Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2017 r., II GSK 1856/15

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2017 r., II GSK 1856/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 23 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Ke 53/15 w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie przyznania renty strukturalnej, po wznowieniu postępowania oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2015 r. o sygn. I SA/Ke 53/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę H. S. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej i odmowy przyznania renty strukturalnej.

3 Podstawą wydania wyroku przez Sąd I instancji były następujące ustalenia:

4 Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

5 i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach (dalej: Dyrektor ARiMR) decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opatowie z dnia [...] sierpnia 2014 r. o uchyleniu decyzji ostatecznej oraz o odmowie przyznania H. S. renty strukturalnej.

6 Wcześniej decyzją z [...] stycznia 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał skarżącemu rentę strukturalną od grudnia 2010 r. w wysokości 1791 zł.

7 [...] listopada 2012 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Opatowie wpłynęła decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2012 r. nr stwierdzająca ustanie ubezpieczenia społecznego rolników dla H. S. od [...] marca 1995 r., która w istocie zmieniła wcześniejszą decyzję o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników Okoliczność podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników była przy tym jedną z podstaw przyznania renty strukturalnej. To na podstawie decyzji o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu organ ustalił,

8 że skarżący podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, o którym mowa w § 4 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r.

9 w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej

10 w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Planem Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 109, poz.750 ze zm, dalej "Rozporządzenie").

11 W tej sytuacji wznowiono postępowanie administracyjne w sprawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., a po przeprowadzeniu tego postępowania na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a. uchylono decyzję ostateczną oraz orzeczono na nowo w sprawie, czyli odmówiono przyznania renty strukturalnej, gdyż w dniu złożenia wniosku

12 o przyznanie renty strukturalnej, tj. [...] września 2010 r. H. S. nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, a zatem nie spełniał warunku określonego

13 w § 4 pkt 3 Rozporządzenia, wymaganego do przyznania renty strukturalnej.

14 W skardze na tę decyzję H. S. zarzucił, że organ nie wziął pod uwagę zaświadczenia KRUS z [...] sierpnia 2010 r. potwierdzającego w sposób niebudzący wątpliwości, że w dniu 1 września 2010 r. spełniał warunki do przyznania mu renty strukturalnej.

15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalając skargę stwierdził,

16 że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Za prawidłowe uznał ustalenia faktyczne dokonane przez organ. Wskazał, że podstawę prawną decyzji stanowił art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., w myśl którego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nie znane organowi, który wydał decyzję. Sąd I instancji stwierdził, że wskazana przez organ okoliczność niepodlegania przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu rolników w dniu wydania decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. o przyznaniu stronie renty strukturalnej stanowi nową okoliczność w rozumieniu przesłanki wznowienia postępowania,

17 o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Nie ma przy tym znaczenia fakt, że dowód stwierdzający tę okoliczność nie jest dowodem, o którym mowa w powołanym przepisie, tj. nie istniał w dniu wydania ostatecznej decyzji o przyznaniu renty strukturalnej. Przyjmuje się bowiem, że jeżeli nawet dany dowód nie istniał w dniu wydania decyzji, gdyż został sporządzony w okresie późniejszym, to jednak wynikająca z tego dowodu okoliczność mogła istnieć we wspomnianym dniu i może uzasadniać wznowienie postępowania. Taka sytuacja miała miejsce w tej sprawie. Okoliczność ta miała istotny wpływ na wynik spraw, bowiem fakt podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników stanowi jedną z przesłanek przyznania renty strukturalnej.

18 Za niemające wpływu na wynik sprawy Sąd I instancji uznał to, że organ dysponował przedłożonym przez skarżącego zaświadczeniem KRUS z [...] sierpnia 2010 r. wydanym w oparciu o decyzję, której ustalenia zostały zmienione prawomocną decyzją Prezesa KRUS z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] r. stwierdzającą ustanie ubezpieczenia społecznego rolników dla H. S. od [...] marca 1995 r. Za nieuzasadnione uznane zostały zarzuty naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz § 4 pkt 3 lit. "a" Rozporządzenia.

19 H. S. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Domagał się także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

20 Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił w trybie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

21 z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie:

22 1) prawa materialnego, to jest:

23 a) § 5 ust. 2 w zw. z § 12 ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia poprzez niezastosowanie, bowiem po przyjęciu, że skarżący nie spełnił przesłanek z § 4 Rozporządzenia, sąd powinien zbadać, czy

24 na podstawie § 5 Rozporządzenia renta strukturalne nie przysługuje małżonce skarżącego, która w chwili złożenia wniosku spełniała wszystkie przesłanki do otrzymania renty strukturalnej, oprócz warunku, o którym mowa w § 4 pkt 4 Rozporządzenia;

25 b) § 4 pkt 3 Rozporządzenia poprzez błędną jego wykładnię, to jest poprzez przyjęcie, że w późniejszym czasie możliwym jest stwierdzenie, że wnioskodawca nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, a nie w dniu składania wniosku o rentę strukturalną;

26 2) przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy:

27 a) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia przepisów przez organ w toku postępowania administracyjnego, to jest art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. polegające na przyjęciu przez organ, że decyzja Prezesa KRUS z [...] listopada 2012 r. stwierdzająca ustanie ubezpieczenia rolniczego skarżącego od dnia [...] lipca 1995 r. jest nową okolicznością mającą wpływ na treść rozstrzygnięcia;

28 c) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia przepisów przez organ w toku postępowania administracyjnego, to jest art. 149 § 2 K.p.a., tj. ograniczenie się przez organ jedynie do zbadania przyczyn wznowienia postępowania, a nie przeprowadzeni postępowania co do rozstrzygnięcia istoty sprawy,

29 i nie sprawdzenie, czy można w danym postępowaniu zastosować § 5 ust. 2 Rozporządzenia;

30 d) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niezbadanie przez sąd wszystkich okoliczności sprawy,

31 w szczególności poprzez niezbadanie, czy przy niespełnieniu przez skarżącego przesłanek do renty strukturalnej, na mocy § 5 ust. 2 Rozporządzenia, renta strukturalne nie przysługuje małżonce skarżącego spełniającej w chwili złożenia wniosku wszystkie przesłanki do jej otrzymania, oprócz warunku, o którym mowa w § 4 pkt 4 Rozporządzenia.

32 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podnosił, że ani organy, ani Sąd I instancji nie odniosły się do tego, czy małżonce skarżącej nie przysługiwała renta strukturalna na podstawie § 5 ust. 3 Rozporządzenia. Zauważył, że jednym ze składników renty przyznanej skarżącemu była kwota 676 zł, tzw. składnik dodatkowy

33 na współmałżonka po ukończeniu 55 lat. Kasator podnosił też, że w dacie wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej ani skarżący, ani organ nie wiedzieli,

34 że w przyszłości zapadnie decyzja wykreślająca skarżącego z ubezpieczenia społecznego rolników. W jego ocenie pojawienie się tej nowej okoliczności

35 po wydaniu decyzji ostatecznej może stanowić jedynie podstawę do wszczęcia postępowania w nowej sprawie, a nie podstawę do wznowienia postepowania w tej sprawie

36 Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

37 i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach nie wniósł odpowiedzi na skargę.

38 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

39 Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.

40 Zgodnie z art. 173 § 1 p.p.s.a. od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia ona wymogi określone

41 w art. 174, 175 § 1, 176 oraz 177 § 1 tej ustawy. Oznacza to, że zaistniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania.

42 Przepis art. 183 § 1 powołanej wyżej ustawy obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Sąd ten z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania.

43 Jak wskazano wyżej, skargę kasacyjną oparto zarówno na podstawie naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego w pierwszej kolejności rozważenia wymaga zasadność zarzutów o charakterze procesowym, gdyż zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być przedmiotem oceny wówczas, gdy zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania okażą się nieusprawiedliwione.

44 Nie są uzasadnione zarzuty dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lic c) p.p.s.a.

45 Pierwszy z nich dotyczy nieuwzględnienia przez sąd I instancji zarzutu,

46 że organ naruszył art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. poprzez przyjęcie, że decyzja Prezes KRUS z [...] listopada 2012 r. stwierdzająca ustanie ubezpieczenia rolniczego

47 od dnia [...] marca 1995 r. jest nowa okolicznością faktyczną.

48 Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w sprawie zakończonej decyzja ostateczną wznawia się postepowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dokumenty istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzje. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że podstawa wznowienia, o jakiej mowa w tym przepisie zakłada więc spełnienie się dwóch przesłanek łącznie:

49 - nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody muszą zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej, a więc nie mogły być znane organowi;

50 - okoliczności faktyczne lub dowody (nazwane nowymi dlatego, że dopiero zostały ujawnione organowi ) istniały w dacie wydania decyzji ostatecznej.

51 Przy ocenie tych przesłanek najistotniejszym warunkiem jest istnienie tych okoliczności lub dowodów w dacie podejmowania decyzji ostatecznej (zobacz np.: wyroki NSA: II GSK 986/09 z 16.06.2010 r., II GSK 914/13 z 23.07.2014 r., II OSK 2605/14 z 23.06.2016 r.)

52 Jedną z koniecznych przesłanek przyznania renty strukturalnej jest zgodnie z § 4 pkt 2 i 3 Rozporządzenia podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu

53 w dniu złożenia wniosku i podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników przez okres wymieniony w przepisie. Są to obiektywne okoliczności faktyczne, których zaistnienie rodzi określone prawa i obowiązki. Ich istnienie ustalane jest na podstawie oświadczeń ewentualnie orzeczeń właściwych organów (tu Prezesa KRUS) Zarówno oświadczenia jak i orzeczenia organów mają przy tym charakter deklaratoryjny, bowiem stwierdzają istnienie określonych praw i obowiązków na podstawie obiektywnie istniejących okoliczności faktycznych. Tak samo decyzja Prezesa KRUS z [...] listopada.2012 r. stwierdzająca, że skarżący Szymczyk nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od [...] marca 1995 r. nie miała charakteru kształtującego prawo, a stwierdzała jedynie istniejący obiektywnie stan faktyczny

54 i wynikającą z niego sytuację prawną. Tak więc nie ta decyzja sama

55 w sobie – jak zdaje się twierdzić skarżący - stanowiła nową okoliczność faktyczną mającą wpływ na wynik sprawy, a ujawniony stan faktyczny w niej stwierdzony. Również Sąd I instancji, a wcześniej organy (co wynikało już z postanowienia

56 o wszczęciu postępowania) podstawą wznowienie postępowania i uchylenia decyzji w trybie wznowienia nie czyniły decyzji Prezesa KRUS z [...] listopada 2012 r., jak twierdzi skarżący w jednym z zarzutów skargi kasacyjnej, lecz okoliczność braku podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1995 r., co wynikało z tej deklaratoryjnej decyzji. Było to równoznaczne z niespełnieniem przez skarżącego jednego z podstawowych warunków do przyznania renty strukturalnej. Zatem Sąd I instancji prawidłowo zaakceptował stanowisko organów co do tego, że tym samym zaistniała określona w art. 145 1 pkt 5 K.p.a. przesłanka do wznowienia postępowania w sprawie przyznania renty strukturalnej.

57 Bezpodstawne są też zarzuty naruszenia art. 145 § 1 lit c p.p.s.a

58 w powiązaniu z art. 149 § 2 K.p.a i art. 134 § 1 p.p.s.a. sprowadzające się do zaakceptowania przez Sąd I instancji niedokonania przez organy postępowania

59 w zakresie ustalenia prawa do renty strukturalnej przysługującego żonie skarżącego na podstawie § 5 ust. 2 Rozporządzenia. Zgodnie z § 17 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej wszczyna się na pisemny wniosek złożony przez rolnika ubiegającego się o rentę lub na wniosek małżonka spełniającego warunki określone w § 5 pkt 2 Rozporządzenia. Organy nie mogą przyznawać renty strukturalnej z urzędu. Z akt sprawy nie wynika, by na jakimkolwiek etapie postępowania administracyjnego małżonka skarżącego składała wniosek

60 o przyznanie jej renty strukturalnej, dlatego też brak było podstaw do rozpatrywania w ramach wniosku o rentę złożonego przez skarżącego, prawa do renty przysługującego jego małżonce. Takiej możliwości wobec braku wniosku organy nie miały, nie mógł też zajmować się ta sprawą Sąd I instancji związany granicami skargi zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w których to granicach nie mieściło się badanie prawa zony skarżącego do przyznania jej renty strukturalnej.

61 Nieuzasadnione są też podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Jak wyżej wskazano, renta strukturalna przyznawana jest na wniosek konkretnej osoby, to jest rolnika lub małżonka rolnika spełniającego warunki określone w § 5 ust. 2 Rozporządzenia, przy czym małżonek rolnika spełniający warunki określone w § 4 Rozporządzenia może ubiegać się o rentę, jeśli jego małżonek nie spełnia warunków do przyznania renty lub o rentę strukturalną się nie ubiega. Zarówno rolnik jak i małżonek w sytuacji określonej w § 5 ust. 2 Rozporządzenia mają samoistne prawo do ubiegania się o przyznanie renty strukturalnej. Skoro zatem brak było wniosku małżonki skarżącego o przyznanie jej renty, zarówno organy jak i sąd I instancji nie mogły naruszyć przepisu § 5 ust. 2 rozporządzenia, jak również przepisu § 12 ust. 2 pkt 2 r. Rozporządzenia dotyczącego jedynie określenia wysokości renty strukturalnej.

62 Nietrafny jest też zarzut naruszenia § 4 pkt 3 rozporządzenia poprzez przyjęcie, że w późniejszym czasie możliwe jest stwierdzenie, że wnioskodawca nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. Jak wyżej wskazano podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu jest stanem obiektywnym, wynikającym

63 z obiektywnie istniejącej sytuacji faktycznej i prawnej ubezpieczonego. Zarówno decyzje w tym zakresie jak i tym bardziej zaświadczenia, na które powołują się kasator, mają tylko charakter deklaratoryjny, informujący o stanie wiedzy organów wydających takie decyzje lub zaświadczenia, a nie kształtujący stan prawny. Dlatego też wydanie decyzji czy innych orzeczeń w późniejszym czasie, odmiennych w treści od poprzednio wydanych, nie tworzy nowego stanu faktycznego, to jest nie staje się okolicznością kształtująca prawo do podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników czy brak tego prawa, a stanowi tylko o zmianie stanu wiedzy organów – w przedmiotowej sprawie organów ARiMR – o posiadaniu uprawnień do renty strukturalnej. Jest to wiedza o istotnych w takiej sprawie okolicznościach faktycznych mogąca stanowić przesłankę wznowieniową, o jakiej mowa w art. 154 1 pkt 5 K.p.a., co słusznie ocenił Sąd I instancji, akceptując takie rozumienie tych przepisów prezentowane przez organy administracyjne orzekające w tej sprawie.

64 Ponieważ wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieuzasadnione, skarga kasacyjna wobec powyższego podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.