkt 13 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych polega na nieporozumieniu. Sąd nie orzekał bowiem w kwestii uwolnienia się skarżących z obowiązku uiszczania opłaty rocznej.

27 Mając to wszystko na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.