Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2011 r., II GSK 35/10

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2011 r., II GSK 35/10

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia del. WSA Beata Ziomek (spr.) Protokolant Bogusław Piszko po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1072/09 w sprawie ze skargi M. Ł. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 17 września 2009r. o sygn akt VI SA/Wa 1072/09 Wojewódzki Sąd

3 Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi M. Ł. na decyzję

4 Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009r. w przedmiocie ustalenia wyniku

5 egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, uchylił zaskarżoną decyzję oraz

6 stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu.

7 Sąd I instancji orzekł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

8 Uchwałą z dnia 21 września 2008r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna nr 6 do

9 spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości

10 Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie ustaliła negatywny wynik

11 egzaminu konkursowego na aplikację radcowską M. Ł.. Kandydatka na

12 aplikanta otrzymała z testu wyboru 189 punktów, w sytuacji, gdy zgodnie z treścią

13 art. 339 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2002r. Nr

14 123, poz. 1059 ze zm.), pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje

15 kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów.

16 W odwołaniu od tej uchwały M. Ł. wniosła o uznanie za prawidłowe

17 udzielonych przez nią odpowiedzi na pytania o nr 74, 98, 99 oraz 100.

18 Minister Sprawiedliwości utrzymując w mocy zaskarżoną uchwałę poddał analizie

19 prawidłowość przygotowania egzaminu, jak i jego przebieg oraz odniósł się do

20 poszczególnych pytań i odpowiedzi zakwestionowanych przez skarżącą w

21 odwołaniu.

22 Oceniane przez organ pytanie nr 100 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania

23 cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie

24 dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji:

25 A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu,

26 B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu,

27 C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie

28 tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku".

29 l

30 Minister Sprawiedliwości wskazał, że Skarżąca udzieliła odpowiedzi "A", natomiast

31 według klucza odpowiedzi prawidłową jest odpowiedź "C", która wynika z przepisów

32 art. 169 § 3 w zw. z art. 130 § 1 ustawy z 17 listopada 1964r. - Kodeks

33 postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 269, dalej k.p.c.), .

34 Powyższe stanowisko zakwestionowała skarżąca podnosząc, iż z powołanych wyżej

35 przepisów nie wynika, czy niedokonanie czynności procesowej wraz ze złożeniem

36 wniosku o przywrócenie terminu należy traktować jako brak formalny.

37 Sąd I instancji uznał za trafny zarzut skarżącej wskazując na budzące wątpliwości co

38 do sposobu sformułowania pytania nr 100. Przepis art. 169 § 3 k.p.c. stanowi, że

39 równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać

40 czynności procesowej. Stosownie do treści art. 130 § 1 k.p.c. zdanie 1, jeżeli pismo

41 procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania

42 warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty,

43 przewodniczący wzywa stronę pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia,

44 uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym. Według WSA literalne

45 brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. nie przemawia za uznaniem niedołączenia apelacji za

46 brak formalny wniosku. To orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, że

47 niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań

48 przewidzianych w tym przepisie stanowi brak formalny, którego uzupełnienie

49 powinien zarządzić przewodniczący w trybie, przewidzianym w art, 130 § 1 k.p.c.

50 (podobnie 1CZ 238/54 z dnia 18 października 1954r., OSNCP 1955/2/44 i 2CR

51 119/58 z dnia 1 września 1958r. Preis 1960/2/407).

52 Wyjaśniając podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji stwierdził, że formułowanie

53 tego typu pytań w teście na egzaminie konkursowym na aplikację, na które

54 odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie poglądów

55 doktryny i orzecznictwa może budzić wątpliwości.

56 Nie będąc związany granicami skargi Sąd z urzędu uwzględnił wadliwość pytania nr

57 193, w którym żadna z podanych odpowiedzi nie stanowi zdania prawdziwego,

58 nawet wskazana przez organ odpowiedź "A".

59 Pytanie nr 193 brzmiało: "Zgodnie z Ordynacją podatkową, wszczęcie postępowania

60 podatkowego z urzędu następuje:

61 A. w formie postanowienia,

62 B. w formie zawiadomienia,

63 C. bez zachowania formy procesowej z chwilą dokonania pierwszej czynności w

64 sprawie".

65 Według Sądu I instancji nie zawsze zgodnie z ustawą Ordynacja podatkowa,

66 wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje w formie postanowienia,

67 a wyjątki od reguły zostały określone w art. 165 § 5 - 7 cyt. ustawy. Skoro organowi

68 chodziło o tzw. zasadę, powinno to znaleźć odzwierciedlenie w treści pytania.

69 Nieprawidłowe zredagowanie pytania nr 193 nie może obciążać skarżącego zaś

70 żaden z proponowanych w teście wariantów A,B,C nie zawierał odpowiedzi

71 prawidłowej.

72 Zgodnie z art. 339 ust 1 ustawy o radcach prawnych pytania testowe na aplikację

73 radcowską powinny być tak sformułowane, aby spośród trzech propozycji istniała

74 tylko jedna i niebudząca wątpliwości odpowiedź, za którą kandydat otrzymuje 1

75 punkt Obowiązek zachowania jak najdalej idącej dbałości przy redagowaniu pytań

76 egzaminacyjnych na aplikację, w celu wyeliminowania możliwości udzielenia więcej

77 niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej oraz jednoznacznych kryteriów wynikających

78 ze stanu prawnego podniesiony został w orzecznictwie Naczelnego Sądu

79 Aadministracyjnego (por wyrok NSA z dnia 7 lutego 2008r. II GSK 355/07 Lex nr

80 463863). Brak zatem podstaw do pozbawienia skarżącej punktu poprzez uznanie, że

81 udzielona na pytanie nr 193 odpowiedź była błędna.

82 W odniesieniu do pytań o nr 74, 98 i 99 Sąd I instancji stwierdził, że zarzuty M.

83 Ł. co do wadliwości ich skonstruowania nie zasługują na uwzględnienie.

84 Minister prawidłowo przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz

85 wyjaśnił zasadność zajętego stanowiska.

86 Wobec tego, że wynik egzaminu konkursowego skarżącej został ustalony na 189

87 punktów, a dwa spośród pytań testowych zostały sformułowane nieprawidłowo, WSA

88 w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. -

89 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze

90 zm. dalej, jako p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia

91 30 marca 2009r.

92 Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Minister

93 Sprawiedliwości wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego

94 domagając się w całości jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego

95 rozpatrzenia.

96 Wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na

97 wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego poprzez dokonanie przez Sąd

98 błędnej oceny ich zastosowania przez organ administracji tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c

99 p.p.s.a. - poprzez uwzględnienie skargi M. Ł. w sytuacji, gdy

100 zakwestionowana decyzja Ministra Sprawiedliwości nie naruszała przepisów art. 33

101 [1] i art. 33 [9] ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych, które to naruszenie

102 zdaniem Sądu miałoby polegać na sformułowaniu pytań nr 100 i nr 193 testu

103 konkursowego na aplikację radcowską w sposób sprzeczny z w/w przepisami.

104 W uzasadnieniu Minister Sprawiedliwości nie zgodził się z poglądem Sądu I instancji

105 dotyczącym nieprawidłowości pytania nr 100. Podniósł, że zajęcie stanowiska przez

106 Sąd Najwyższy w kwestii poruszonej w tym pytaniu nie oznacza automatycznie, że

107 zagadnienie jest kontrowersyjne, a przepis niejasny. Powoływane przez Sąd I

108 instancji orzeczenie Sądu Najwyższego zapadło w odmiennym stanie prawnym, tj.

109 przed wejściem w życie ustawy Kodeks postępowania cywilnego. Wydanie

110 orzeczenia przez Sąd nie oznacza automatycznie, ze pojawiło się istotne

111 zagadnienie prawne lub potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

112 wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie. Stwierdził, że w

113 kontekście przepisów art. 169 § 3 i art. 130 § 1 k.p.c. a także w świetle pozostałych

114 podanych propozycji odpowiedzi na pytanie nr 100, jedyną poprawną odpowiedzią

115 jest odpowiedz "A".

116 Minister nie zgodził się również z argumentacją Sądu I instancji odnoszącą się do

117 pytania testowego nr 193. Zdaniem organu sporne pytanie nie zawierało

118 zastrzeżenia, że chodzi o wyjątki określone w ustawie - Ordynacja podatkowa.

119 Jakkolwiek art. 165 § 5 - 7 tej ustawy przewiduje cztery wyjątki od zasady

120 wszczynania postępowania podatkowego z urzędu w formie postanowienia, to żaden

121 z tych wyjątków nie został uwzględniony w pytaniu i nie dotyczyła go żadna z

122 sugerowanych odpowiedzi. Sąd I instancji wadliwie zatem doszedł do przekonania,

123 że pytanie nr 193 nie zawierało wyłącznie jednej poprawnej propozycji odpowiedzi.

124 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

125 Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. W

126 zaskarżonym wyroku nie doszło do zarzucanego naruszenia prawa materialnego

127 przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 339 ust. 1. ustawy o radcach

128 prawnych polegającego na przyjęciu, że pytania nr 100 i 193 nie spełniają wymagań

129 określonych w tym przepisie. Wprawdzie wnoszący skargę kasacyjną w petitum nie

130 sprecyzował który z pięciu ustępów przepisu art. 339 został naruszony, jednakże jej

131 uzasadnienie nie budzi wątpliwości Sądu, że chodzi właśnie o ust. 1 powołanego

132 wyżej przepisu.

133 Przepis prawa, który w ocenie Sądu I instancji został naruszony, w dacie wydania

134 kwestionowanej decyzji stanowił: egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu

135 składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi,

136 z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź.

137 Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Orzecznictwo

138 Naczelnego Sądu Administracyjnego na gruncie analizowanego unormowania

139 przyjęło jednoznaczny pogląd, iż dla testu zbudowanego na zasadzie jednokrotnego

140 wyboru, nie jest dopuszczalne formułowanie pytań zawierających propozycje więcej

141 niż jednej prawidłowej odpowiedzi w nawiązaniu do spornych w orzecznictwie i

142 doktrynie problemów. Nie można również formułować pytań, na które odpowiedź

143 będzie uzależniona od przyjęcia dodatkowych założeń pominiętych lub

144 nieprecyzyjnie wyrażonych w pytaniach (wyroki NSA z dnia 9.03.201 Or. sygn.akt II

145 GSK 83/10, z dnia 16.09.201 Or. sygn.akt II GSK778/09).

146 W świetle przedstawionych rozważań brak jest uzasadnienia dla podniesionego

147 zarzutu Ministra Sprawiedliwości odnoszącego się do zakwestionowanego przez

148 Sąd I instancji pytania testowego nr 100, dotyczącego skutków prawnych złożenia

149 wniosku o przywrócenie terminu bez jednoczesnego wniesienia apelacji. Słusznie

150 zauważył Sąd I instancji, że z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego

151 powołanych w kluczu odpowiedzi: art. 169 § 3 i art. 130 § 1 k.p.c. nie wynika w

152 sposób jednoznaczny, aby niedołączenie przez pełnomocnika apelacji do takiego

153 wniosku było traktowane jako brak formalny podlegający uzupełnieniu w trybie

154 przewidzianym dla uzupełnienia pism procesowych.

155 Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut Ministra Sprawiedliwości co do

156 przyjęcia w motywach zaskarżonego wyroku, że w pytaniu nr 193 nie zawarto żadnej

157 propozycji prawidłowej odpowiedzi.

158 Regulacja art. 165 ustawy Ordynacja podatkowa odnosząca się do kwestii

159 wszczęcia postępowania podatkowego opiera się na zróżnicowanej i rozbudowanej

160 procedurze, co pozwala na stwierdzenie, że bez wprowadzenia do treści pytania

161 dodatkowego założenia, iż chodzi o zasadę albo o przewidziane do niej wyjątki, nie

162 istniały wyraźnie określone kryteria, według których możliwe było dokonanie

163 obiektywnej oceny prawidłowości udzielonej odpowiedzi. Jak już wcześniej

164 podniesiono z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wynika wymóg

165 redagowania pytań testowych w sposób jednoznaczny, aby tylko jedna z trzech

166 propozycji odpowiedzi była prawidłowa. Naczelny Sąd Administracyjny akceptuje

167 stanowisko zaprezentowane przez Sąd I instancji, iż pytanie nr 193 testu

168 egzaminacyjnego, tych wymagań nie spełnia. Godzi się również podnieść, iż pogląd

169 dotyczący wadliwości prawnomaterialnej pytania nr 193 w teście egzaminacyjnym na

170 aplikację radcowską w 2008r, został utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu

171 Administracyjnego i również skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni ten pogląd

172 podziela (por. wyroki NSA: z dnia 9 marca 2010, sygn. akt II GSK 58/10, sygn. akt II

173 GSK 83/10, z dnia 15 kwietnia 201 Or. sygn. akt II GSK 27/10, z dnia 12 sierpnia

174 201 Or. sygn.akt li GSK 31/10, z dnia 18 listopada 201 Or. sygn. akt II GSK 974/09).

175 Naruszenie przepisu prawa materialnego powoduje uwzględnienie skargi, jeżeli

176 naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, w tym wypadku na ustalenie wyniku

177 egzaminu na aplikację radcowską. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanym

178 przypadku, albowiem w stanie prawnym wiążącym dla sprawy pozytywny wynik z

179 egzaminu konkursowego otrzymywał kandydat, który uzyskał co najmniej 190

180 punktów. Skoro skarżąca uzyskała z testu 189 punktów, naruszenie prawa

181 materialnego miało wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit a

182 p.p.s.a.

183 Jako podstawę kasacyjną wskazano także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c

184 p.p.s.a, bez wskazania szerszego uzasadnienia. Z tego względu wypada jedynie

185 zauważyć, iż przepis ten nie stanowił podstawy uwzględnienia skargi i nie został

186 powołany w zaskarżonym wyroku.

187 Z wymienionych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184

188 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

189 -----------------------

190 Sygn. akt II GSK 35/10

191 4

192 Sygn. akt II GSK 35/10

193 Sygn. akt li GSK 35/10

194 5

195 Sygn. akt II GSK 35/10