Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2015 r., II GSK 1999/13

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2015 r., II GSK 1999/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Protokolant asystent sędziego Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 maja 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 180/13 w sprawie ze skargi T. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od T. G. na rzecz Ministra Sprawiedliwości kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 8 maja 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 180/13, oddalił skargę T. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką.

3 Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

4 T. G. (dalej: skarżący) przystąpił w dniu [...] września 2012 r. do egzaminu aplikacji adwokackiej. Następnie Komisja Egzaminacyjna przy Ministrze Sprawiedliwości w W. uchwałą z dnia [...] września 2012 r. stwierdziła, że skarżący uzyskał z egzaminu 99 punktów, co zgodnie z art. 75i ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002, nr 123, poz. 1058, dalej: p.o.a.) oznacza negatywy wynik egzaminu.

5 T. G. złożył odwołanie, wnosząc o uznanie pytania nr 95 za niespełniające warunków przewidzianych w art. 75i pkt 1 p.o.a. jako niejasno i zbyt szeroko sformułowane, w wyniku czego w przedstawionej w arkuszu egzaminacyjnym formie nie można wskazać prawidłowej odpowiedzi wśród odpowiedzi zaproponowanych. W konsekwencji wniósł o uchylenie uchwały i przekazanie jej do ponownego rozpoznania organowi I instancji celem ponownego przeliczenia wyników oraz przyznania punktów w liczbie odpowiadającej uchylonemu pytaniu.

6 Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę z dnia [...] września 2012 r. Komisji Egzaminacyjnej.

7 Minister Sprawiedliwości po dokonaniu szczegółowej analizy uznał, iż nie doszło do naruszenia ustawy – Prawo o adwokaturze oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 91, poz. 748 ze zm.), a egzamin przeprowadzono zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze. Z przebiegu egzaminu sporządzono protokół podpisany przez członków komisji kwalifikacyjnej, z którego wynika, że w trakcie egzaminu nie doszło do nieprawidłowości mogących mieć wpływ na wynik egzaminu skarżącego. Minister podkreślił, iż wszystkie pytania testowe zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu. Pytania nie dotyczyły kwestii spornych w orzecznictwie i doktrynie. Organ nie podzielił również zarzutów skarżącego wobec zakwestionowanego przez niego pytania uznając, że zostało ono sformułowane w sposób prawidłowy, a skarżący udzielił na nie nieprawidłowej odpowiedzi.

8 Pytanie nr 95 brzmiało:

9 "Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, w spółce jawnej:

10 A. nie można powierzyć prowadzenia spraw spółki osobom trzecim z wyłączeniem wspólników,

11 B. nie można powierzyć prowadzenia spraw spółki osobom trzecim z wyłączeniem wspólników, chyba że umowa spółki stanowi inaczej,

12 C. można powierzyć prowadzenie spraw spółki osobom trzecim z wyłączeniem wspólników, chyba że umowa spółki stanowi inaczej."

13 Według klucza odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A" oparta na art. 38 § 1 k.s.h. w zw. z art. 37 § 2 k.s.h., natomiast skarżący wskazał jako prawidłową odpowiedź "B".

14 Odnosząc się zarzutu skarżącego organ uznał je za bezzasadne. Podkreślił, że podstawę do udzielenia odpowiedzi na pytanie nr 95 stanowi art. 38 § 1 k.s.h. w związku z art. 37 § 2 k.s.h. Przepisy te umieszczone zostały przez ustawodawcę w Tytule II Kodeksu spółek handlowych, który odnosi się do spółek osobowych, Dziale I odnoszącym się do spółki jawnej i Rozdziale III normującym stosunki wewnętrzne spółki jawnej. Takie usytuowanie przepisów w Kodeksie spółek handlowych pozwala na uznanie, że pytanie dotyczy spółki jawnej. Wadliwym byłoby zawarcie w treści pytania sformułowania "zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, w umowie spółki jawnej...", skoro zagadnienie, którego pytanie dotyczy wynika z przepisu bezwzględnie obowiązującego (art. 38 k.sh.), co do którego ustawodawca wprost twierdzi, że jego stosowania nie może wyłączyć umowa spółki (art. 37 § 2 k.s.h.). Odnosząc się do argumentu skarżącego, że z art. 71 k.s.h. wynika możliwość ustanowienia przez sąd likwidatorów spoza wspólników, wskazać należy, że z treści pytania w żadnym razie nie wynikało, że dotyczy ono spółki jawnej w likwidacji. Ani w pytaniu, ani w propozycjach odpowiedzi nie zostało użyte słowo "likwidacja", "likwidator", zatem nie wiadomo, na czym opiera swoje twierdzenie skarżący, że do stanu faktycznego pytania odnosi się norma wynikająca z art. 71 § 1 k.s.h.

15 T. G. wniósł skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości domagając się jej uchylenia oraz poprzedzającej ją uchwały i uznanie pytanie nr 95 za niespełniającego warunków przewidzianych w art. 75i pkt 1 p.o.a.

16 W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego aktu.

17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę.

18 Sąd I instancji w uzasadnieniu przedstawił zasady przeprowadzania oraz organizowania egzaminu oraz Komisji egzaminacyjnej. Następnie określił, że skarżący skargę oparł na zarzucie, iż pytanie nr 95 nie spełniało ustawowych wymogów określonych w art. 75i ust. 1 p.o.a., w myśl którego pytanie testowe na egzaminie konkursowym powinno zawierać trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, a kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, a zdaniem skarżącego omawiane pytanie nr 95 wskutek jego błędnego sformułowania nie posiadało żadnej prawidłowej odpowiedzi.

19 W ocenie Sądu I instancji odnoście skarżonego pytania organ wyczerpująco uzasadnił stanowisko, że prawidłowość odpowiedzi "A" wynika wprost z treści przepisu art. 38 § 1 k.s.h. w związku z art. 37 § 2 k.s.h. Przepis art. 38 § 1 k.s.h. brzmi: "Nie można powierzyć prowadzenia spraw spółki osobom trzecim z wyłączeniem wspólników", natomiast art. 37 § 2 k.s.h. określa, że "umowa spółki nie może ograniczyć lub wyłączyć przepisów art. 38". Należy zgodzić się z organem, że treść pytania w połączeniu z treścią jedynie odpowiedzi "A" tworzy zdanie prawdziwe w świetle tych przepisów. Z treści pytania nie wynikało, iż dotyczy ono spółki jawnej w likwidacji, tym samym nie mają uzasadnienia zarzuty skarżącego, który powołuje się na przepis art. 71 k.s.h., w myśl którego "Sąd rejestrowy może, z ważnych powodów, na wniosek wspólnika lub innej osoby mającej interes prawny, ustanowić likwidatorami tylko niektórych spośród wspólników, jak również inne osoby. Przeciwne postanowienia umowy są nieważne", iż udzielenie prawidłowej wymaga poczynienia dodatkowego założenia, nieokreślonego w treści pytania ani w treści odpowiedzi "A", a założenie to winno wskazywać, iż chodzi nie o samą spółkę jawną jako taką, lecz o umowę spółki jawnej.

20 Reasumując, Sąd wskazał, że w treści regulacji prawnej, wynikającej z art. 38 § 1 k.s.h. w związku z art. 37 § 2 k.s.h. organ miał prawo uznać, że skarżący na poparcie swego stanowiska odsyła do szczegółowych przypadków. Przede wszystkim zasadnie zwrócił uwagę, że odpowiedź na pytania testowe nie wymaga czynienia dodatkowych założeń; skoro obowiązuje w prawie jakaś zasada ogólna i pytanie jej dotyczy, nie ma potrzeby sięgać do wyjątków. Jeżeli pytanie postawione jest w sposób ogólny i nie odnosi się do sytuacji szczególnej regulowanej danym aktem prawnym, to odpowiedź musi być dostosowana do pytania i odnosić się do takiej sytuacji ogólnej bez czynienia dodatkowych założeń. Skarżący nie wykazał, że treść pytania nr 95 w połączeniu z treścią prawidłowej odpowiedzi "A" nie stanowiły zdania prawdziwego czy też nie znajdowały oparcia w brzmieniu obowiązujących przepisów prawa. Wszystkie pytania testowe – w tym także zakwestionowane przez skarżącego pytanie nr 95 – zostały sformułowane w sposób prawidłowy, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź.

21 T. G. złożył skargę kasacyjną na orzeczenie Sądu I instancji wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

22 Skargą kasacyjną zarzucił naruszenie:

23 1. prawa materialnego: art. 75i ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r., nr 146 poz. 1188 ze zm., dalej: p.o.a.) poprzez błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie;

24 2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

25 - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej: p.u.s.a.) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) poprzez przyjęcie przez WSA błędnego założenia, że nie jest on organem uprawnionym do zbadania prawidłowości pytań i odpowiedzi przeprowadzonego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką a także poprzez przedstawienie stanu sprawy niezgodnego z rzeczywistym oraz oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracji art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.;

26 3. art. 45 ust. 1 i art. 184 Konstytucji RP mające istotny wpływ na wynik sprawy.

27 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację wniesionych zarzutów.

28 Minister Sprawiedliwości złożył odpowiedź na skargę kasacyjną w której wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania.

29 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

30 Skarga kasacyjna nie jest zasadna podlega oddaleniu.

31 W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz.1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

32 Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

33 Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.

34 Przechodząc do oceny zarzutów zgłoszonych w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. należy stwierdzić, że kasator zarzuca Sądowi I instancji, iż dopuścił się naruszenia przepisów postępowania szczegółowo opisanych w petitum skargi kasacyjnej, które to naruszenie miało zdaniem kasatora polegać na przyjęciu przez sąd administracyjny, iż nie jest on organem uprawnionym do oceny prawidłowości pytań i odpowiedzi zawartych w teście egzaminacyjnym na aplikację adwokacką. Odwołując się do treści art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zauważyć należy, że nie każde naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, ale tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przed Sądem I instancji. Oznacza to, że obowiązkiem kasatora jest wykazanie, że gdyby do zarzucanego naruszenia przepisów postępowania nie doszło, to wyrok Sądu I instancji byłby inny. Innymi słowy kasator winien wskazać przepisy które jego zdaniem zostały naruszone oraz uzasadnić, na czym konkretnie to naruszenie polegało, a także wykazać, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast ze skargi kasacyjnej nie wynika, jaki możliwy wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej miały wskazane w petitum skargi kasacyjnej uchybienia w zakresie przepisów proceduralnych. W związku z powyższym podkreślić należy, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika jednoznacznie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przeprowadził ocenę zaskarżonej decyzji zarówno pod kątem zachowania obowiązujących procedur jak i pod kątem prawidłowości sformułowania zakwestionowanego pytania egzaminacyjnego w taki sposób, aby z trzech zaproponowanych odpowiedzi tylko jedna była prawdziwa. W szczególności Sąd I instancji uznał, że pytanie numer 95 testu egzaminacyjnego spełniało wymogi określone w art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze oraz uznał za prawidłowe stanowisko organu wskazujące, że tylko jedna z trzech zaproponowanych odpowiedzi na to pytanie była odpowiedzią prawidłową (odpowiedź oznaczona literą A). Oznacza to, że zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania uznać należało za bezzasadne.

35 Przystępując do oceny zasadności zarzutu opisanego w treści art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenia prawa materialnego, stwierdzić należy, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw do jego uwzględnienia. Za trafne należy uznać stanowisko Sądu I instancji wskazujące, iż kontrolowana na skutek skargi decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2012 r. nie narusza art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Przypomnieć więc należy, że z treści art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze (w brzmieniu obowiązującym w dacie przeprowadzenia egzaminu na aplikację adwokacką) wynika, iż egzamin wstępny na aplikację adwokacką, polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat otrzymuje 1 punkt. Stosownie do treści ust. 3 tegoż przepisu pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów. W rozpoznawanej sprawie pozostaje poza sporem, że kasator nie uzyskał niezbędnego minimum punktowego do otrzymania pozytywnego wyniku egzaminu.

36 W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że treść wskazanego wyżej przepisu prawa jest jasna i przy tak jednoznacznie sformułowanych wymogach nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych. Z przepisu tego wynika wprost, że konsekwencją wprowadzenia reguły testu jednokrotnego wyboru jest wykluczenie tak pytań zawierających propozycje odpowiedzi, z których więcej niż jedną należałoby uznać za prawidłową, jak i pytań zawierających wyłącznie propozycje odpowiedzi, które należałoby uznać za nieprawidłowe. Wprowadzając takie rozwiązania prawne ustawodawca przesądził, że test egzaminacyjny nie może zawierać pytań obejmujących kwestie sporne w doktrynie jak i w orzecznictwie, czy też pytań, na których udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przyjęcia dodatkowych założeń niewynikających z treści pytania, jak również przesądził o poziomie wiedzy prawnej niezbędnej dla skutecznego ubiegania się o przyjęcie na aplikację adwokacką poprzez wyłączenie z testu pytań obejmujących zagadnienia prawne, na które więcej niż jedna odpowiedź może zostać uznana za prawidłową (vide wyrok NSA z 18.02.2014 r. II GSK 1714/12, wyrok NSA z 17.02.2011 r. II GSK 268/10, wyrok NSA z 9.03.2010 r. II GSK 57/10 niepublikowane).

37 Uwzględniając powyższe uwagi stwierdzić należy, iż trafnie Sąd I instancji wskazał, że pytanie numer 95 testu egzaminacyjnego odpowiada wymogom określonym w art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Podkreślić należy, że treść pytania numer 95 nie wymagała od kandydata na aplikanta adwokackiego poczynienia dodatkowych założeń niewynikających z treści tegoż pytania. Z trzech propozycji odpowiedzi na pytanie tylko jedna odpowiedź, oznaczona literą A, była odpowiedzią prawidłową. Jak zasadnie wskazał Sąd I instancji treść pytania połączona jedynie z treścią odpowiedzi oznaczoną literą A tworzy zdanie prawdziwe. Treść pytania i treść prawidłowej odpowiedzi oznaczonej literą A odwołuje się wprost do kodeksowego wzorca zasad określonych w art. 37 i art. 38 ustawy z dnia 15 września 2000 roku Kodeks spółek handlowych. Przy ocenie wskazanego wyżej pytania numer 95 niedopuszczalne jest odwoływanie się do treści art. 71 § 1 ustawy Kodeks spółek handlowych, bowiem wymagałoby to poczynienia dodatkowych założeń nie wynikających z treści pytania. Przepis art. 71 § 1 Kodeksu spółek handlowych nie odnosi się do spółki nie będącej w likwidacji. Dotyczy wyłącznie sytuacji, o której mowa w rozdziale 5 Kodeksu spółek handlowych, a więc sytuacji, w której zachodzą podstawy do przeprowadzenia likwidacji spółki. Z treści pytania numer 95, w żaden sposób nie wynika aby odnosiło się ono do spółki w likwidacji.

38 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oraz art. 204 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.