Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2009 r., II GSK 231/09

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2009 r., II GSK 231/09

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędziowie NSA Andrzej Kuba (spr.) Krystyna Anna Stec Protokolant Grzegorz Heleniak po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 15 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Bd 597/08 w sprawie ze skargi I. P. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności do gruntów rolnych oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Bd 597/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. uchylił zaskarżoną przez I. P. decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania płatności do gruntów rolnych.

3 Sąd I instancji przyjął za miarodajne następujące ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji.

4 Decyzją z dnia [...] maja 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. odmówił przyznania I. P. płatności do gruntów rolnych na rok 2007 ze względu na niedotrzymanie terminu, określonego w art. 22 ust. 5 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, na złożenie prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

5 Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T., po rozpatrzeniu odwołania strony, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania płatności, spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 2 miesięcy od dnia otwarcia spadku. W przypadku, gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku, do wniosku transferowego spadkobierca dołącza kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji. Następnie spadkobierca składa prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia.

6 W przedmiotowej sprawie termin na złożenie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego we W. z dnia 22 października 2007 r. o stwierdzeniu nabycia spadku upłynął z dniem 26 listopada 2007 r., a został on złożony w dniu 7 stycznia 2008 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że termin wynikający z art. 22 ust. 5 cytowanej ustawy jest terminem materialnoprawnym, co oznacza, że nie jest możliwe jego przywrócenie. Po jego upływie następuje wygaśniecie uprawnienia przysługującego podmiotowi.

7 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając zaskarżoną decyzję wyjaśnił, że termin wynikający z art. 22 ust. 5 ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej jest terminem procesowym, wyznaczonym na dostarczenie dokumentu potwierdzającego fakt bycia przez daną osobę spadkobiercą. Zdarzeniem prawnym powodującym przejście praw i obowiązków zmarłego na spadkobiercę jest śmierć spadkodawcy (art. 922 §1 k.c.). Spadkobierca nabywa spadek z chwilą jego otwarcia, tj. śmierci spadkodawcy (art. 924 i art. 925 k.c.). O tym, czy mamy do czynienia z terminem procesowym, czy też materialnoprawnym nie decyduje akt prawny, w którym termin został wskazany, lecz charakter tego terminu. Zdaniem Sądu powyższy termin ma charakter dyscyplinujący i ma zapewnić sprawny przebieg postępowania administracyjnego. Niedotrzymanie go nie powoduje utraty prawa do przyznania płatności spadkobiercy po zmarłej osobie. W przypadku jego uchybienia strona może wnosić o jego przywrócenie na podstawie art. 58 k.p.a. Wprawdzie strona nie złożyła oddzielnego wniosku o przywrócenie terminu, jednakże w piśmie z dnia 9 czerwca 2008 r. - odwołaniu od decyzji organu I instancji, powołała okoliczności, w jej opinii, usprawiedliwiające uchybienie terminu. Organ odwoławczy niezasadnie uznał, że okoliczności te nie mają znaczenia w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu powinny być one rozpatrzone przez organy administracji z punktu widzenia uprawdopodobnienie bądź nieuprawdopodobnienia przez skarżącą braku winy w uchybieniu czternastodniowego terminu na dostarczenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, tj. z punktu widzenia jednej z przesłanek przywrócenia terminu.

8 Z art. 58 § 2 k.p.a. wynika, że prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. Z akt sprawy wynika, że skarżąca dowiedziała się o uchybieniu terminu do złożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku z treści decyzji organu I instancji. Decyzja organu I instancji została doręczona skarżącej w dniu 2 czerwca 2008 r., a pismo wskazujące na przyczyny uchybienia terminu, złożyła w organie w dniu 9 czerwca 2008 r. Skarżąca dostarczyła również postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.

9 Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnosząc o jego uchylenie w całości i zasądzenie od strony na rzecz skarżącego kosztów postępowania w tym kosztów z tytułu zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że rolnikowi należało przywrócić termin do złożenia wyjaśnień w trybie art. 58 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r., Nr 30, poz. 168 ze zm.).

10 W uzasadnieniu podano, że aby organ potraktował wniesione odwołanie jako wniosek o przywrócenie terminu, to muszą istnieć wątpliwości co do sprecyzowania wniesionego pisma. W odwołaniu strona nie negowała faktu dostarczenia 7 stycznia 2008 r. do Biura Powiatowego, otrzymanego w dniu 28 grudnia 2007 r., prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

11 Autor skargi kasacyjnej konfrontując treść odwołania z materiałem zebranym w sprawie doszedł do wniosku, że jesienne prace polowe oraz zbiory buraków w drugiej dekadzie października oraz stan psychiczny strony nie stanowiły przeszkody do dostarczenia innych dokumentów do siedziby organu. Strona musiała być poinformowana o ciążących na niej obowiązkach, skoro wśród złożonych organowi dokumentów znalazło się m.in. ręcznie sporządzone przez dzieci zmarłego oświadczenie dotyczące przyznania matce płatności obszarowych jak i inne dokumenty określone w art. 22 ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej oraz ustawy o opłacie cukrowej.

12 Być może strona otrzymała odpis postanowienia ze stwierdzeniem prawomocności w terminie późniejszym z przyczyn stojących po stronie Sądu Rejonowego we Włocławku, ale tego strona ani nie podniosła, ani też nie wykazała. Wobec tego, w ocenie kasatora, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. nieprawidłowo rozstrzygnął, że organ winien był rolnikowi przywrócić termin do złożenia wyjaśnień w trybie art. 58 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego mimo tego, że termin upłynął z dniem 26 listopada 2007 r.

13 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

14 Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie gdyż zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że rolnikowi należało przywrócić termin do złożenia wyjaśnień w trybie art. 58 § 1 i § 2 k.p.a., okazał się nietrafny.

15 Zgodnie z przepisem art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie występuje. Zatem do szczegółowego rozważenia pozostał jedynie zarzut kasacyjny przytoczony wyżej.

16 Nie ma racji kasator twierdząc, iż Sąd I instancji "nieprawidłowo rozstrzygnął, że organ winien był rolnikowi przywrócić termin do złożenia wyjaśnień w trybie art. 58 § 1 i § 2 k.p.a.". Poza rozważaniami pozostaje stanowisko kasatora, odnośnie tego, czy nastąpiło to prawidłowo, czy też nieprawidłowo, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. w ogóle takiego poglądu nie wyraził.

17 Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał jedynie, że okoliczności, które powołała skarżąca w odwołaniu od decyzji powinny być rozpatrzone przez organy administracji z punktu widzenia uprawdopodobnienia bądź nieuprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu czternastodniowego terminu na dostarczenie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Sąd I instancji nie narzucił organowi jakie rozstrzygnięcie ma zostać podjęte; wskazał jedynie, że pomimo niezłożenia przez stronę oddzielnego wniosku o przywrócenie terminu, okoliczności podniesione w odwołaniu wymagały rozważenia pod kątem ewentualnego spełnienia przesłanki z art. 58 § 1 k.p.a. – czego organ nie uczynił.

18 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że w odwołaniu strona nie negowała faktu dostarczenia w dniu 7 stycznia 2008 r. do Biura Powiatowego, otrzymanego w dniu 28 grudnia 2007 r., prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Organ wskazał ponadto, że skoro jesienne prace polowe oraz zbiory buraków w drugiej dekadzie października oraz stan psychiczny strony nie stanowiły przeszkody do dostarczenia innych dokumentów do siedziby organu, to nie mogły one stanowić przeszkody w dostarczeniu prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Odnośnie powyższych argumentów trzeba z całą stanowczością stwierdzić, że to nie w skardze kasacyjnej organ powinien oceniać powołane przez stronę okoliczności pod kątem spełnienia bądź nie spełnienia przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu. Powinno to nastąpić na etapie postępowania administracyjnego, w drodze odrębnego postanowienia podjętego przez właściwy w sprawie organ administracji, na które służy odrębny środek zaskarżenia (art. 59 § 1 k.p.a., art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), a jego wydanie winno być poprzedzone stosownym postępowaniem wyjaśniającym w tym przedmiocie.

19 Naczelny Sąd Administracyjny, podziela pogląd Sądu I instancji, że pomimo niezłożenia oddzielnego wniosku o przywrócenie terminu, okoliczności podniesione przez stronę w odwołaniu powinny być rozpatrzone przez organy administracji z punktu widzenia uprawdopodobnienia, bądź nie, braku winy w uchybieniu terminu do dostarczenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

20 Na marginesie należy wyjaśnić, że załączenie postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku jest warunkiem, bez spełnienia którego nie jest dopuszczalne wydanie decyzji w przedmiocie przyznania płatności spadkobiercy rolnika, co niewątpliwie jest podyktowane okolicznością, że dopiero za pomocą powyższego postanowienia możliwe jest potwierdzenie statusu spadkobiercy zmarłego rolnika, który ubiegał się o płatności. Czternastodniowy termin do złożenia powyższego postanowienia sądu jako załącznika do wniosku o przyznanie płatności na rzecz spadkobiercy (w odróżnieniu od terminu do złożenia samego wniosku o przyznanie płatności) ma charakter procesowy, a więc podlega przywróceniu w trybie art. 58 k.p.a.

21 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.