Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2017 r., II GSK 1989/15

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2017 r., II GSK 1989/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Cisowska - Sakrajda Protokolant asystent sędziego Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 3367/13 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 lutego 2015 r. o sygn. akt VI SA/Wa 3367/13 oddalił skargę M. G. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] października 2013 r. odmawiającą udzielenia patentu na wynalazek.

3 Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

4 W dniu 4 maja 2009 r. M. G. złożył do Urzędu Patentowego wniosek o udzielenie patentu na wynalazek pt.: "Aktywna turbina rotorowa o pionowej osi obrotu ze zmienną geometrią łopat". Zgłoszenie nr [...].

5 W toku rozpoznawania wniosku organ sporządził sprawozdanie o stanie techniki, uznając, że zgłoszone rozwiązanie nie spełnia wymogów ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.; dalej: p.w.p.), jak również wzywał M. G. do sprecyzowania wniosku pod kątem właściwego ujawnienia zgłoszonego rozwiązania, informując o podstawowych zasadach tworzenia dokumentacji zgłoszeniowej.

6 Decyzją z dnia [...] października 2013 r. Urząd Patentowy, działając na podstawie art. 24 i art. 27, art. 33 ust. 1 i 3 oraz art. 245 ust. 1 p.w.p., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2012 r., którą w oparciu o art. 49 ust. 1 p.w.p. odmówił M. G. udzielenia patentu na wskazany wyżej wynalazek, stwierdzając, że zgłoszone rozwiązanie nie spełnia wymogu właściwego ujawnienia zawartego w art. 33 p.w.p. i dlatego nie ma zdolności patentowej w myśl art. 24 i 27 p.w.p. Ponownie rozpatrując sprawę, Urząd podtrzymał stanowisko, że zgłoszenie narusza wymóg art. 27 oraz art. 33 ust. 1 i 3 p.w.p. Przypomniał, iż na wezwanie zgłaszający nadesłał przy piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r. bardzo ogólne wyjaśnienia, w których przedstawiał koncepcję turbiny, a także aktywnego wirnika, dotyczącej dwu lub więcej ramion łopat, gdzie przedstawił teoretyczną zasadę działania, ale nie przedstawił cechy technicznej rozwiązania. Opisał również idee optymalnego kształtu łopaty. Jego zdaniem najbardziej optymalna łopata to taka, która kurczyłaby się minimalizując opór z "pamięcią kształtu". Wg niego łopata pod wpływem wiatru otwierałaby się całą powierzchnią, posiadającą pośrodku zawias z ogranicznikami blokujące otwarcie. W tym piśmie podniósł też, że turbina samoistnie zmniejsza łopatę nacierającą na wiatr i otwiera się pod wpływem wiatru. W takiej sytuacji łopata wewnętrzna na skutek siły odśrodkowej w zależności od prędkości obrotowej, nie będzie się otwierała, tylko będzie ciągle w pozycji zamkniętej. Jednocześnie siła odśrodkowa łopaty wewnętrznej, także będzie dążyła do tego, aby była ona ciągle otwarta, ponieważ siła wiatru będzie zdecydowanie mniejsza od siły odśrodkowej, jaka będzie działać na łopatę. Zgłaszający zwrócił przy tym uwagę, że te prędkości obrotowe będą znaczne, gdyż napędzać będą urządzenia wytwarzające prąd o mocy od 100W do 10.000W, a także mają zasilać pojazd o napędzie elektrycznym. Bazując na powyższych wyjaśnieniach organ stwierdził, że idea otwierania się łopat przy wietrze i zamykania się ich, celem zmniejszenia oporu powietrza, jest wyłącznie teorią. Ponadto UP stwierdził, że nie został spełniony wymóg art. 33 ust. 1 i 3 p.w.p., który definiuje, iż opis wynalazku powinien przedstawiać wynalazek na tyle jasno i wyczerpująco, aby znawca mógł ten wynalazek urzeczywistnić. Organ zaznaczył, że w toku postępowania nie zdołał skłonić zgłaszającego do zapoznania się z zasadami tworzenia dokumentacji zgłoszeniowej, wynikającymi z Prawa własności przemysłowej. M. G. skupił się jedynie na rozważaniach ogólnych i dywagacjach, nie odnosząc się do meritum zgłoszenia. W związku z tym Urząd uznał, że zgłoszenie nie spełnia wymogu art. 27 p.w.p., ponieważ pomysły, idee i koncepcje nie są wynalazkami w rozumieniu tego przepisu oraz nie określa ono jasno i precyzyjnie przedmiotu żądanej ochrony na wynalazek (art. 33 ust. 1 i 3 p.w.p.).

7 Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem. Sąd podkreślił, że skoro dokumenty, o których mowa w art. 31 p.w.p. zostały formalnie przez skarżącego złożone to prawidłowo UP przystąpił do oceny zgłoszonego rozwiązania. Organ powołał się także na art. 24 i art. 27 p.w.p. przez co, w ocenie Sądu, należy rozumieć, że w zgłoszonym rozwiązaniu nie dopatrzył się ani cech nowości, ani poziomu wynalazczego. W konsekwencji, jak stwierdził Sąd sporne rozwiązanie nie może nadawać się do przemysłowego zastosowania przede wszystkim dlatego, że wobec braku jednoznaczności technicznej mogło być zakwalifikowane jedynie jako pewna idea, czy też koncepcja, co wyraźnie wskazano w zaskarżonej decyzji.

8 W ocenie Sądu Urząd poświecił wiele starań wyjaśniając skarżącemu reguły obowiązujące w toku rozpatrywania zgłoszenia wynalazku, odsyłając go do stosownych opracowań, a te wszystkie działania organu czyniły zadość zasadom z art. 8 i 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.).

9 Sąd stwierdził, że organ wystarczająco wnikliwie zapoznał się z całokształtem koncepcji technicznej zgłoszonego rozwiązania, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, szczegółowo wyjaśniając powody, dla których uznał, iż zgłoszenie nie ma zdolności patentowej. W ocenie Sądu nie ma zatem racji skarżący wywodząc, że brak posługiwania się przez niego w redagowaniu zgłoszenia fachową terminologią jest bez znaczenia w sprawie. Przepisy ustawy Prawo własności przemysłowej odwołują się do techniki (por. art. 24-30 p.w.p.), więc logiczne jest, że skarżący jako zgłaszający jest obowiązany do opracowania zgłoszenia przez odwoływanie się do pojęć i definicji z tej dziedziny. Jeśli zgłaszający, mimo wezwań, tego nie czyni, to UP jest uprawniony do uznania braku zdolności patentowej rozwiązania, które jednoznaczności technicznej jest pozbawione, będąc, jak w tej sprawie, jedynie pewną ideą czy też pomysłem. WSA nie dopatrzył się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 k.p.a.

10 Skargą kasacyjną M. G. domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zarzucając naruszenie:

11 I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

12 1. art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez:

13 – brak uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo wadliwego zastosowania przez Urząd Patentowy przepisu art. 24 p.w.p. poprzez przyjęcie, iż zgłoszony wynalazek nie spełnia kryterium nowości;

14 – brak uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo wadliwego zastosowania przez Urząd Patentowy przepisu art. 24 p.w.p. poprzez przyjęcie, iż zgłoszony wynalazek nie spełnia kryterium poziomu wynalazczego;

15 – brak uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo wadliwego zastosowania przez Urząd Patentowy przepisu art. 27 p.w.p. poprzez przyjęcie, iż zgłoszony wynalazek nie spełnia kryterium przemysłowej stosowalności;

16 – brak uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo wadliwego zastosowania przez Urząd Patentowy przepisu art. 33 ust. 3 p.w.p. poprzez przyjęcie, iż zgłoszony wynalazek nie został należycie ujawniony;

17 2. art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez:

18 – brak uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo naruszenia przez Urząd Patentowy przepisu art. 7 i 77 k.p.a. poprzez uznanie, że zgłoszone rozwiązanie stanowi jedynie ideę/koncepcję, a nie rozwiązanie o charakterze technicznym;

19 – brak uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo naruszenia przez Urząd Patentowy przepisu art. 7 i 77 k.p.a. poprzez uznanie, że zgłoszone rozwiązanie zostało niedostatecznie ujawnione;

20 3. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku podstawy odmowy uwzględnienia wszystkich zarzutów podniesionych w skardze oraz wyjaśnienia motywów rozstrzygnięcia;

21 II. prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy:

22 1. wadliwe zastosowanie art. 33 ust. 3 p.w.p. poprzez przyjęcie, iż wynalazek nie został należycie ujawniony;

23 2. wadliwą wykładnię art. 24 p.w.p. poprzez błędne przyjęcie, iż kryterium braku przemysłowej stosowalności jest konsekwencją braku nowości i poziomu wynalazczego;

24 3. wadliwe zastosowanie art. 24 p.w.p. poprzez przyjęcie, iż wynalazek w dacie zgłoszenia nie spełniał kryterium nowości oraz poziomu wynalazczego;

25 4. wadliwe zastosowanie art. 27 p.w.p. poprzez przyjęcie, iż wynalazek w dacie zgłoszenia nie spełniał kryterium przemysłowej stosowalności.

26 Skarżący kasacyjnie argumentował, że jego wynalazek w dacie zgłoszenia został ujawniony należycie, ponieważ opisuje urządzenie techniczne (a nie ideę jak stwierdził Sąd) w sposób wystarczający, by znawca w dziedzinie mógł na podstawie dokumentacji zgłoszenia wykonać wynalazek bez dodatkowej inwencji twórczej.

27 Zdaniem skarżącego Sąd dokonał błędnej wykładni art. 24 p.w.p., bo przepis ten nie daje podstaw do uznania, że brak przymiotu nowości czy poziomu wynalazczego zgłoszonego rozwiązania skutkuje brakiem jego przemysłowej stosowalności. Będąca przedmiotem wynalazku turbina może być wykorzystywana w przemyśle, zatem Sąd wadliwie przyjął, że organ prawidłowo zastosował art. 27 p.w.p., a poza tym wynalazek spełnia cechę nowości i posiada poziom wynalazczy.

28 Urząd Patentowy na skargę kasacyjną nie odpowiedział.

29 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

30 Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i podlega oddaleniu.

31 Zarzuty kasacyjne dotyczą naruszenia przepisów o postępowaniu, jak również przepisów prawa materialnego.

32 Należy odnieść się w pierwszej kolejności do zarzutów dotyczących naruszenia wskazanych przepisów procesowych.

33 Postępowanie o udzielenie patentu toczy się na wniosek zgłaszającego. To skarżący jako zgłaszający, który dokonał wynalazku, chcąc uzyskać ochronę patentową ujawnia wynalazek zgodnie z zastrzeżeniami patentowymi w taki sposób, aby zarówno problem techniczny, nawet jeżeli nie jest wprost przedstawiony, jak i jego rozwiązanie były zrozumiałe.

34 Jak wynika z akt sprawy Urząd Patentowy RP wielokrotnie zwracał się do skarżącego o właściwe ujawnienie wynalazku i wskazywał na wymogi wynikające

35 z art. 33 p.w.p. Skarżący w odpowiedzi na te pisma organu odnosił się do okoliczności niemających znaczenia w tym postępowaniu, ale przede wszystkim nie przedstawił opisu wynalazku na tyle jasno i wyczerpująco, aby znawca mógł ten wynalazek urzeczywistnić.

36 Urząd Patentowy wskazywał, że zgłoszenie to właściwie pomysł skarżącego, ujawnia bowiem koncepcję budowy turbiny rotorowej zilustrowanej rysunkiem. Nie ujawniono budowy urządzenia i nie określono oczekiwanego zakresu praw wyłącznych. Jedynym elementem czytelnym zgłoszenia jest rysunek ilustrujący przedmiot zgłoszenia. Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z art. 252 p.w.p. w sprawach o udzielenie ochrony patentowej nieuregulowanych w tej ustawie do postępowania przed Urzędem Patentowym stosuje się, z zastrzeżeniem art. 253, odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a to oznacza, że przy odpowiednim zastosowaniu przepisów k.p.a. należy uwzględnić zasady i przedmiot postępowania przed Urzędem Patentowym.

37 Niezasadne są więc zarzuty naruszenia przez organ wskazanych przepisów, tj. art. 7 i art. 77 k.p.a.

38 Za nieusprawiedliwiony należy także uznać zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. polegający na tym, że Sąd I instancji nie odniósł się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, jak również, nie wyjaśnił, czym kierował się oceniając zastosowanie przez organ przepisów art. 24 i art. 27 p.w.p.

39 Wbrew zarzutom podniesionym w skardze kasacyjnej Sąd I instancji odniósł się do istotnych okoliczności sprawy, które były podstawą wydania zaskarżonej decyzji.

40 Nie można twierdzić, że obowiązkiem sądu jest odniesienie się do wszystkich uwag i zarzutów, jakie formułuje skarżący w toku postępowania administracyjnego, a później w skardze do sądu administracyjnego, albowiem znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy mają okoliczności istotne, których zakres wyznaczają przepisy prawa materialnego. Oznacza to, że zarzut wadliwego rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny może być uznany za uzasadniony tylko wtedy, gdy sąd pominie istotne okoliczności sprawy.

41 W tej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, ponieważ organ szczegółowo wskazał przyczyny, z powodu których z uwagi na treść art. 33 ust. 3, art. 24 i art. 27 p.w.p. odmówił udzielenia patentu, zaś Sąd I instancji odniósł się do tych okoliczności akceptując stanowisko Urzędu Patentowego, że odmowa udzielenia patentu była zasadna.

42 Z tych względów zarzut naruszenia tego przepisu, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest zasadny.

43 Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego należy zauważyć, iż podstawowym zarzutem organu było niespełnienie przez skarżącego wymogów z art. 33 p.w.p.

44 Zgodnie z art. 33 ust. 1 p.w.p. opis wynalazku, o którym mowa w art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy, powinien przedstawiać wynalazek na tyle jasno i wyczerpująco, aby znawca mógł ten wynalazek urzeczywistnić. W szczególności opis powinien zawierać tytuł odpowiadający przedmiotowi wynalazku, określać dziedzinę techniki, której wynalazek dotyczy, a także znany zgłaszającemu stan techniki oraz przedstawiać

45 w sposób szczegółowy przedmiot rozwiązania, z objaśnieniem figur rysunków (jeżeli zgłoszenie zawiera rysunki) i przykładem lub przykładami realizacji, bądź stosowania wynalazku.

46 Zgłoszenie skarżącego nie spełniało tych warunków, mimo iż Urząd Patentowy wyjaśniał i pouczał stronę o konieczności uzupełnienia tego zgłoszenia. Jedynym elementem czytelnym zgłoszenia, o którym mowa w tym przepisie, jest rysunek ilustrujący turbinę.

47 Skarżący w pismach kierowanych do organu wskazuje, że jeżeli przyjąć, że urządzenie jest znane, to przecież można objąć ochroną "Aktywną turbinę rotorową o pionowej osi obrotu ze zmienną geometrią łopat" w całkowitym zakresie lub w części dotyczącej zastosowania przy "Wiatrochodzie", bo wynalazek jest banalnie prosty. Jego zdaniem opis wynalazku jest dostateczny, ewentualne wątpliwości przybliża rysunek, a cechy techniczne wynikają z parametrów powszechnie znanych.

48 Należy podnieść, iż podstawowym warunkiem nadawania się wynalazku do stosowania jest to, by został on ujawniony w stopniu wystarczającym do jego realizacji.

49 Dokumentacja wynalazku ma ujawniać jego istotę, przez co należy rozumieć przedstawienie wszystkich istotnych danych, które pozwoliłyby znawcy dane rozwiązanie zastosować.

50 Brak ujawnienia istoty wynalazku w opisie patentowym stanowi nieusuwalną wadę zgłoszenia.

51 Niezbędnym warunkiem zgłoszenia celem uzyskania ochrony patentowej jest takie określenie zastrzeżeń patentowych, aby stanowiły precyzyjną instrukcję, wskazując na konkretne środki techniczne niezbędne do osiągnięcia założonego powtarzalnego rezultatu w dowolnych warunkach. Możliwość zastosowania wynalazku ma wynikać z zastrzeżeń patentowych.

52 Tak Urząd Patentowy, jak i Sąd I instancji w oparciu o materiał dowodowy zebrany w sprawie zasadnie przyjęły, iż zgłoszony wynalazek nie spełnia wymogów określonych w art. 33 p.w.p., jak również nie posiada cechy nowości.

53 Zauważyć również należy, iż badanie czy rozwiązanie posiada poziom wynalazczy jest wtedy możliwe, jeżeli pozytywnie zostanie przesądzone, iż ma ono cechy nowości, a podstawowym warunkiem nadawania się wynalazku do stosowania jest to, by został on ujawniony w stopniu wystarczającym do jego realizacji, tzn. zgłoszenie musi ujawniać wynalazek w sposób dostatecznie jasny i wyczerpujący.

54 Przesłanka, o jakiej mowa w art. 27 p.w.p. jest spełniona, jeżeli w zgłoszonym rozwiązaniu wskazano i uzasadniono działania osiągane w wyniku zastosowania wynalazku i wskazano, jakie środki techniki winny być użyte oraz jaki rezultat da się osiągnąć.

55 W świetle powyższego Urząd Patentowy prawidłowo przyjął, iż zgłaszane przez skarżącego rozwiązanie w takiej postaci, jak wynika ze zgłoszenia, nie spełnia wymogów art. 24 i art. 27 p.w.p., a stanowisko Sądu I instancji zaprezentowane

56 w zaskarżonym wyroku zasadnie podzieliło rozstrzygnięcie organu.

57 Z wyżej wymienionych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niezasadną i na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

58 O kosztach ustanowionego pełnomocnika z urzędu przyznanego skarżącemu

59 w ramach prawa pomocy rozstrzygnie Wojewódzki Sąd Administracyjny.