Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2012 r., II GSK 590/11

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2012 r., II GSK 590/11

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia NSA Hanna Kamińska Protokolant Julia Kubasik po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. S.A. w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Gd 992/10 w sprawie ze skargi J. S.A. w P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia akt administracyjnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. S.A. w P. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w G. 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. wyrokiem z 2 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 992/10 oddalił skargę J.-F.S.A. w P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w G. z 21 lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia akt w sprawie udzielenia pozwolenia na prowadzenie składu podatkowego.

3 Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia:

4 J.-F. S.A. w P. w piśmie z 1 marca 2010 r. zwróciła się do Naczelnika Urzędu Celnego w S. z wnioskiem o udostępnienie akt postępowania w sprawie udzielenia P.-G Sp. z o.o. zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego.

5 Naczelnik Urzędu Celnego w S. postanowieniem z 21 kwietnia 2010 r. odmówił udostępnienia objętych wnioskiem akt podnosząc, że w postępowaniu tym nie przysługiwał skarżącej status strony, mimo iż złożyła ona zabezpieczenie akcyzowe za podmiot prowadzący skład podatkowy. Zdaniem organu, status ten przysługiwał J.-F. S.A., jako podmiotowi składającemu za P.-G. Sp. z o. o. zabezpieczenie akcyzowe, dopiero w postępowaniu mającym na celu uregulowanie zaległości podatkowych lub też cofnięcie zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego z powodu nie regulowania należności podatkowych.

6 Dyrektor Izby Celnej w G., orzekając na skutek zażalenia strony, postanowieniem z 21 lipca 2010 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w Słupsku.

7 W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że stroną postępowania dotyczącego udzielenia zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego była wyłącznie Spółka P.-G. W ocenie tego organu, skarżąca nie będąc podmiotem wnioskującym o udzielenie takiego zezwolenie, nie miała własnego, bezpośredniego interesu prawnego w sposobie rozstrzygnięcia sprawy o udzielenie zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego oraz jego cofnięcia, zaś ochronę swoich interesów mogła realizować w innym postępowaniu, tj. w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów zawartych w rozdziale 15 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 8, poz. 60 z 2005 r. z późn. zm., dalej: Op.), dotyczących odpowiedzialności podatkowej osób trzecich.

8 Dyrektor Izby Celnej podkreślił również, że skarżąca domagając się wglądu do akt sprawy dotyczącej innego podmiotu nie wiązała tego z żadnym interesem prawnym wynikającym z prawa podatkowego, tj. nie wiązała swego żądania z zamiarem uruchomienia jakiejkolwiek procedury podatkowej.

9 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., oddalając skargę J.-F. S.A. w Pawłowicach w uzasadnieniu wyroku zauważył, że zgodnie z art. 178 § 1 Op. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Stosownie do art. 133 § 1 Op. stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie, o których mowa w art. 110-117a, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy. Zdaniem Sądu, z powyższego wynika, że dla przyjęcia, iż dany podmiot jest stroną postępowania podatkowego nie wystarczy wykazanie, że jest on jednym z podmiotów prawa podatkowego (podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie w rozumieniu art. 110-117a), lecz niezbędne jest spełnienie drugiego kryterium, tj. posiadanie interesu prawnego, opartego na konkretnej normie prawa materialnego, z której płyną dla danego podmiotu indywidualne prawa lub obowiązki wymagające konkretyzacji w drodze wydania decyzji.

10 Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie skarżącej, jako osobie trzeciej składającej zabezpieczenie akcyzowe w trybie art. 43 ust. 4 ustawy z 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2004 r., Nr 29, poz. 257, dalej: u.p.a.), tj. zamiast podmiotu ubiegającego się o zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego, nie przysługuje status strony w postępowaniu dotyczącym udzielenia zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego. Zdaniem Sądu, w postępowaniu tym rozstrzygany był interes prawny podmiotu prowadzącego skład podatkowy, a nie osoby trzeciej składającej zabezpieczenie akcyzowe.

11 WSA uznał również, że powoływane przez skarżącą w skardze orzeczenia (uchwała NSA z dnia 24 czerwca 2002 r., sygn. akt FPS 7/02, wyrok NSA z dnia 20 lipca 2005 r., sygn. akt I GSK 539/05, wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2009 r., I FSK 518/08) dotyczyły przyznania statusu strony osobie trzeciej w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji celnej lub decyzji w sprawie zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego. Nie odnosiły się natomiast do postępowania "pierwotnego". Stwierdzenie, że osobie trzeciej przysługuje status strony w postępowaniu nadzwyczajnym mającym na celu wzruszenie decyzji ostatecznej nie oznaczało w ocenie Sądu, że status ten przysługuje także w postępowaniu dotyczącym wydania tej decyzji.

12 W ocenie WSA w G, konsekwencją przyjęcia, że skarżąca nie była stroną postępowania w sprawie o udzielenie zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego przez spółkę P. G Sp. z o.o. był również brak uprawnienia do wglądu do akt tego postępowania, zgodnie bowiem z art. 178 Op. uprawnienie to przysługuje tylko stronie.

13 J.-F S.A. w P. zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

14 Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej: p.p.s.a.), w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) tej ustawy, w związku z art. 178 § 1 w związku z art. 133 § 1 Op. i z art. 43 ust. 4 u.p.a. poprzez odmowę uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Celnej w G. i uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo wglądu do akt dotyczących udzielenia pozwolenia na prowadzenie składu podatkowego dla P.-G. Sp. z o.o. z powodu braku po stronie skarżącej przymiotu strony postępowania dotyczącego tego pozwolenia.

15 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonym wyroku interes skarżącej jako podmiotu składającego zabezpieczenie akcyzowe nie miał charakteru hipotetycznego, skarżąca bowiem uiściła zaległości podatkowe za spółkę P.-G. Sp. z o.o. Wnosząca skargę kasacyjną podała, że w postępowaniu podatkowym interes prawny odzwierciedla się w możliwości skonkretyzowania wobec danego podmiotu wynikającego z obowiązku podatkowego. Jej zdaniem, w rozpoznawanej sprawie możliwość taka wobec skarżącej zaistniała. Następnie uległa skonkretyzowaniu, skarżąca była bowiem obowiązana do uiszczenia zaległości podatkowych spółki P.-G. Sp. z o.o., a obowiązek zapłaty podatku przez skarżącą był rezultatem zakończenia postępowania prowadzonego wobec spółki P.-G. Treść rozstrzygnięcia podjętego w tym postępowaniu rzutowała zatem na jej sytuację prawną, tj. na obowiązki skarżącej wynikające z udzielonego poręczenia.

16 Według skarżącej, powołaną przez nią w skardze uchwałę NSA z 24 czerwca 2002 r. oraz wyrok NSA z 20 lipca 2005 r. można odnieść nie tylko do przyznania statusu strony osobie trzeciej w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji celnej lub decyzji w sprawie zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego. W jej ocenie, mimo że powołane orzeczenia zostały wydane w sprawach celnych, to z uwagi na to, że odwołują się do przepisów Ordynacji podatkowej, w tym do definicji strony, zawarte w nich poglądy można odnieść również do rozpoznawanej sprawy. Podmiot, który chce wzruszyć decyzję powinien mieć możliwość zaznajomienia się z przebiegiem postępowania oraz z przesłankami, którymi kierował się organ w trakcie wydawania rozstrzygnięcia. Jest to niemożliwe bez zagwarantowania temu podmiotowi prawa wglądu do akt sprawy. Zdaniem skarżącej, twierdzenie jakoby danemu podmiotowi mogło przysługiwać prawo złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji i pozbawienie go jednocześnie możliwości zaznajomienia się z aktami postępowania, w ramach którego decyzja została wydana, jest skrajnie nieracjonalne oraz nie daje się pogodzić z zasadą państwa prawa wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP.

17 W odpowiedzi Dyrektor Izby Celnej w G. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

18 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

19 Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi są wyznaczone przez zawarte w niej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego, czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Nie ma on natomiast prawa badania, czy w sprawie wystąpiły inne, niż podniesione przez skarżącego naruszenia prawa, które mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone.

20 Przystępując do oceny zasadności zarzutu podniesionego w skardze kasacyjnej należy zauważyć, że Ordynacja podatkowa w art. 178 zawiera przepisy gwarancyjne dotyczące zapewnienia czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym poprzez wgląd do akt sprawy, możliwość sporządzenia z nich notatek, kopii lub odpisów, żądanie wydania z akt uwierzytelnionych odpisów a także poprzez uwierzytelnienie posiadanych przez stronę odpisów lub kopii akt sprawy. Strona może korzystać z uprawnienia, o którym mowa w art. 178 Op., w każdym stadium postępowania podatkowego, to jest w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, w postępowaniu odwoławczym, w postępowaniach toczących się w trybach nadzwyczajnych, a także po zakończeniu postępowania. Prawo przeglądania akt sprawy przysługuje stronie postępowania podatkowego, jej pełnomocnikowi i przedstawicielowi oraz podmiotom na sprawach strony.

21 W rozpoznawanej sprawie skarżąca złożyła wniosek o udostępnienie jej akt sprawy dotyczącej udzielenia P.-G. Sp. z o.o. pozwolenia na prowadzenie składu podatkowego. W dacie składania przez skarżącą wniosku o udostępnienie akt, postępowanie w sprawie było już zakończone decyzją ostateczną. Nie ulega wątpliwości, że J.-F nie była stroną tego postępowania,

22 Skarżąca wywodzi swoje uprawnienie wglądu w akta sprawy z tego, że na podstawie art. 43 ust. 4 u.p.a. złożyła zabezpieczenie akcyzowe za P.-G. Sp. z o.o. W związku z tym w postępowaniu zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego skarżąca spółka miała przymiot strony.

23 Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska skarżącej, stwierdzając że postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego nie dotyczyło interesu skarżącej opartego na konkretnej normie prawa materialnego. J.-F. S.A. składając zabezpieczenie akcyzowe za P.-G Sp. z o.o. nie uzyskała statusu strony tego postępowania.

24 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przypadku, gdy o udostępnienie akt po zakończeniu postępowania, wnosi podmiot nie będący stroną tego postępowania, brak jest podstaw do udostępnienia jej akt. Podkreślenia wymaga, że rozstrzyganie o udostępnieniu akt postępowania ma charakter rozstrzygnięcia incydentalnego. W ramach czynności związanych z rozpatrzeniem wniosku, organ nie jest uprawniony do badania, czy wnioskodawca miał przymiot strony w zakończonym już postępowaniu. Należy bowiem uznać, że po zakończeniu postępowania kwestia ponownego ustalenia stron postępowania, może mieć miejsce w przypadku uruchomienia jednego z trybów nadzwyczajnych. Z wniosku o udostępnienie akt nie wynika, że skarżąca wiąże swe żądanie z zamiarem podjęcia czynności zmierzających do wzruszenia postępowania lub decyzji udzielającej zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego. Tego rodzaju sugestie J.-F. S.A. zawarła dopiero w skardze kasacyjnej. W związku z powyższym na etapie rozstrzygania kwestii dostępu do akt po zakończeniu postępowania nie wymagało rozważenia, czy skarżąca mogła mieć w nim status strony. Dotychczasowe rozważania doprowadziły Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku, że zarzuty skargi kasacyjnej są chybione.

25 Z podanych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionej podstawy.

26 O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekła na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).