Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2019 r., II GSK 5540/16

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2019 r., II GSK 5540/16

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędziowie NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Elżbieta Kowalik-Grzanka Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 czerwca 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 1496/15 w sprawie ze skargi A. Spółki z o.o. w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z 7 czerwca 2016 r. o sygn. akt III SA/Kr 1496/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu skargi A. Sp. z o.o. w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z [...] września 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, 1/ uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; oraz 2/ zasądził na rzecz skarżącej spółki zwrot kosztów postępowania.

3 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku WSA złożył Dyrektor Izby Celnej w Krakowie, zaskarżając to orzeczenie w całości. Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

4 Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; powołanej dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

5 I. Naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 612 - dalej u.g.h,) polegającą na przyjęciu, iż oddanie lokalu lub jego części nie może być uznane za wystarczającą przesłankę do kwalifikowania podmiotu wynajmującego lokal pod eksploatację automatów jako urządzającego gry i podlegającego karze pieniężnej. Bowiem o udziale wynajmującego lokal lub jego część w oparciu o umowę najmu powierzchni użytkowej, na której automaty są zlokalizowane, w urządzaniu gier można mówić, gdy wynajmujący aktywnie uczestniczy we wskazanych czynnościach i działaniach, przy czy jego zachowania powiązane są z porozumieniem dokonanym z podmiotem wstawiającym automat i eksploatującym go, a dotyczącym wspólnego prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach (gier hazardowych).

6 Powyższe spowodowało orzeczenie przez WSA, że nałożenia kary pieniężnej określonej w powyższym przepisie (art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h.) nastąpiło na podmiot, który nie był "urządzającym gry na automatach".

7 W sytuacji, gdy należało przyjąć, że organy celne dokonały prawidłowej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., stosownie do której "urządzającym gry na automatach poza kasynem gry" w rozumieniu tego przepisu jest każdy podmiot, zaangażowany w udostępnianie automatu, zarządzanie nim lub czerpanie z tego procederu korzyści, a zatem nałożenie przez organy celne przedmiotowej kary na skarżącą było zasadne.

8 Wbrew zatem ocenie WSA wykładnia dokonana przez organy celne nie może być uznana za rozszerzającą, gdyż organy te nie uznały skarżącej za urządzającą gry tylko z tego względu, iż wynajmowała część powierzchni lokalu pod automaty do gry, wykazano bowiem szereg dodatkowych przesłanek jej odpowiedzialności.

9 II. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

10 1. Art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z nienaruszeniem przez organ przepisu 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ gdyby Sąd dokonał prawidłowej oceny wydanego rozstrzygnięcia pod względem zgodności z przepisami musiałby skargę oddalić, stosując przepis art. 151 p.p.s.a.

11 2. Art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm. – dalej: O.p.) poprzez przyjęcie, iż ustalenia organów celnych, iż pracownicy lokalu skarżącej byli zaangażowani w nadzór i zapewnienie ciągłości gier, a także udzielanie instrukcji graczom są dowolne i sprzeczne z zasadą swobodnej oceny dowodów.

12 3. Art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak przedstawienia przez WSA w uzasadnieniu wyroku stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, w szczególności brak wskazania czy Sąd I Instancji przyjmuje, czy neguje, w całości lub części, ustalony przez organy stan faktyczny.

13 4. Art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie wewnętrznie sprzecznego, niespójnego uzasadnienia wyroku, co w konsekwencji uniemożliwia poddanie go kontroli instancyjnej, a w zakresie braku wskazań dla organów co do dalszego postępowania jego prawidłowe wykonanie.

14 Argumentację na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.

15 W piśmie procesowym z dnia 20 listopada 2016 r. skarżąca spółka wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej z uwagi na jej oczywistą bezzasadność i brak usprawiedliwionych podstaw oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, wedle norm przepisanych.

16 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

17 Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

18 W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia fakt, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem prawnym dla wzruszenia rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Zatem, skarga kasacyjna musi spełniać wszystkie ustawowe wymogi, a w szczególności formalnoprawne przewidziane w art. 176 w związku z art. 174 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.

19 Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.

20 Przechodząc do oceny zarzutów zgłoszonych w ramach podstawy kasacyjnej dotyczącej naruszenia przepisów prawa materialnego należy jednak stwierdzić, że istota sprawy sprowadzała się do wykładni pojęcia "urządzający gry", użytego w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

21 Zdaniem Sądu I instancji, wobec braku definicji legalnej tego pojęcia, wykładnia literalna prowadzi do wniosku, że przez zwrot "urządzanie gier" w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. należy rozumieć podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach, w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h. Chodzi tu przede wszystkim o takie działania jak organizowanie i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych, oraz czerpanie z tego tytułu korzyści. Korzyścią taką nie jest ustalony przez strony umowy czynsz najmu, który stanowi ustalony umownie ekwiwalent za wynajęcie powierzchni pod eksploatację automatów, a nie zysk z ich działania. Dokonując takiej wykładni Sąd I instancji przywołał szereg orzeczeń innych sądów administracyjnych, które potwierdzają takie rozumienie ww. przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W przeciwieństwie do stanowiska WSA, autor skargi kasacyjnej w jej uzasadnieniu przywołał szereg innych orzeczeń sądów administracyjnych I instancji, opowiadających się z kolei za szerokim rozumieniem pojęcia "urządzającego gry" użytego w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

22 Analizując owe rozbieżności dotyczące wykładni pojęcia "urządzającego gry" użytego w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że decydujące znaczenie ma dokonanie przez organ precyzyjnych ustaleń faktycznych w oparciu o prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy.

23 Idąc tym tokiem rozumowania należy zaakceptować stanowisko, że organy nie mogą w sposób automatyczny i dowolny rozszerzać kręgu podmiotów, które można obciążać sankcją. W celu ustalenia odpowiedzialności istotne jest przypisanie konkretnym podmiotom cechy "urządzającego gry na automatach". Istniejące powiązanie określonych podmiotów np. urządzającego gry na automacie w lokalu i wynajmującego lokal lub serwisanta automatów samo przez się nie świadczy jeszcze o tym, iż te podmioty również urządzają gry na automacie. Granica ocen w tego rodzaju sytuacjach powinna uwzględniać złożoność sytuacji faktycznych i rzeczywiste powiązania istniejące pomiędzy podmiotami. Taki pogląd został wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 2736/16, który skład orzekający podziela.

24 Naczelny Sąd Administracyjny podziela także stanowisko Sądu I instancji , że w rozpoznawanej sprawie na tle ustalonego stanu faktycznego zarzucanie wynajmującemu "urządzania gier" było co najmniej przedwczesne. W szczególności nie można tu zaliczać samej czynności oddania - w ramach umowy dzierżawy czy też najmu - do używania powierzchni lokalu lub jego części innemu podmiotowi pod eksploatację automatów. Argumentem na poparcie tego stanowiska jest - jak słusznie zwrócił uwagę WSA - treść art. art. 35 pkt 6 u.g.h., w myśl którego wniosek o koncesję na kasyno gry powinien zawierać m.in. odpis dokumentów wskazujących na prawo do władania budynkiem (lokalem) lub umowy zobowiązującej do oddania we władanie budynku (lokalu), w którym będą urządzane gry. Regulacja ta dowodzi, że w ustawie o grach hazardowych odróżnia się urządzanie gier od zawarcia umowy zobowiązaniowej, uprawniającej do korzystania z lokalu (z jego części). Brak jest zatem podstaw prawnych, by już samą czynność cywilnoprawną oddania lokalu lub jego części do władania innemu podmiotowi dla eksploatacji automatów utożsamiać z pojęciem "urządzanie gier" w znaczeniu art. 89 ust. 1 u.g.h. (podobnie wyrok NSA z 15 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 5541/16).

25 Co więcej, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko przedstawione w zaskarżonym wyroku, iż organ nie odniósł się do treści zeznań świadków, przesłuchanych w dniu kontroli ([...] lutego 2015 r., k. 48 akt. adm.), pomimo wynikającego z art. 191 O.p. obowiązku.

26 Wbrew zatem twierdzeniom organu skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji słusznie przyjął, że z zeznań tych nie wynika, aby pracownicy skarżącej podejmowali jakąkolwiek aktywność, która może być uznana za urządzanie gier na automatach.

27 Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji w pełni zasadnie przyjął, że ustalenie, iż skarżąca urządzała takie gry dokonane zostało z pominięciem przeprowadzonych przez organ dowodów czyli z naruszeniem art. 191 O.p.

28 Rację ma także Sąd I instancji, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, że korzyścią z urządzania gier nie jest pobierany przez skarżącą czynsz, który stanowi ustalony umownie ekwiwalent za wydzierżawienie powierzchni, a nie zysk z działania automatów. Trafnie również podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że materiał dowodowy sprawy nie uzasadnia także przyjęcia, że wysokość czynszu była uzależniona od wysokości zysku właścicieli automatów.

29 W konsekwencji również zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania nie były usprawiedliwione.

30 Wbrew stanowisku kasatora Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny wydanego rozstrzygnięcia, zatem zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z nienaruszeniem przez organ przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie został uwzględniony. Jak już wyżej wskazano zebrany w sprawie materiał dowodowy nie uzasadniał nałożenia kary pieniężnej na wynajmującego.

31 W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że sąd administracyjny rozpoznając sprawę bada prawidłowość wydanych w sprawie decyzji. Odpowiedź na skargę, materiały przedstawione w toku postępowania sądowego, czy też uzasadnienie skargi kasacyjnej nie są ani suplementami decyzji, ani jej uzupełnieniem i jako takie nie są brane pod uwagę przy ocenie zaskarżonej decyzji. Wobec czego argumenty ponoszone przez organ w tym zakresie nie mogą być ocenione ani przez Sąd I instancji, ani przez NSA, gdyż nie są zawarte w zaskarżonej decyzji, a co za tym idzie argumentacja organu w tym zakresie jest co najmniej niewystarczająca i w tym zakresie zaskarżona decyzja nie podlega badaniu pod kątem jej legalności.

32 Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art.191 O.p. ponieważ WSA przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. nie stosował, zatem nie mógł go naruszyć.

33 Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. NSA zauważa, że przepis ten określa niezbędne elementy konstrukcyjne uzasadnienia wyroku, do których zalicza się zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego, w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że uniemożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, bądź czyni ją wyłącznie iluzoryczną (vide: wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. II OSK 1620/10).

34 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie podstawowe, wymienione w art. 141 § 4 p.p.s.a. elementy: przedstawia stan sprawy przyjęty za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, prezentuje zarzuty skargi, wskazuje podstawę prawną rozstrzygnięcia wraz z jej wyjaśnieniem, zawiera odniesienie do zarzutów skargi. Dlatego też zarzut powyższy należało uznać za niezasadny.

35 Ponadto, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wyraźnie wynika, że organ powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające celem ustalenia czy wynajmujący był "urządzającym gry" z tym ograniczeniem, iż samo stwierdzenie dysponowania przez wynajmującego lokalem, w którym zainstalowano urządzenia do gier hazardowych, zapewnienie energii elektrycznej i pobieranie czynszu z tytułu najmu nie są automatycznie równoznaczne z urządzaniem gier na automatach i czerpaniem przez wynajmującego z tego korzyści.

36 Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.