Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2023 r., II GSK 788/20

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2023 r., II GSK 788/20

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 28 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej sprawy ze skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 453/19 w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 5 marca 2019 r., nr BP.500.8.2019.1181.ML6.1136 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: umorzyć postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 453/19, po rozpoznaniu skargi R. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 5 marca 2019 r., w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym, 1) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, 2) zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

3 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Główny Inspektor Transportu Drogowego, zaskarżając orzeczenie w całości oraz domagając się jego uchylenia i oddalenia skargi, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Ponadto organ skarżący kasacyjnie wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

4 W oparciu o nadesłany przez Urząd Stanu Cywilnego w G. odpis skrócony aktu zgonu, zgodny z treścią aktu zgonu o oznaczeniu: [...], ustalono, że skarżąca zmarła dnia [...] listopada 2022 r.

5 W odpowiedzi na wezwanie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Główny Inspektor Transportu Drogowego poinformował, że na dzień 3 sierpnia 2023 r. organ nie posiada informacji o spadkobiercach zmarłej skarżącej. Wskazał również, że Małopolski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego także nie dysponuje wiedzą w tym zakresie. Ponadto GITD stwierdził, że na skutek wniesionej skargi do WSA w Krakowie, wykonanie zaskarżonej decyzji zostało wstrzymane mocą postanowienia Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 11 maja 2019 r.

6 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7 W razie śmierci strony w toku postępowania sądowoadmnistracyjnego ustawodawca określił dwa możliwe kierunki procedowania przez sąd, określone w art. 124 § 1 pkt 1 i art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.). W obu przypadkach działanie sądu następuje z urzędu. Uregulowanie to ma także zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (zob. art. 193 p.p.s.a.).

8 Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego /.../. Wyjątek od tej zasady określa art. 124 § 3 p.p.s.a. wskazujący, że nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W sytuacji takiej nie dochodzi do następstwa procesowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, będącego skutkiem następstwa prawnego wynikłego ze śmierci strony. W przypadku tym zastosowanie znajduje art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania.

9 Z powyższego wynika, że kierunek procedowania przez sąd administracyjny po powzięciu informacji o śmierci strony zależy od oceny, czy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, czy też nie. Sukcesja procesowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym może mieć bowiem miejsce wyjątkowo, gdy przedmiotem postępowania są prawa i obowiązki, które mogą przechodzić i przeszły na inne osoby w związku ze śmiercią strony. Zasadą na gruncie prawa administracyjnego jest zaś brak klasycznej sukcesji pod tytułem ogólnym, charakterystycznej dla prawa cywilnego. Przejście praw i obowiązków publicznoprawnych jest możliwie wyłącznie albo gdy prawo materialne wprost wskazuje podmioty, na które przechodzą prawa i obowiązki będące przedmiotem konkretnej sprawy administracyjnej, albo gdy podmioty te uda się ustalić na podstawie charakteru konkretnej sprawy, tj. gdy sprawa nie dotyczy praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego.

10 Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 5 marca 2019 r. uchylająca w całości decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego i nakładająca na skarżącą karę pieniężną w wysokości 9350 zł za naruszenie przepisów o transporcie drogowym – m.in. na podstawie art. 92a ust. 1, 5 i 7, art. 92b ust. 1, art. 92c ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 58 ze zm.; powoływanej dalej jako: u.t.d.).

11 Podnieść należy, iż z ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93) wynika, że dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki mające charakter cywilnoprawny. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że do spadku nie należą prawa i obowiązki wynikające ze stosunków karnoprawnych, administracyjnoprawnych, finansowoprawnych (E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, Warszawa 2005, str. 10; podobnie J.S. Piątkowski, H. Witczak, A. Kawałko [w]: System Prawa Prywatnego, Tom 10; Prawo spadkowe, pod. red. B. Kordasiewicza, Warszawa 2009, str. 50-51; zob. również wyroki SN: z 7 kwietnia 2004 r., sygn. IV CK 215/03, z 26 marca 2002 r., sygn. III CZP 14/02, opubl. OSNC 2002/12/148, a także postanowienie NSA z 11 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GSK 1438/14; dostępne w CBOSA).

12 W świetle powyższego stwierdzić należy, że w prawie administracyjnym nie występuje generalna zasada następstwa prawnego w odniesieniu do praw i obowiązków regulowanych normami tego prawa. Innymi słowy, prawa i obowiązki o charakterze administracyjnoprawnym nie podlegają dziedziczeniu na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Przejście tych praw i obowiązków na następców prawnych, którzy są jednocześnie spadkobiercami w rozumieniu prawa cywilnego mogą przewidywać wyłącznie przepisy szczególne z zakresu szeroko rozumianego prawa administracyjnego, co nie oznacza jednak, że te prawa i obowiązki wchodzą w skład spadku (por. wyrok NSA z 18 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 524/10).

13 Jeśli chodzi o kary pieniężne wymierzane przez organ administracji publicznej w drodze decyzji to zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że kary te nie wchodzą do spadku, ponieważ nie posiadają "charakteru należności cywilnoprawnej" (por. uchwała SN z 24 czerwca 1992 r., sygn. akt III CZP 70/92, z glosą Z. Leońskiego, opubl. OSP 1993/3/56; a także E. Kruk, Sankcja administracyjna, Wyd. UMCS, Lublin 2013, str. 240). Przyjmuje się, że obowiązek uiszczenia kary pieniężnej w związku z naruszeniem przepisów prawa materialnego administracyjnego ma charakter publicznoprawny. Tego rodzaju odpowiedzialność administracyjna konkretyzuje się w przypadku naruszenia prawa lub obowiązków nałożonych na określony podmiot. W przypadku stwierdzenia naruszenia tego prawa przez dany podmiot, organ jest zobligowany nałożyć przewidzianą przepisami prawa karę pieniężną.

14 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, obowiązek uiszczenia kary pieniężnej w związku z naruszeniem przepisów ustawy o transporcie drogowym ma bez wątpienia charakter publicznoprawny. Powstanie tego obowiązku jest bowiem konsekwencją stwierdzenia naruszenia prawa przez określony podmiot. Kara pieniężna nałożona na skarżącą decyzją administracyjną dotyczy wyłącznie praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłej R. P.

15 Mając na względzie wskazane okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a. umorzył postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.