Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2017 r., II GSK 2696/17

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2017 r., II GSK 2696/17

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej U. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Po 1088/16 w sprawie ze skargi U. K. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] września 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu przyznania renty strukturalnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od U. K. na rzecz Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu kwotę 4.050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2017r., sygn. akt III SA/Po 1088/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę U. K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] września 2016r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu przyznania renty strukturalnej.

3 Przedstawiając przyjęty za podstawę wyroku stan sprawy – Sąd I instancji stwierdził, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z dnia [...] maja 2005r. przyznał stronie rentę strukturalną od lutego 2005r. do stycznia 2015r. w wysokości 1.462,71 zł. Beneficjent pouczony został o obowiązku informowania organu agencji o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokość renty strukturalnej w terminie 14 dni od dnia ich zaistnienia, a także o tym, że w przypadku, gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury. W kolejnych latach, w związku z waloryzacją świadczeń emerytalnych, Kierownik BP ARiMR w K. w drodze decyzji zmieniał wysokość pobieranej przez stronę renty strukturalnej.

4 Decyzją z dnia [...] października 2014r. Kierownik BP ARiMR w K. zmienił wysokość przysługującej stronie renty strukturalnej począwszy od października 2006r. z uwagi na zbieg świadczeń polegający na pobieraniu przez stronę jednocześnie z rentą strukturalną – emerytury rolniczej. Organ agencji wskazał m.in. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2006r. przyznającą stronie emeryturę rolniczą od dnia 4 października 2006r. oraz kolejne decyzje zmieniające wysokość świadczenia emerytalnego. Organ agencji dokonał ponownego przeliczenia renty strukturalnej z uwzględnieniem emerytury rolniczej.

5 Kierownik BP ARiMR w K. decyzją z dnia [...] kwietnia 2016r. ustalił też stronie łączną kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 83.922,41 zł. Utrzymując w mocy tę decyzję - Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w P. wskazał, że w sprawie niewątpliwie doszło do nienależnego pobrania przez stronę płatności, bowiem w pewnym okresie pobierania renty strukturalnej posiadała ona przyznane prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego, a mimo to pobierała świadczenie przyznane z tytułu renty strukturalnej w pełnej wysokości, co pozostawało w sprzeczności z § 14 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. 1191), zwanego rozporządzeniem z 2004r.

6 Organ odwoławczy wskazał, że informację o tym, iż strona uzyskała prawo do emerytury Kierownik BP ARiMR w K. powziął w lipcu 2014r. Ponieważ uprawniona nabyła to prawo od dnia 4 października 2006r., a przez cały ten czas świadczenie z tytułu renty strukturalnej wypłacane było w pełnej wysokości, konieczne stało się ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności za okres od października 2006r. do lipca 2014r. Wysokość przyznanej stronie emerytury za ten okres wyniosła łącznie 83.922,41 zł, renta strukturalna przekazana została w łącznej wysokości 173.922,73 zł. Z uwagi na konieczność zmniejszenia renty strukturalnej o wysokość przyznanej emerytury ustalono kwotę 83.922,41 zł jako kwotę nienależnie pobranych płatności.

7 W ocenie organu odwoławczego nie zaistniały w sprawie okoliczności pozwalające na odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Na decyzji emerytalnej z dnia [...] listopada 2006r. widnieje co prawda informacja o jej przesłaniu do wiadomości BP ARiMR w K., a w piśmie z dnia 18 marca 2016r. KRUS wyraźnie wskazał, że decyzję tę przesłał w dniu 14 listopada 2006r. przesyłką nierejestrowaną. Niemniej jednak nierejestrowana przesyłka zawierająca decyzję organu rentowego nigdy nie została doręczona do Biura Powiatowego ARiMR w K. ani do żadnego innego organu agencji, natomiast samo wysłanie tej decyzji, bez jej faktycznego doręczenia, nie może być uznane za poinformowanie Kierownika BP o przyznaniu emerytury rolniczej. Organ odwoławczy zauważył, że z adnotacji zawartej na decyzji emerytalnej wynika, iż przesyłka wysłana została pod adres F. [...],[...]K., natomiast siedziba Biura Powiatowego ARiMR w K. znajduje się przy ul. F. [...],[...]K.

8 Dyrektor podał, że za nienależnie pobrane uznane zostały świadczenia z tytułu renty strukturalnej wypłacone za okres od października 2006 do lipca 2014r., które przekazywane były na rachunek bankowy beneficjentki w okresie od dnia 25 października 2006 do dnia 24 lipca 2014r. Strona została powiadomiona o ich nieuzasadnionym charakterze w momencie doręczenia decyzji Kierownika BP ARiMR w K. z dnia [...] października 2014r., to jest w dniu 17 października 2014r. Dla płatności, które zostały wypłacone przed dniem 17 października 2010r. (cztery lata przed pierwszym powiadomieniem) zachodzi konieczność przeanalizowania, czy odwołująca działała w dobrej wierze. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na uznanie działania strony w dobrej wierze. Zdaniem organu odwoławczego okoliczność błędnego adresu siedziby Biura Powiatowego ARiMR w K. powinna wzbudzić u uprawnionej pewną wątpliwość, czy organ rentowy rzeczywiście skutecznie powiadomił organ agencji o przyznaniu jej emerytury rolniczej. Jako osoba należycie dbająca o swoje interesy strona powinna zweryfikować tę okoliczność. Zgodnie bowiem z § 23 rozporządzenia z 2004r. uprawniony do pobierania renty strukturalnej informuje kierownika biura powiatowego agencji o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokości renty strukturalnej w terminie 14 dni od dnia ich zaistnienia. Takie też pouczenie zostało zamieszczone w decyzji z dnia [...] maja 2005r. o przyznaniu renty strukturalnej. Strona na wniosku o przyznanie renty strukturalnej, wyrażając wolę skorzystania z tego programu pomocowego, podpisała zobowiązanie do pisemnego, niezwłocznego informowania organu agencji o wszystkich faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych świadczeń. W decyzji o przyznaniu renty strukturalnej została również pouczona o tym, że w przypadku uzyskania prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników wysokość renty strukturalnej zmniejsza się o kwotę przyznanej emerytury. Tymczasem strona nie informowała Kierownika BP ARiMR w K. o zmianie wysokości przyznanego jej świadczenia emerytalnego w przypadku waloryzacji emerytury rolniczej, mimo że na decyzjach organu rentowego o tej waloryzacji nie było już adnotacji o przesłaniu tego dokumentu do wiadomości organu agencji. W ocenie organu odwoławczego, nie można zatem uznać, aby strona działała w dobrej wierze, dlatego nie można przyjąć krótszego okresu przedawnienia, o którym mowa w art. 49 ust. 5 rozporządzenia 2419/2001.

9 Oddalając skargę U. K. na tę decyzję - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że istota sporu sprowadza się do stwierdzenia czy nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu świadczeń, w tym zwłaszcza, czy w okolicznościach związanych z pobieraniem rzeczonych płatności skarżąca pozostawała w dobrej wierze. Sąd wskazał, że stosownie do art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001 obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Analogicznie kwestia ta została uregulowana w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003, zwanego rozporządzeniem nr 796/2004, które z dniem 7 maja 2004r. zastąpiło rozporządzenie nr 2419/2001. Zasadą jest zatem dziesięcioletni okres przedawnienia liczony od przyznania płatności do pierwszego powiadomienia o niezasadnym charakterze płatności z wyjątkami sytuacji, gdy beneficjent działał w dobrej wierze.

10 Sąd I instancji uznał, że dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. Określenie dobrej lub złej wiary oparte jest na istnieniu mniemania, wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. W ocenie Sądu nie sposób przyjąć, aby skarżąca pozostawała w dobrej wierze, brak jest bowiem takich okoliczności, które usprawiedliwiałyby jej przekonanie o tym, że od października 2006r. – to jest od miesiąca, w którym nabyła prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników – nadal przysługuje jej prawo do renty strukturalnej w pełnej (dotychczasowej) wysokości. Sąd podkreślił, że skarżąca w decyzji Kierownika BP ARiMR w K. z dnia [...] maja 2005r. o przyznaniu renty strukturalnej została w sposób wyraźny i jednoznaczny pouczona o tym, że "w przypadku gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury". Skarżąca nie zaprzecza temu, aby była świadoma tej regulacji i wynikających z niej uwarunkowań. W tych okolicznościach nabywając prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników i pobierając z tego tytułu świadczenia powinna wiedzieć o tym, że wypłacana w dalszym ciągu renta strukturalna w niezmienionej mimo to wysokości, jest wypłacana w kwocie jej nienależnej. Brak wiedzy w tym względzie nie usprawiedliwia sporna pomiędzy stronami postępowania kwestia przekazania przez Prezesa KRUS do BP ARiMR w K. decyzji o przyznaniu skarżącej prawa do emerytury. Okoliczność ta w żaden sposób nie tłumaczy, dlaczego skarżąca otrzymując w dalszym ciągu rentę strukturalną w niezmienionej – z powodu nabytego prawa do emerytury – wysokości, miałaby pozostawać w usprawiedliwionym przeświadczeniu o prawidłowości tego stanu rzeczy. Skarżąca pobierając rentę strukturalną w niepomniejszonej wysokości, a mając wiedzę o treści § 14 ust. 1 rozporządzenia z 2004r. nie podjęła żadnych kroków, aby kwestię tę wyjaśnić. Można zatem jej co najmniej przypisać niezachowanie należytej staranności, co wyłącza możliwość uznania jej działania w dobrej wierze.

11 Sąd zauważył także, iż to na skarżącej spoczywał obowiązek poinformowania Kierownika BP ARiMR o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokości renty strukturalnej, w terminie 14 dnia od dnia ich zaistnienia, co wynikało nie tylko z pouczenia zawartego w decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, lecz nade wszystko z § 23 rozporządzenia z 2004r. O obowiązku tym informowano skarżącą także przy okazji każdego zwiększenia wysokości przysługującej jej renty strukturalnej, spowodowanego waloryzacją świadczenia emerytalnego. Brak jest jednak dostatecznych podstaw, aby uznać, że skarżąca została zwolniona z powyższego obowiązku, przez działania podjęte przez organ rentowy. Bez wątpienia współpraca do jakiej doszło pomiędzy BP ARiMR a Oddziałem KRUS, w ramach której do wiadomości Biura Powiatowego miały być przesyłane decyzje w przedmiocie przyznania prawa do emerytury, miała na celu zapobieganie wypłacaniu beneficjentom płatności z tytułu renty strukturalnej w nienależnej wysokości. Współpraca ta pozostaje jednakże bez wpływu na ciążący wyłącznie na skarżącej, a wynikający z powszechnie obowiązujących przepisów prawa, obowiązek informacyjny. Pomimo wielokrotnego pouczania skarżącej o tym obowiązku nie tylko nie podjęła ona żadnych działań, aby samodzielnie poinformować organ agencji o przyznanym jej prawie do emerytury, lecz w dalszej perspektywie, aby przekazywać do tego organu wiadomości o zmianie wysokości wynikającego stąd świadczenia. Skarżąca nie podjęła nadto jakichkolwiek działań, aby chociaż zweryfikować kwestię poinformowania o powyższym fakcie przez organ rentowy, czego należałoby od niej oczekiwać, zważywszy na wskazane już okoliczności wypłaty renty strukturalnej w niepomniejszonej wysokości.

12 W skardze kasacyjnej od tego wyroku U. K. zaskarżyła ten wyrok w całości, zarzucając mu:

13 błędną wykładnię § 23 rozporządzenia z 2004r.,

14 niewłaściwe zastosowanie (błąd w subsumpcji) w postaci nie "podciągnięcia" prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy pod hipotezę normy prawnej wyrażonej w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004,

15 niewłaściwe zastosowanie (błąd w subsumpcji) w postaci nie "podciągnięcia" prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy pod hipotezę normy prawnej wyrażonej w art. 73 ust. 5 zdanie drugie (tj. w części traktującej o 4 - letnim okresie przedawnienia) rozporządzenia nr 796/2004,

16 nieuwzględnienie skargi w myśl art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) p.p.s.a. w sytuacji błędnej wykładni § 23 rozporządzenia z 2004r. dokonanej przez organ, który to sposób wykładni przepisu przez organ w sposób nieprawidłowy ocenił Sąd uznając że ów sposób wykładni przebiegł prawidłowo,

17 nie uwzględnienie skargi w myśl art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) p.p.s.a. w sytuacji niewłaściwego zastosowania prawa materialnego (błąd w subsumpcji) w postaci nie "podciągnięcia" przez organ prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy pod hipotezę normy prawnej wyrażonej w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, które to niewłaściwe zastosowanie przepisu materialnego przez organ w sposób nieprawidłowy ocenił Sąd uznając, że ów proces subsumpcji, tj. niepodciągnięcia ustalonego stanu faktycznego sprawy przez organ pod hipotezę art. 73 ust 4 rozporządzenia był prawidłowy,

18 nieuwzględnienie skargi w myśl art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) p.p.s.a. w sytuacji niewłaściwego zastosowania prawa materialnego (błąd w subsumpcji) w postaci nie "podciągnięcia" przez organ prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy pod hipotezę normy prawnej wyrażonej w art. 73 ust. 5 zdanie drugie (tj. w części traktującej o 4 - letnim okresie przedawnienia) rozporządzenia nr 796/2004, które to niewłaściwe zastosowanie przepisu materialnego przez organ w sposób nieprawidłowy ocenił Sąd uznając, że ów proces subsumpcji, tj. niepodciągnięcia ustalonego stanu faktycznego sprawy przez organ pod hipotezę art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, był prawidłowy.

19 Wskazując na te podstawy kasacyjne skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] września 2016r. utrzymującej w mocy decyzję Kierownika BP ARMiR w K. z dnia [...] kwietnia 2016r. lub uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

20 W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

21 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

22 Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie okoliczności enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Istotą tego postępowania nie jest więc ponowne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, lecz weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

23 Skarga kasacyjna U. K., rozpoznana w granicach zarzutów kasacyjnych wobec nie stwierdzenia z urzędu przesłanek nieważności postępowania przed Sądem I instancji, nie ma usprawiedliwionej podstawy prawnej.

24 Zarzuty kasacyjne – oparte na określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. podstawie prawnej – nie są uzasadnione.

25 Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do stanowiska Sądu I instancji, który podzielił pogląd organów, że w sprawie ma zastosowanie 10 – letni termin przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranej kwoty renty strukturalnej z uwagi na brak działania uprawnionej w dobrej wierze oraz że ciążył na uprawnionej do renty obowiązek poinformowania organu agencji o przyznaniu prawa do emerytury rolnej niezależnie od tego, czy organ rentowy poinformował o tej okoliczności organy agencji. Kwestionując prawidłowość tego stanowiska skarżąca kasacyjnie podnosi, że celem regulacji nakładającej na beneficjenta obowiązek poinformowania o tego rodzaju okoliczności nie było nałożenie obowiązku samo w sobie na beneficjenta, lecz doprowadzenie do sytuacji, w której organy agencji otrzymają (mają otrzymać) informacje o okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokość renty. Uważa ona ponadto, że to na skutek własnej pomyłki organu agencji i pomyłki organu emerytalnego doszło do wypłaty renty strukturalnej w pełnej wysokości, nieistotne jest bowiem to czy organ agencji otrzymał przesyłkę organu rentowego z informacją o przyznaniu emerytury rolnej, czy też nie. Podnosi też, że skoro istnieje zasada domniemanie dobrej wiary, to udowodnienie przeciwnych okoliczności ciąży na organie a fakt przekazywania informacji przez organ rentowy zwalniał skarżącą z obowiązku informacyjnego. Miała ona bowiem prawo działać w zaufaniu do organów agencji, że skoro wypłacał jej rentę strukturalną w pełnej wysokości, to brak było przesłanek do jej wypłaty w niższej wysokości, tym bardziej że waloryzacja emerytury była wyłącznie okolicznością wypływającą na wysokość renty strukturalnej.

26 Wobec tak zarysowanego sporu kluczowe znaczenie w sprawie zwrotu nienależnie pobranej kwoty renty strukturalnej ma zakres obowiązków informacyjnych uprawnionej do tej renty.

27 Stosownie do przepisu § 23 rozporządzenia z 2004r., objętego zarzutem kasacyjnym lit. a) i d) petitum skargi kasacyjnej, "uprawniony do pobrania renty strukturalnej informuje kierownika biura powiatowego Agencji o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokości renty strukturalnej, w terminie 14 dni od dnia ich zaistnienia". Przepis ten już w literalnym brzmieniu wskazuje, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, że wynikający z niego obowiązek informacyjny ciąży na uprawnionym do renty strukturalnej, nie zaś na organach administracji publicznej, w tym na organie rentowym. Na ten kierunek wykładni tego przepisu wskazuje zarówno użyty w tym przepisie zwrot "uprawniony do pobrania renty strukturalnej" i następujący bezpośrednio po nim i - przez to odnoszący się do uprawnionego - czasownik "informuje", rozumiany potocznie jako dostarczać informacji, wiadomości; przekazywać informacje; oznajmiać, zawiadamiać, jak i zakreślony 14 – dniowy termin na poinformowanie o okolicznościach wpływających na prawo do wypłaty i wysokość renty strukturalnej. Tak ukształtowany obowiązek oznacza, że skutki zaniechania jego dochowania obciążają uprawionego do renty strukturalnej. Dochowanie tego obowiązku chroni natomiast uprawnionego przed wypłatą nienależnej kwoty renty, z czym w konsekwencji wiąże się nie tylko obowiązek zwrotu tej kwoty, ale i zapłaty naliczanych od tej kwoty odsetek. W interesie uprawnionego leży zatem jak najszybsze najpóźniej w terminie 14 dni poinformowanie organu agencji o uzyskaniu prawa do emerytury rolniczej czy zmianach jej wysokości. Ten sposób rozumienia analizowanego przepisu znajduje również potwierdzenie w wykładni celowościowej. Celem analizowanej regulacji jest bowiem niedopuszczenie do wypłaty nienależnej kwoty renty strukturalnej. Powyższe czyni niezrozumiałym argumentację skargi kasacyjnej nawiązującą do koncepcji stosowania w procesie wykładni przepisu wykładni celowościowej dopiero w sytuacji gdy wykładnia językowa prowadziłaby do rażąco niesprawiedliwych czy irracjonalnych rezultatów. Obowiązku informacyjnego uprawnionego – wobec braku odmiennej regulacji prawnej - nie uchylają wbrew sugestiom skargi kasacyjnej potencjalne możliwości powzięcia przez organ agencji informacji o okoliczności uzyskania przez uprawnionego emerytury z urzędu. Powzięcie takiej informacji z urzędu obligowałoby organ agencji jedynie do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego z udziałem uprawnionego.

28 Naczelny Sąd Administracyjny zauważa nadto, że zarzutu błędnej wykładni prawa materialnego nie sposób uzasadniać – jak to ma miejsce w niniejszej sprawie -okolicznościami faktycznymi, w dodatku odmiennie i subiektywnie ocenianymi przez skarżącą kasacyjnie (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2014r., II FSK 1461/12, Lex nr 1479141). Są to odrębne postaci naruszenia przepisu prawa, odnoszące się do różnych etapów stosowania normy prawnej. Argumentacja uzasadnienia skargi odwołująca się do okoliczności powzięcia przez orany agencji informacji o uzyskaniu przez uprawnioną emerytury rolniczej nie stanowi więc właściwie sformułowanego rozwinięcia zarzutu kasacyjnego błędnej wykładni prawa materialnego. Niemniej jednak błędne jest stanowisko skarżącej kasacyjnie, że organ agencji został poinformowany przez organ rentowy o uzyskaniu przez skarżącą uprawnień emerytalnych i cel przepisu został osiągnięty. Aby bowiem można było uznać, że organ agencji z urzędu powziął sporną informację przesyłka zawierającą decyzję emerytalną musiałaby zostać skutecznie doręczona. Tymczasem co nie jest sporne w niniejszej sprawie - a co pomija skarżąca kasacyjnie - przesyłka ta została wysłana przez organ rentowy na błędny adres, w konsekwencji czego organ agencji nie miał nawet potencjalnej (obiektywnej) możliwości jej otrzymania i powzięcia informacji o uzyskaniu prawa do emerytury przez skarżącą.

29 Zarzut kasacyjny naruszenia § 23 rozporządzenia z 2004r. nie zasługuje zatem na uwzględnienie.

30 W sprawie nie zaistniały również określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 przesłanki wyłączające zwrot kwoty nienależnie pobranej płatności.

31 Na gruncie tego przepisu obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności nie ma zastosowania, jeśli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

32 W orzecznictwie na gruncie tego przepisu przyjmuje się, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności w rozumieniu art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 wymaga spełnienia łącznie dwóch przesłanek: płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, a błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika (por. wyrok NSA z dnia: 25 września 2015r., sygn. akt II GSK 1600/14, Lex nr 1986594, 24 kwietnia 2014r., sygn. akt II GSK 315/13; 15 czerwca 2011r., sygn. akt II GSK 594/10). Pod pojęciem "pomyłki organu" zawartym w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 należy rozumieć wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności. Pomyłka organu może zatem zaistnieć wówczas, gdy np. na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych (tak w wyroku NSA z dnia 10 kwietnia 2015r., sygn. akt II GSK 584/14). Gdy możliwość wykrycia błędu organu przez rolnika wiąże się z koniecznością prawidłowego odczytania treści przepisów, istotne jest to, czy przepisy te są jasne i zrozumiałe, czy też wymagają szeregu zabiegów interpretacyjnych. Ponadto przy wykładni art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 należy oceniać naturę błędu i brak doświadczenia (profesjonalizm) rolnika. Judykatura podnosi też, że nie można stosować surowszych kryteriów przy ocenie możliwości wykrycia błędu przez rolnika niż kryteria przyjęte w stosunku do oceny pomyłki organu (por. wyroki NSA: z dnia 15 czerwca 2011r., sygn. akt II GSK 594/10, Lex nr 1083307; z dnia 13 sierpnia 2013r., sygn. akt II GSK 621/12; z dnia 8 lipca 2014r., sygn. akt II GSK 672/13, www.orzeczeń.nsa.gov.pl). Ocenę świadomości i możliwości wykrycia błędu ocenić należy przez pryzmat charakteru tego błędu, wyjaśnienia okoliczności w jakich do niego doszło (por. wyrok NSA z dnia 25 września 2015r., sygn. akt II GSK 1600/14, Lex nr 1986594).

33 W rozpoznawanej sprawie nie sposób przyjąć, że płatność z tytułu renty strukturalnej została wypłacona na skutek błędu organu agencji, którego uprawniona do tej renty nie mogła wykryć. Zarzucając błędne zastosowanie tych przesłanek przez Sąd I instancji skarżąca kasacyjnie powołuje okoliczność wysłania przez organ rentowy decyzji przyznającej jej emeryturę rolniczą na wadliwy adres organu agencji, jednakże zdaniem skarżącej kasacyjnie nie jest istotne to, czy adresat odebrał przesyłkę, lecz to, czy przesyłka ta została wysłana a informacja o wysłaniu decyzji do organu agencji dotarła do skarżącej. Skarżąca wedle jej twierdzeń nie mogła też błędu organu rentowego wykryć, gdyż uprawniony nie musi znać na pamięć adresów wszystkich placówek, agencji czy sądów. Z tymi okolicznościami skarżąca wiąże zatem błąd organu wyłączający obowiązek zwrotu nienależnie pobranej kwoty renty. To stanowisko jest, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, wadliwe. Pomija ono przede wszystkim regulację omówionego już przepisu § 23 rozporządzenia z 2004r., nakładającego na uprawniony podmiot obowiązek informowania o uzyskaniu m.in. uprawnienia do emerytury, gdyż fakt ten ma decydujące znaczenie dla wysokości renty strukturalnej. Ciężar dochowania tego obowiązku nie może być przerzucony na organy państwa i to w sytuacji gdy renta strukturalna została przyznana na wniosek uprawnionej, zaś sama uprawniona zobowiązała się już we wniosku do poinformowania o zaistnieniu zdarzenia skutkującego zmianą wysokości renty strukturalnej. Następnie zaś każdorazowo w decyzji ustalającej wysokość tej renty była pouczana o tym obowiązku. Okoliczności te nie są kwestionowane w sprawie. Z tych względów ewentualna możliwość uzyskania informacji o tym fakcie od organu rentowego może mieć wyłącznie charakter pomocniczy. Jednakże podmiotem zobowiązanym do dostarczenia tego rodzaju informacji nadal jest uprawniona. Nie można też uznać, że skarżąca kasacyjnie nie miała świadomości ciążącego na niej a wynikającego z § 23 rozporządzenia z 2004r., obowiązku informacyjnego. Opierając się - pomimo tego obowiązku - wyłącznie na zawartej w decyzji organu rentowego informacji o przesłaniu decyzji "emerytalnej" do organu agencji i nie weryfikując okoliczności doręczenia tej decyzji organowi agencji postąpiła co najmniej niedbale. Wątpliwości co do "dotarcia" do agencji spornej przesyłki powinna wzbudzić już okoliczność wypłaty renty strukturalnej w dotychczasowej (pełnej) wysokości, jak i treść kolejnych decyzji ustalającej (pełną) wysokość renty strukturalnej a będącej wynikiem waloryzacji wysokości emerytur rolniczych, również zawierającej pouczenie o obowiązku poinformowania o uzyskaniu prawa do emerytury rolniczej. Z tych powodów nie sposób przyjąć, że skarżąca kasacyjnie oceniając to wedle obiektywnych kryteriów mogła mieć usprawiedliwione podstawy do przypuszczania, że skoro otrzymuje rentę strukturalną w pełnej wysokości pomimo otrzymania renty rolniczej to znaczy, że wypłata renty rolniczej nie ma wpływu na wysokość renty strukturalnej. Skarżąca kasacyjnie nie podjęła żadnych czynności by zweryfikować wysokość renty strukturalnej, jak i by poinformować organ agencji niezależnie od informacji na decyzji organu rentowego o uzyskaniu prawa do emerytury rolniczej. Wobec zaniechania temu obowiązkowi nie można podzielić poglądu, że wypłata renty strukturalnej w pełnej wysokości była wynikiem błędu organu. Gdyby bowiem skarżąca poinformowała organ agencji w terminie 14 dniu od dnia otrzymania renty rolniczej, to organ agencji pomniejszyłby o tę kwotę wysokość renty strukturalnej i nie doszło by do wypłaty kwoty nienależnej renty. Wbrew poglądowi skargi kasacyjnej przepis § 23 rozporządzenia z 2004r. statuuje obowiązek informacyjny o okoliczności wpływającej na prawo do wypłaty tej renty, jak i na jej wysokość.

34 Zarzut kasacyjny naruszenia art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, tj. zarzut lit. b) i e) petitum skargi kasacyjnej, nie jest więc zasadny.

35 W sprawie w sposób prawidłowy został również zastosowany art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004.

36 Zarzucając Sądowi I instancji, a poprzednio organom agencji błąd w subsumpcji tego przepisu w okolicznościach faktycznych tej sprawy, skarżąca kasacyjnie podnosi, że skoro istnieje domniemanie dobrej wiary, to istnienie okoliczności przeciwnych, tj. braku dobrej wiary lub istnienie złej wiary skarżącej, obciąża organ. Skoro zaś organ rentowy przesłał decyzję rentową organowi agencji, to skarżąca miała prawo działać w zaufaniu do organów, że renta strukturalna byłaby wstrzymana lub odebrana gdyby nie było przesłanek do jej wypłaty.

37 Wskazywane w skardze okoliczności nie dowodzą, jak słusznie przyjął Sąd I instancji, iż skarżącą kasacyjnie pozostawała w dobrej wierze, gdyż nie podejmując żadnych kroków w celu wyjaśnienia okoliczności wypłaty renty strukturalnej w pełnej wysokości nie zachowała co najmniej należytej staranności. Nie ma też podstaw prawnych do twierdzenia, że to organ obowiązany był wykazać okoliczności działania uprawnionej w złej wierze. W konsekwencji zasadnie w sprawie przyjął 10 – letni, nie zaś oczekiwany przez uprawnioną 4 – letni okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranej kwoty renty strukturalnej.

38 Jak bowiem wynika z art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 "obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat".

39 W judykaturze na gruncie tego przepisu jednolicie przyjmuje się, że dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta, ta wiąże się przy tym ze sferą faktów i ich oceną. Dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny, mniemając, że one istnieją, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania można w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest natomiast ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Strona będąca w złej wierze nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałaby, gdyby się zachowała należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępowała rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego (tak np. wyrok NSA z dnia 5 marca 2015r., II GSK 21/14, LEX nr 1666189, wyrok NSA z dnia 1 lipca 2016r., II GSK 247/15, LEX nr 2142247, wyrok NSA z dnia 5 lutego 2014r., II GSK 1700/12, LEX nr 1450661). Treść art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 nie pozostawia wątpliwości, że w okolicznościach wskazanych w tym przepisie dobrą wiarę powinien wykazać beneficjent, nie zaś organ (tak np. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2014r., II GSK 113/13, LEX nr 1485478).

40 Okoliczności tej sprawy, ocenione już szczegółowo przy okazji zarzutu naruszenia art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, jednoznacznie wskazują na brak dochowania przez skarżącą kasacyjnie aktu dobrej woli. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, miała ona, gdyż była o tym wielokrotnie pouczana, świadomość, że uzyskanie emerytury rolniczej wpływa na wysokość przyznanej renty strukturalnej, a mimo to nie zawiadomiła organu zgodnie z § 23 rozporządzenia z 2004r. o okoliczności jej pobierania. Miała świadomość pobierania spornej renty w nienależnej wysokości, gdyż wiedziała, że nie przysługuje jej prawo do tej renty w pełnej wysokości. Wobec tego jej przeciwne twierdzenia nie zasługują na uwzględnienie, podejmując bowiem jedynie typowe czynności w sytuacji wypłaty renty w dotychczasowej wysokości powzięłaby wiadomość, że organ agencji nie posiada informacji o decyzji organu rentowego. W sprawie skarżąca nie powołała też żadnych okoliczności, które wskazywałyby, że pomimo dochowania należytej staranności nie była ona w stanie zrealizować obowiązku informacyjnego, a w konsekwencji i uniknąć wypłaty renty strukturalnej w nienależnej wysokości.

41 Zarzut kasacyjny naruszenia art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, tj. zarzut lit. c) i f) petitum skargi kasacyjnej, nie jest zasadny.

42 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r. poz. 1804, ze zm.). Zasądzone na rzecz organu koszty postępowania kasacyjnego w kwocie 4.050 zł obejmują wynagrodzenie pełnomocnika organu.