Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2019 r., II GSK 5606/16

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2019 r., II GSK 5606/16

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant Patrycja Kołtan-Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 1516/15 w sprawie ze skargi B. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od B. J. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z 19 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II SA/Rz 1516/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), oddalił skargę B. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z [...] września 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry.

3 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku WSA złożył B. J., zaskarżając to orzeczenie w całości. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji, decyzji wydanej w I instancji oraz umorzenie postępowania w sprawie wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

4 Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

5 - prawa materialnego, a to art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 471 ze zm.; dalej: u.g.h.) - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu, że skarżący był "urządzającym gry" w rozumieniu tego przepisu, mimo iż z uzasadnienia decyzji organów obu instancji ani z akt postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej nie wynika, aby skarżący podejmował jakiekolwiek aktywne działania wykraczające poza jego obowiązki jako wydzierżawiającego.

6 W uzasadnieniu skarżący przedstawił argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej.

7 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Przemyślu wniósł o jej oddalenie w całości.

8 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

9 Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do poszukiwania czy też modyfikowania, niejako w zastępstwie skarżącego kasacyjnie, podstaw kasacyjnych. Zatem każdy zarzut przedstawiony w skardze kasacyjnej powinien być uzasadniony w taki sposób, aby z treści uzasadnienia podstaw kasacyjnych w sposób niebudzący wątpliwości wynikało, z jakich przyczyn skarżący zarzuca sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego lub materialnego. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zatem przedstawiać argumenty mające na celu wykazanie słuszności podstaw kasacyjnych, a więc zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych, w tym jasno i precyzyjne odnosić się do realiów konkretnej sprawy mających istotne znaczenie prawne dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2014r., I GSK 1047/12, Lex nr 1487688, wyrok NSA z dnia 12 marca 2013r., II GSK 2468/11, Lex nr 1340155). Podnieść też trzeba, że zarzuty kasacyjne powinny być skierowane przeciwko przyjętej w kwestionowanym skargą kasacyjną wyroku podstawie prawnej lub faktycznej. Tę stanowią w pierwszej kolejności przepisy regulujące działalność orzeczniczą sądów administracyjnych, a więc te z nich, które zostały przywołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku lub które zostały pominięte choć powinny być przywołane. W dalszej kolejności skarga kasacyjna winna przedstawiać przepisy prawa administracyjnego.

10 Rozpoznając wniesioną w tej sprawie skargę kasacyjną w granicach sformułowanego zarzutu kasacyjnego - Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że nie zarzuca on naruszenia stanowiącego podstawę zaskarżonego wyroku art. 151 p.p.s.a. ani też art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., który powinien był zostać zastosowany, gdyby zarzut kasacyjny naruszenia prawa materialnego okazał się zasadny. Skarga kasacyjna ogranicza się bowiem do przywołania art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Zawiera zatem wadę konstrukcyjną, która nie skutkuje jednakże jej automatycznym oddaleniem, gdyż z jej uzasadnienia wynika, że zarzuty te kierowane są przeciwko Sądowi I instancji i zaskarżonemu wyrokowi. Z tego względu została ona poddana merytorycznej ocenie Sądu kasacyjnego.

11 Zarzut kasacyjny naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie zasługuje na uwzględnienie. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że skarżący kasacyjnie zarzuca naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. poprzez - jak wprost stwierdza - "jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu, że skarżący był "urządzającym gry" w rozumieniu tego przepisu, mimo iż z uzasadnienia decyzji organów obu instancji ani z akt postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej nie wynika, aby skarżący podejmował jakiekolwiek aktywne działania wykraczające poza jego obowiązki jako wydzierżawiającego". Wobec tak sformułowanego zarzutu zauważyć należy, że także analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej dowodzi jednoznacznie, że naruszenia tego przepisu skarżący kasacyjnie upatruje w błędnym ich zastosowaniu w okolicznościach faktycznych tej sprawy. Wskazuje na to odwoływanie się przez skarżącego kasacyjnie do okoliczności faktycznych sprawy, zwłaszcza zaś umowy i aneksu do umowy dzierżawy części powierzchni lokalu pod zainstalowanie automatu do gier i kwestionowanie oceny tych okoliczności w kontekście normy wynikającej z tych przepisów.

12 W tym kontekście należy podkreślić, że Sąd I instancji - oceniając zasadność zastosowania w sprawie analizowanego przepisu - nie oparł się wyłącznie na fakcie zawarcia umowy i aneksu do umowy najmu powierzchni i z faktu tego nie wywodził przesłanki uznania skarżącego za urządzającego gry hazardowe, lecz przeanalizował również obowiązki i prawa stron tych umów, dochodząc do zasadnego wniosku, że ich zakres, jak i odpowiedzialność skarżącego za zapewnienie prawidłowego działania automatów i ich ochronę przesądzają o tym, iż był on urządzającym gry na tym automacie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, niewątpliwie zgodnie z jego kwalifikacją w skardze kasacyjnej, że analizowany zarzut kasacyjny należy rozpoznać jako zarzut wadliwego zastosowania prawa materialnego.

13 W pierwszej kolejności podnieść trzeba, że skarga kasacyjna żadnym zarzutem kasacyjnym nie kwestionuje poczynionych w sprawie przez organy i zaaprobowanych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych. Jedynie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący kasacyjnie argumentuje, nie podając jednakże żadnego przepisu prawa procesowego oraz jakie inne dowody mogły zostać w tej sprawie jeszcze zgromadzone, że stan faktyczny nie został w sposób dostateczny wyjaśniony, a postępowanie dowodowe oparto jedynie o treść umowy. Ma to tę konsekwencję, że poczynione w sprawie ustalenia faktyczne są wiążące w procesie subsumpcji normy materialnoprawnej i stanowią one podstawę oceny prawidłowości jej zastosowania. W świetle tych ustaleń za prawidłowy uznać należy pogląd, że skarżąca kasacyjnie jest podmiotem urządzającym gry hazardowe i ma do niej zastosowanie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. Kluczowe znaczenie w tym zakresie ma umowa dzierżawy części powierzchni lokalu oraz aneks do tej umowy.

14 Treść tej umowy (wraz z aneksem) nie pozwala zaś uznać, iż skarżący tylko osiągał na podstawie tej umowy dochód z czynszu dzierżawnego lokalu. Z umowy tej wynika bowiem nie tylko fakt udostępnienia części lokalu, ale przede wszystkim wiele obowiązków skarżącego, wskazujących na jej zaangażowanie w proces urządzania gier hazardowych, a zwłaszcza informowanie o jakimkolwiek istotnym uszkodzeniu urządzeń, a także naruszeniu ich jedności lub zniszczeniu. Przede wszystkim jednak czynsz dzierżawny - zgodnie z umową - miał być płatny z dołu począwszy od chwili uruchomienia automatów (§ 2 aneksu do umowy dzierżawy oraz § 2 umowy dzierżawy zob. karty 12- 13 akt administracyjnych). Powyższe regulacje zawarte w umowie wskazują niewątpliwie, że dochód z czynszu dzierżawnego nie był ściśle powiązany z dzierżawą powierzchni lokalu, lecz w istocie zależał od tego, czy na tej powierzchni dzierżawca będzie mógł prowadzić działalność gospodarczą. Jeśli zatem pomimo podpisania umowy dzierżawy i udostępnienia dzierżawcy dzierżawionej części lokalu nie mógłby on uruchomić w lokalu automatu i w związku z tym nie osiągałby przychodu wówczas skarżący kasacyjnie nie otrzymałby z tytułu zawartej umowy żadnej kwoty czynszu. To zaś pośrednio wskazuje, iż skarżący w przypadku tej umowy czerpał zysk z eksploatacji automatów nie zaś z samej dzierżawy lokalu i oceny tej nie zmienia fakt, że miesięczny czynsz dzierżawny wynosił 200 zł miesięcznie, skoro był on powiązany z okresem użytkowania automatów. Strona skarżąca kasacyjnie była więc zainteresowana tym, by na dzierżawionej powierzchni lokalu jednak automaty były użytkowane. Z umowy wynika również, iż na skarżącym kasacyjnie ciążył szereg obowiązków związanych z eksploatacją automatów (w tym informowanie o uszkodzeniu urządzeń, naruszeniu ich jedności itd.), a dodatkowo żona skarżącego kasacyjne (przesłuchana w dniu kontroli), zeznając, że współprowadzi z nim lokal, wyraźnie wskazała, że włączała i wyłączała automaty do gry.

15 Zakres obowiązków skarżącego wykracza zatem poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazują one na aktywny udział skarżącej w realizacji wspólnie z dzierżawcą spornego przedsięwzięcia, czego wyrazem jest nie tylko umożliwienie dzierżawcy urządzania gier hazardowych poprzez udostępnienie części powierzchni lokalu celem wstawienia automatów do gier, ale i udział w istotnej części czynności składających się na szeroko rozumiane pojęcie "urządzający" gry. Czynności te mieszczą się w przyjmowanej w orzecznictwie definicji pojęcia "urządzający" gry na automatach o niskich wygranych, rozumianego jako podejmowanie aktywnych działań i czynności dotyczących zorganizowania przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach, a obejmujących w praktyce szeroki zakres różnorodnych czynności, w szczególności zachowanie polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej liczbie graczy, utrzymanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwieniu ich sprawnego funkcjonowania, wypłacaniu wygranych, obsłudze urządzeń czy zatrudnianiu odpowiednio przeszkolonego personelu. Przyjmuje się przy tym, że czynności związane z procesem udostępniania automatów, w tym z ich obsługą oraz stworzeniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzenia oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych, mogą być wykonywane w ramach podziału zadań i funkcji pomiędzy współpracujące podmioty. Dla uznania danego podmiotu za "urządzającego gry" hazardowe wystarczające jest jednakże przypisanie temu podmiotowi nawet niewielkiego wycinka z opisanej aktywności, zakres pojęcia "urządzanie gier" nie jest bowiem tożsamy z szerszym pojęciem "prowadzenie działalności" gospodarczej.

16 W tym kontekście należy podkreślić, iż wbrew prezentowanej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentacji zmierzającej do wykazania, że w okolicznościach sprawy za podmiot urządzający gry na automatach poza kasynem gry należało uznać wyłącznie ich właściciela, nie ma jednak podstaw, aby za wadliwe uznać stanowisko Sądu I instancji odnośnie do zasadności przypisania odpowiedzialności za wymieniony delikt także stronie skarżącej zwłaszcza, że przekonują o tym ustalenia stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy.

17 W tej mierze należy bowiem podnieść, że na gruncie regulacji prawnej zawartej w art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie konsekwentnie przyjmował, że określona nią sankcja administracyjna może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach" jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ustawy hazardowej, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji, np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia. Przy ocenie, czy podmiot nie powinien zostać uznany za urządzającego gry na automacie niezbędne jest odwołanie się do wszystkich elementów stanu faktycznego (por. np. wyroki NSA z dnia: 9 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 2736/16; 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 5233/16).

18 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

19 O kosztach postępowania kasacyjnego w pkt 2 sentencji wyroku orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) oraz § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804, obecny tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 265), zasądzając od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu reprezentowanego przez radcę prawnego, który nie prowadził sprawy w pierwszej instancji 3.600 zł za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.