Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2010 r., II GSK 431/09

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2010 r., II GSK 431/09

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia del. WSA Maria Jagielska (spr.) Protokolant Maciej Nawrocki po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej U. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 16 lutego 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 2940/08 w sprawie ze skargi U. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 16 lutego 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 2940/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę U. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2008 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia [...] września 2008 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

3 Ze stanu faktycznego sprawy ustalonego przez Sąd I instancji wynika, że wnioskiem z dnia [...] lipca 2008 r. U. J. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych, których kwota główna wynosi 2306,55 zł.

4 Rozpatrując powyższy wniosek, decyzją z [...] września 2008 r. Zakład odmówił U. J. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od maja 1999 r. do października 1999 r. w łącznej kwocie 5.375,13 zł; ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 1999 r. do października 1999 r. w łącznej kwocie 1.074,10 zł; Fundusz Pracy za okres od maja 1999 r. do października 1999 r. w łącznej kwocie 135,12 zł.

5 W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że od 1 stycznia 1999 r. do 26 października 1999 r. U. J. podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, a od zakończenia działalności gospodarczej zarejestrowana była w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoba bezrobotna. Odnosząc się do sytuacji finansowej wnioskodawczyni, Zakład podniósł, że jej mąż W. J. otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.930,18 zł netto. Ponadto osiąga dochód z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia na rzecz Akademii [...] w S., z którego to tytułu w terminie od dnia 18 lutego 2008 r. do 13 czerwca 2008 r. otrzymał wynagrodzenie w kwocie 1.200,00 zł brutto, co daje średnio miesięczny dochód w kwocie 300,00 zł. Organ ustalił również, że wnioskodawczyni nie posiada majątku nieruchomego, a jej mąż jest właścicielem samochodu marki [...] z 1996 r. Po dokonaniu analizy miesięcznych wydatków rodziny J. z uwzględnieniem bieżących dochodów ustalono, że koszty związane m.in. z opłatami za mieszkanie i samochód, zakupem leków oraz opłatami za Internet to kwota rzędu ok. 900,00 zł miesięcznie.

6 Oceniając sytuację majątkową U. J., Zakład stwierdził, że w stosunku do należności wykazanych we wniosku o umorzenie nie było prowadzone przymusowe dochodzenie, stąd brak jest stwierdzonej całkowitej nieściągalności przez Naczelnika Urzędu Skarbowego bądź komornika sądowego. Z powyższych względów, zdaniem Zakładu, nie można uznać, że spłata zadłużenia z tytułu składek może pozbawić U. J. i jej męża niezbędnych środków utrzymania. Z analizy zgromadzonych dokumentów nie wynika również, że ze względu na swój stan zdrowia bądź członków rodziny wnioskodawczyni nie była w stanie pozyskiwać dochodów. Biorąc powyższe pod uwagę Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że wobec U. J. nie zaistniały przesłanki do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia, określone w art. 28 ust. 3, 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 . o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm. - dalej u.s.u.s.).

7 Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2008 r. utrzymał powyższą decyzję w mocy. Organ odwoławczy podzielił argumentację wyrażoną w decyzji organu I instancji dodatkowo podnosząc, że U. J. nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoba bezrobotna.

8 Oddalając skargę U. J. na decyzję organu II instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu.

9 Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ustalił, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Organ rozpoznając sprawę, wyczerpująco omówił ustawowe przesłanki całkowitej nieściągalności oraz sytuację wnioskodawczyni w tym zakresie. Sąd I instancji wyjaśnił ponadto, że zgodnie z art. 31 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9. poz. 59 ze zm. - dalej k.r.o.) dochód W. J. należy do majątku wspólnego małżonków, a tym samym można z niego prowadzić egzekucję na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu powstałego zadłużenia U. J..

10 Jak dalej zauważył Sąd, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział natomiast możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności; przesłanki takiego umorzenia określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Sąd podkreślił, że ewentualna decyzja w sprawie umorzenia na tej podstawie ma charakter uznaniowy, a stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko temu.

11 Sąd zaaprobował stanowisko organu, który uznał, że skarżąca nie wykazała, iż spłata zadłużenia pozbawi ją i jej rodzinę niezbędnych potrzeb życiowych, co oznacza, że do skarżącej nie mogą mieć zastosowania przepisy powołanego rozporządzenia. W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo ustalił, że po odliczeniu wydatków rodziny J. związanych z utrzymaniem mieszkania (opłaty za gaz, prąd elektryczny, czynsz) dochód na jednego członka rodziny wynosi ok. 825 zł, a dodatkowe wydatki związane z dobrowolnym ubezpieczeniem na życie, na samochód, czy opłatami za Internet nie należą do wydatków związanych z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb człowieka. Dodatkowo, fakt niezarejestrowania skarżącej jako osoby bezrobotnej oraz niekorzystania rodziny z żadnej z form pomocy społecznej może świadczyć o tym, że sytuacja skarżącej nie powoduje konieczności uzyskiwania takiej pomocy. Strona nie wykazała również, że jest osobą niezdolną do podjęcia pracy. Nadto skarżąca nie przedstawiła dowodów uzasadniających miesięczne wydatki w wysokości 200 zł na zakup leków dla męża, pomimo że taką kwotę wskazywała we wniosku o umorzenie, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wyjaśniła natomiast, że nie posiada faktur, paragonów ani innych dowodów zakupu lekarstw.

12 W ocenie Sądu, umorzenie należności w stwierdzonym stanie faktycznym, przy osiąganiu przez małżonka skarżącej dochodów ze świadczenia emerytalnego oraz z umów zlecenia, jest przedwczesne, a fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli (m.in. L. B. S.A. i B. P. S.A.) nie stanowi podstawy do pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy. W zaskarżonej decyzji z dnia [...] października 2008 r. organ odwoławczy wskazał okoliczności jakie przemawiały za odmową umorzenia powstałego zadłużenia. Tym samym rozstrzygnięcie organu nie ma charakteru dowolności i zgodnie z art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.) zostało w sposób wyczerpujący uzasadnione, zaś w toku postępowania nie doszło do naruszenia zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

13 W skardze kasacyjnej U. J. wniosła o uchylenie powyższego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

14 Zaskarżonemu orzeczeniu strona zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania:

15 - art. 141 § 4 w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez niewzięcie pod uwagę całego stanu faktycznego, co spowodowało pominięcie istotnych okoliczności mających wpływ na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, który został zebrany w sprawie przez organ z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa.;

16 - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przepisów art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 pkt 3 i 6, ust. 3a u.s.u.s. w związku z art. 42 k.r.o. oraz art. 33 k.r.o.

17 W uzasadnieniu strona wnosząca skargę kasacyjną podniosła, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę faktu, iż zaległe składki ubezpieczeniowe są długiem osobistym skarżącej, a co z tego wynika - zgodnie z art. 42 k.r.o. - wierzyciel nie może w czasie trwania wspólności ustawowej żądać zaspokojenia z majątku osobistego drugiego małżonka, w przypadku gdy w wyniku ustania wspólności udział ten w majątku przypadnie temu małżonkowi. Zgodnie z art. 33 ust. 7 k.r.o. wierzytelności z tytułu świadczeń emerytalnych otrzymywanych przez męża skarżącej są składnikiem jego majątku osobistego. Skarżąca natomiast nie posiada dochodów ani majątku osobistego. Strona, powołując się na art. 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) wskazała, że wprawdzie z mocy art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. przy ustalaniu możliwości majątkowych i stwierdzaniu niewypłacalności bierze się pod uwagę także majątek małżonka, jednak małżonek skarżącej nie może odpowiadać za zadłużenie powstałe przed powstaniem wspólności majątkowej małżeńskiej. Wspólność ta powstała w wyniku zawarcia w dniu [...] października 1999 r. związku małżeńskiego, a zadłużenie z tytułu braku opłacania składek dotyczy okresu do października 1999 r. Strona podkreśliła, że w trakcie postępowania odnaleziono część wpłat za okres pierwszych czterech miesięcy 1999 r.

18 U. J. podniosła również, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek przy obiektywnie trudnej sytuacji życiowej i finansowej zobowiązanej, wobec braku realnych perspektyw na uzyskanie jakichkolwiek dochodów, poza świadczeniem emerytalnym męża. Strona zarzuciła, że Sąd I instancji nie dostrzegł zaistniałych nieprawidłowości i podzielił argumentację organu, który nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a podając przyczyny, dla których nie zastosował instytucji umorzenia ogólnie powołał się na uznaniowy charakter decyzji i konieczność oceny ważnego interesu skarżącej w kontekście stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Strona podkreśliła, że w niniejszej sprawie ustalony dochód na członka rodziny wynosi 824,88 zł, stanowiąc jedynie nieznaczne przekroczenie minimum socjalnego, jakie przypada w gospodarstwie emeryckim – zgodnie z danymi Departamentu Statystyki Społecznej GUS za wrzesień 2008 r. jest to kwota 700,7 zł. Skarżąca jest osobą pozostającą bez pracy i nie osiąga innych dochodów. Uwzględniając wysokość dochodów po odliczeniu wydatków rodziny J. związanych z utrzymaniem mieszkania oraz z przewlekłą chorobą małżonka skarżącej – zdaniem strony - należy uznać, że spłata zadłużenia pozbawi skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

19 Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wskazał, że w świetle art. 29 Ordynacji podatkowej brak jest odpowiedzialności małżonka za należności skarżącej z tytułu składek, jednak przy stosowaniu instytucji umorzenia tych należności – w myśl art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – przy ustalaniu możliwości majątkowych i stwierdzeniu niewypłacalności bierze się pod uwagę majątek małżonka dłużnika. Ponadto organ zaznaczył, że zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Wobec powyższego fakt, że wierzytelności z tytułu świadczeń emerytalnych otrzymywanych przez małżonka skarżącej są składnikiem jego majątku odrębnego, nie mają znaczenia przy instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Organ podniósł także, że w świetle materiału dowodowego sprawy nie jest dowolne stanowisko organu, że stan majątkowy skarżącej nie prowadzi do pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych przy spłacie istniejącego zadłużenia. W ocenie organu należności skarżącej z tytułu składek nie są wysokie i wynoszą 6.845,35 zł, co przy wysokości dochodów skarżącej i jej męża pozwala – zdaniem organu - na ich dobrowolne uiszczenie przez skarżącą w ramach układu ratalnego. Ponadto organ podkreślił, że skarżąca w niedalekiej przyszłości nabędzie prawo do emerytury.

20 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

21 Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

22 Kasator jako podstawę skargi kasacyjnej wskazał naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania przez zaaprobowanie nieprawidłowo ustalonego przez organ, bo pomijającego istotne okoliczności, stanu faktycznego i nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przez organ przepisów prawa procesowego i materialnego.

23 Tytułem wstępu należy stwierdzić, iż składki na ubezpieczenie społeczne mają charakter publicznoprawny, a cele którym służą powodują, że umorzenie należności z tego tytułu może dokonywać się wyjątkowo i na podstawie rygorystycznie przestrzeganych przepisów prawa materialnego i procesowego.

24 W świetle literalnej wykładni przepisu art. 28 ust. 1, 2 i 3 u.s.u.s., stanowiącego podstawę kwestionowanego rozstrzygnięcia, umorzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych całości lub części należności z tytułu składek ubezpieczeniowych może dokonać się wyjątkowo w razie zaistnienia określonych warunków, a ocena czy w danej sprawie istnieje podstawa do umorzenia należy wyłącznie do organu. W zakreślonym obszarze normatywnym mieści się umorzenie przedmiotowych należności w przypadku całkowitej nieściągalności (ust. 3) oraz umorzenie w uzasadnionych przypadkach (ust. 3a), których szczegółowe zasady określiło, stosownie do dyspozycji art. 28 ust. 3b u.s.u.s., powołane wyżej rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

25 Jak wynika z powołanego przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. w obu przewidzianych ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych przypadkach umorzenie oparte zostało na konstrukcji swobodnego aktu administracyjnego - tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ administracji nie jest obowiązany do wydania jednoznacznej w treści decyzji w razie spełnienia czy zaistnienia ściśle określonych warunków (por. J. Boć, T. Kuta, Prawo administracyjne, PWN, Warszawa 1984). Podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne (dyspozycja przepisu stanowiącego podstawę aktu swobodnego skonstruowana jest m.in. przy użyciu wyrażenia "organ może") stanowi skorzystanie z uprawnienia administracji do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisem prawa materialnego oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych. Innymi słowy, działając w ramach swobodnego uznania, organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Podjęcie decyzji w oparciu o uznanie administracyjne musi zostać poprzedzone ustaleniem stanu faktycznego zgodnie z art. 7 k.p.a., tzn. organ musi wyważyć słuszny interes strony postępowania oraz interes publiczny. Rozważenie obu tych interesów znaleźć musi wyraz w uzasadnieniu decyzji, aby umożliwić kontrolę instancyjną lub ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym.

26 W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji, nie stwierdzając wadliwości zaskarżonej decyzji, podkreślił przede wszystkim jej uznaniowy charakter, powołując dodatkowo uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt III UZP 6/04, OSNP 2004/16/285), zgodnie z którą przepis art. 28 ust. 2 cyt. ustawy zbudowany jest w oparciu o uznanie administracyjne, co oznacza, że decyzja w sprawie umorzenia należności ubezpieczeniowych przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek zachodzącej w przypadku określonym w art. 28 ust. 3 ustawy może, lecz nie musi umorzyć zaległości. Z powyższym stanowiskiem należy się zgodzić, tym bardziej że znalazło ono wyraz z aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 4 lutego 2009 r. II GSK 703/08 i wyrok z dnia 10 lutego 2009 r. II GSK 702/08).

27 Kasator nie podważa dokonanej przez Sąd wojewódzki oceny co do uznaniowego charakteru decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek ubezpieczeniowych, podważa jedynie ustalony przez organ, a zaakceptowany przez Sąd, niepełny - jego zdaniem - stan faktyczny, nieuwzględniający istotnych dla wyniku sprawy okoliczności.

28 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw, aby przyjąć, iż Sąd I instancji dopuścił się naruszenia przepisu art. 141 § 4 w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a. Nie ulega wątpliwości, iż wyrok wydany został po zamknięciu rozprawy, a u jego podstaw legł znajdujący oparcie w aktach administracyjnych sprawy ustalony przez organ i zaaprobowany przez Sąd stan faktyczny, zaś lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku i jego konfrontacja z aktami sprawy nie daje podstaw do twierdzenia, że sporządzone przez Sąd uzasadnienie nie spełnia ustawowego wymogu dla uznania go za prawidłowe. Nie można też zarzucić Sądowi, że orzekając na niekorzyść skarżącej, nie uwzględnił jej sytuacji rodzinnej pod kątem obowiązujących, a znajdujących zastosowanie w przedmiotowej sprawie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

29 Powołane na wstępie przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak już była o tym mowa, dopuszczają umorzenie (w całości lub w części) należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach mimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji prawidłowo ocenił, iż nie jest możliwe stwierdzenie, czy wobec skarżącej zachodziła którakolwiek ze wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek całkowitej nieściągalności, ponieważ, co nie jest sporne, w sprawie nie zostało uruchomione przymusowe dochodzenie należności, które mogłoby wykazać ewentualną nieefektywność egzekucji. Wykładnia gramatyczna i logiczna art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wskazuje, że brak stwierdzenia całkowitej nieściągalności musi stanowić podstawę do odmowy umorzenia należności na tej podstawie, ponieważ tylko stwierdzenie, że spełniona jest jedna z przesłanek wyszczególnionych w ust. 3 tego artykułu otwiera drogę do rozważania możliwości umorzenia należności w danej konkretnej sprawie.

30 Nie można zgodzić się też z zarzutami skargi kasacyjnej, że Sąd I instancji nieprawidłowo ocenił możliwość umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z powołanymi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Unormowanie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odwołuje się do ogólnie sformułowanej przesłanki "uzasadnionego przypadku" jako ewentualnej podstawy rozważenia możliwości umorzenia, przy czym doprecyzowanie i zdefiniowanie tego warunku nastąpiło w § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z tym przepisem umorzenie przez Zakład należności z tytułu składek jest możliwe, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach wskazanych w pkt 1, 2 i 3 tego artykułu, m.in. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1).

31 Sąd I instancji, odwołując się do zgromadzonych w aktach sprawy administracyjnej dowodów (oświadczenie o sytuacji materialnej i finansowej płatnika składek, o niezarejestrowaniu jako osoby bezrobotnej i nieskorzystania przez rodzinę z żadnej z form pomocy społecznej), wskazując na uzyskiwane przez małżonka skarżącej dochody, brak udokumentowania wydatków na leczenie i podkreślając fakt niewykazania, że skarżąca nie jest osobą niezdolną do pracy trafnie uznał, że nie został spełniony wymóg przepisu § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia - wykazania trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej jako przesłanki rozważenia możliwości umorzenia należności. Powyższe jest tym bardziej uzasadnione, że jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a czego nie podważa skarga kasacyjna, skarżąca przed wydaniem decyzji ostatecznej poza twierdzeniem, że inna jest wysokość miesięcznych opłat na utrzymanie domu, nie powoływała innych dowodów i nie kontestowała tych już zebranych, poprzestając na ich odmiennej ocenie.

32 Skarga kasacyjna zarzuca Sądowi I instancji oraz organowi nieuwzględnienie faktu, iż zadłużenie skarżącej powstało przed zawarciem małżeństwa, a zgodnie z 29 Ordynacji podatkowej małżonek nie odpowiada za zadłużenie powstałe przed powstaniem wspólności majątkowej. Stwierdzić należy, że powyższa okoliczność, która nie była podnoszona ani w toku postępowania administracyjnego, ani w skardze do sądu administracyjnego, nie może mieć w sprawie istotnego znaczenia, bowiem po pierwsze, kontrolowana sprawa dotyczy umorzenia należności ze składek, a osobą odpowiedzialną za ich uiszczenie jest skarżąca, która składając wniosek o umorzenie uruchomiła postępowanie administracyjne we własnej sprawie. Po drugie zaś, analizując podstawy do umorzenia należności składkowych ze względu na trudną sytuację materialną i finansową, organ zobowiązany jest badać stan majątkowy rodziny, co wynika wprost z § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Oceniając ten stan, organ nie może nie uwzględnić dochodów obojga pozostających we wspólności majątkowej małżonków, czy to z wynagrodzenia za pracę, czy z tytułu świadczenia emerytalnego, bo tylko łączne rozważenie aktywów i pasywów małżonków może dać pełny obraz ich sytuacji materialnej. Z powyższych względów nie mogą również odnieść zamierzonego przez kasatora skutku, w postępowaniu o umorzenie należności ze składek, podnoszone w skardze kasacyjnej argumenty nieuwzględnienia przepisów art. 33 pkt 7 i 42 k.r.o. odwołujące się do majątku osobistego małżonka skarżącej i wyłączenia możliwości zaspokojenia z udziału w majątku wspólnym.

33 Wreszcie podkreślenia wymaga, iż instytucji umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych nie można postrzegać inaczej, niż jako odstępstwo od ustawowego obowiązku opłacania tych składek (art. 2a ust. 2 pkt 2) u.s.u.s.). Mając na względzie powyższą zasadę oraz fakt, iż udzielenie przedmiotowej ulgi obciąża formalnie Zakład, a w istocie innych ubezpieczonych, należy stwierdzić, że korzystanie z niej jawi się jako szczególnie uzasadniony i poddany ocenie właściwego organu wyjątek od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, która znajduje wyraz m.in. we wspomnianym wyżej obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

34 Z wymienionych powodów na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając charakter sprawy i podnoszoną przez skarżącą trudną sytuację materialną, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia od skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego w całości.