Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2017 r., II GSK 3612/15

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2017 r., II GSK 3612/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) sędzia NSA Joanna Zabłocka sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Sylwia Nerkowska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 18 września 2015 r. sygn. akt I SA/Ke 448/15 w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne postanawia: odrzucić skargę kasacyjną

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 18 września 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargę M. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2015 r., w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

3 Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym:

4 skarżący w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, przy której zatrudniał pracowników. Pomimo obowiązku, nie opłacał składek na ubezpieczenie własne na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego ani za zatrudnionych pracowników na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

5 Wnioskiem z 21 listopada 2014 r., skarżący wystąpił o umorzenie powstałego z tego tytułu zadłużenia, wskazując na trudną sytuację finansową i zdrowotną.

6 Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika, z tytułu składek na ubezpieczenie pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz z tytułu odsetek za zwłokę należnych od składek na ubezpieczonych niebędących płatnikami w części przez nich finansowanej.

7 Objętą skargą decyzją z dnia [...] maja 2015 r., ZUS utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] lutego 2015 r. W motywach organ stwierdził, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodziła żadna z okoliczność wymienionych w art. 28 ust. 2 i 3 oraz ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 121 ze zm., dalej: u.s.u.s.), pozwalająca na umorzenie należności z tytułu składek. Organ wskazał, że skarżący pobiera emeryturę w wysokości 1.819,40 zł brutto. Potrącenia z tego świadczenia wynoszą 454,85 zł - na rzecz ZUS i roszczeń cywilnych. Płaci alimenty na syna w wysokości 600 zł miesięcznie, przekazywane są one do rąk małżonki E. C.. Do wypłaty otrzymuje 513,18 zł. Uzyskuje dodatkowe dochody z tytułu zatrudnienia na umowie agencyjnej/zlecenia, w okresie od 20 września 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. była to kwota 2.400 zł netto, natomiast w lutym podstawa ubezpieczenia z tego tytułu wyniosła 1.616 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką E. C., która pobiera emeryturę w kwocie 1.439,26 zł netto. Mieszkają w nieruchomości stanowiącej własność syna K. C., który od 18 kwietnia 2014 r. pracuje, uzyskując wynagrodzenie wyższe od średniego. Wnioskodawca wraz z małżonką ponoszą miesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu w kwocie około 927 zł. Na leczenie wydają 300 zł miesięcznie, inne wydatki to 100 zł. Na podstawie oświadczeń strony organ ustalił, że wnioskodawca jest inwalidą II grupy, posiada zobowiązanie z tytułu umowy o kredyt na zakup notebooka na kwotę 2.044,24 zł, raty są płatne do września 2016 r. po 101,93 zł miesięcznie. Jest zadłużony w Przedsiębiorstwie Energetyki Cieplnej na kwotę 1.113,63 zł. Posiada samochód osobowy z 1995 r., zajęty 16 stycznia 2014 r. przez komornika i oddany pod dozór wnioskodawcy.

8 W ocenie organu w przypadku skarżącego nie wystąpiły sytuacje drastyczne związane ze szkodami poniesionymi w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powstałego z przyczyn niezależnych od dłużnika, mającego wpływ na możliwości płatnicze. Problemy zdrowotne są znaczące, ale przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. Wnioskodawca uzyskuje natomiast emeryturę i dochody z tytułu umów agencyjnych lub zlecenia. Firmy, z którymi zawierał te umowy nie wyrejestrowały wnioskodawcy z ubezpieczenia, co oznacza, że wnioskodawca pozostaje w oczekiwaniu na kolejne zlecenia. Ponadto wnioskodawca nie wykazał, że spłata zadłużenia pozbawi go podstawowych potrzeb życiowych. Pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką również uzyskującą emeryturę. Alimentowanie dorosłego (25 lata) pracującego syna jest dla organu niezrozumiałe, chyba że kwota alimentów przekazywana do rąk małżonki przeznaczana jest na wspólne utrzymanie. W takim stanie rzeczy sytuacja wnioskodawcy nie mogła być rozpatrywana w kategoriach ubóstwa czy też zagrożenia egzystencji, bowiem dochody małżonków przewyższają miesięczną kwotę minimum socjalnego.

9 Sąd I instancji oddalając skargę na tą decyzję, wskazując na treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stwierdził w pierwszej kolejności, iż organ zasadnie uznał, że w sprawie nie zachodziła sytuacja opisana w punkcie 5 powołanego przepisu gdyż przesłanka całkowitej nieściągalności nie mogła zaistnieć aż do czasu stwierdzenia przez organ egzekucyjny braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Równocześnie nie zaistniały pozostałe przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 4 a i pkt 6 ustawy. Sąd uznał, że w związku z tym prawidłowym było dokonanie przez organ analizy sytuacji skarżącego pod kątem przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. z zastosowaniem tego przepisu tylko do składek na ubezpieczenie własne skarżącego.

10 Sąd wskazał, że rozważając sytuację skarżącego w kontekście przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia organ przeprowadził kontrolę co do stanu majątkowego strony dokonując analizy dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę. Stwierdził, wskazując na ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji, że organ nie pominął wydatków strony związanych z utrzymaniem mieszkania i leczeniem, uwzględnił okoliczności związane z zadłużeniem wnioskodawcy dochodzonym ze świadczenia emerytalnego i z tytułu opłat za energie cieplną.

11 W ocenie Sądu organ doszedł do słusznego przekonania, że nie zaszła w stosunku do skarżącego żadna z sytuacji wymienionych w art. 28 ust. 3a us.u.s. – krytyczna sytuacja materialna lub zdrowotna wnioskodawcy bądź członka jego rodziny. Skarżący ma zapewnione warunki bytowe, pobiera stały dochód z emerytury. Z świadczenia tego prowadzona jest wprawdzie egzekucja, jednakże kwota która jest wypłacana skarżącemu, wraz z dodatkowymi dochodami z tytułu umów cywilnoprawnych, pozwala mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Gospodarstwo domowe prowadzi z uzyskującą stały dochód małżonką, dzieląc z nią opłaty. Spłaca raty kredytu za zakup sprzętu elektronicznego. Skarżącego nie dotknęło żadne nadzwyczajne zdarzenie, takie jak np. klęska żywiołowa. Problemy zdrowotne nie wyeliminowały skarżącego z rynku pracy, skoro mimo orzeczonego stopnia niepełnosprawności zawierał umowy cywilnoprawne i uzyskiwał z tego tytułu dochody. Skarżący nie sprawuje też opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Jeśli chodzi natomiast o świadczenie alimentacyjne dla syna, Sąd zauważył, że co do zasady, rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). W sytuacji gdy syn skarżącego jest osobą dorosłą, pracującą, mieszkającą poza domem rodzinnym, przekazywanie na jego rzecz miesięcznych alimentów nie można uznać, w ocenie Sądu, za wydatek ani konieczny ani niezbędny.

12 W podstawie prawnej wyroki Sąd I instancji podała art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718, dalej: p.p.s.a.).

13 M. C. skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok (postanowienie jak błędnie wskazał w treści skargi kasacyjnej) Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie:

14 1. przypisanie przez ZUS, że w latach 2003 – 2009 prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą i w związku z tym bezpodstawne naliczenie nienależnego zadłużenia w kwocie 32.789,30 zł;

15 2. brak uwzględnienia przedstawionego z Urzędu Skarbowego zaświadczenia o zeznaniach podatkowych za lata 2003 – 2009;

16 3. ZUS jako wierzyciel nie przystąpił w 2003 r. do postępowania egzekucyjnego z nieruchomości – dom będący własnością małżeństwa E. i M. C. o wartości 193.500 zł, wierzytelności ZUS wynosiły wtedy kilka tysięcy złotych i jako wierzyciel uprzywilejowany należności by odzyskał, był skutecznie poinformowany przez Komornika Sądu Rejonowego;

17 4. ZUS przekazał do Sądu niewiarygodne dokumenty, np.: pismo z 28 listopada 2012 r., gdzie ZUS stwierdza, że "od 3 stycznia 2013 r., wyegzekwowano kwotę 16.838,10 zł", podczas gdy organ emerytalny w tym samym okresie przekazał do ZUS kwotę 41.500.

18 Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości.

19 Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

20 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

21 Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to związanie NSA zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku Sądu I instancji, a nie postępowania administracyjnego i wydanych w nim rozstrzygnięć.

22 Natomiast stosownie do treści art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

23 Przepis art. 174 p.p.s.a stanowi z kolei, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: a) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) lub b) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle cytowanych przepisów to do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów procesowych, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja - w stosunku do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji – w odniesieniu do przepisów postępowania. A zatem Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować.

24 W analizowanej skardze kasacyjnej nie zamieszczono zarzutów naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny żadnych konkretnych przepisów procesowych, ani przepisów prawa materialnego. Brak jest zatem podstawowych elementów konstrukcyjnych skargi kasacyjnej w postaci podstaw kasacyjnych. Skarżący kasacyjnie powołując się na art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jednocześnie nie wskazał przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, którym w jego ocenie uchybił Sąd I instancji, ani w petitum skargi kasacyjnej, ani w jej uzasadnieniu. Podkreślić należy, iż skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym. Ustawodawca przy jej sporządzaniu i wnoszeniu wprowadził przymus adwokacki (art.175 § 1 p.p.s.a.), aby zapewnić odpowiedni poziom merytoryczny i formalny skarg kasacyjnych, a w konsekwencji zapewnić stronie ochronę. Wymagania materialne (konstrukcyjne) skargi kasacyjnej to: a) oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, b) wskazanie czy jest ono zaskarżone w całości czy w części w sposób umożliwiający jego identyfikację, przez podanie nazwy sądu, nazwy orzeczenia, daty i sygnatury, c) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, d) wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. "W orzecznictwie dotyczącym postępowania cywilnego panuje niekwestionowany pogląd, że braki w tym zakresie nie podlegają sanacji, co w konsekwencji czyni skargę kasacyjną niedopuszczalną – por. post. SN z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00 (OSNC 2001, nr 3, poz. 52). Pogląd ten został zaakceptowany w literaturze z zakresu postępowania sądowoadministracyjnego" (por.: J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2006, s. 381 i nast. oraz wskazana tam literatura i orzecznictwo). W skardze kasacyjnej należy przytoczyć podstawy kasacyjne wraz z ich uzasadnienie, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny, działając jako sąd kasacyjny, nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub też stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa kasacji. A zatem koniecznym warunkiem uznania, iż strona powołuje się w skardze kasacyjnej na jedną z podstaw kasacji, jest wskazanie, które przepisy oznaczone numerem artykułu (paragrafu, ustępu, punktu) ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Nie wystarczy przy tym przytoczenie przepisu ustawy stanowiącego podstawę kasacji. Powołanie przez wnoszącego skargę kasacyjną, jako podstawę kasacji, tylko art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. (jak to ma miejsce w analizowanej w niniejszej sprawie skardze kasacyjnej) powoduje, iż jedna z przesłanek materialnych skargi kasacyjnej nie jest zachowana., ponieważ skarżący nie powołał żadnego przepisu prawa materialnego bądź przepisu postępowania, któremu uchybił sąd pierwszej instancji. Z tych przyczyn należy uznać, że skarga kasacyjna nie wskazuje żadnej z ustawowych, wymienionych właśnie w art. 174 p.p.s.a., podstaw kasacyjnych. Jak podnosi się w doktrynie i judykaturze – stanowi to samodzielna przesłankę do odrzucenia skargi kasacyjnej na podstawie art. 178 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2005 r., I OSK 794/05 – Lex Polonica; J.P. Tarno: Prawo ..., s. 381 i nast.). Sformułowanie zarzutów pod adresem zaskarżonego orzeczenia nie może być ogólnikowe – w szczególności nie można ograniczać się do stwierdzenia, że sąd pierwszej instancji naruszył prawo materialne przez błędna wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub że naruszył przepisy postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Formułując taki zarzut, należy określić przez wskazanie jednostki systematycznej aktu normatywnego, w którym został zawarty dany przepis, jaki konkretny przepis prawa został naruszony. Przy tym jeżeli przepis, którego zarzut dotyczy, zawiera kilka unormować (norm prawnych) – to trzeba wyraźnie zaznaczyć, która z tych norm została naruszona. Ogólnikowe powołanie się na taki artykuł stanowi naruszenie wymagań konstrukcyjnych skargi, ponieważ nie można w takim wypadku ustalić granic zaskarżenia (por: wyrok NSA: z dnia 9 maja 2017 r., II OSK 1259/16; z 1 sierpnia 2013 r., I OSK 746/12, z 8 maja 2014 r.. I GSK 1005/12).

25 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 178 p.p.s.a. i art. 160 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.