Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2014 r., II GSK 1559/12

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2014 r., II GSK 1559/12

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia del. WSA Inga Gołowska Protokolant Karol Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. Spółki z o.o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 stycznia 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 2195/11 w sprawie ze skargi D. Spółki z o.o. w K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 I

3 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę D. Spółki z o.o. w K. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lipca 2009 r. w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy.

4 Stan sprawy przyjęty przez Sąd I instancji przedstawiał się następująco:

5 w dniu 7 listopada 2002 r. skarżąca spółka zgłosiła do ochrony znak słowny D., przeznaczony do oznaczania towarów w klasach 3 (preparaty do mycia i konserwacji karoserii oraz tapicerki, kosmetyki samochodowe), 27 (dywaniki samochodowe) i 37 (obsługa, naprawa, przeglądy i tuning, mycie samochodów).

6 W dniu 30 maja 2007 r. P. – D. s. p. a. s. w I. L. M. we F. wniosła sprzeciw wobec decyzji Urzędu Patentowego RP o udzieleniu w dniu 6 czerwca 2006 r. prawa ochronnego na słowny znak towarowy D. nr [...]. Podniosła, że na jej rzecz zarejestrowany jest znak D. z pierwszeństwem od dnia 7 września 1993 r., przeznaczony do sygnowania towarów w klasach 4, 9, 12, 14, 16, 18, 21, 22, 24, 25, 26, 28, 30, 32, 34 i 41.

7 Objętą skargą decyzją z dnia 14 lipca 2009 r. Urząd Patentowy RP unieważnił prawo ochronne, stwierdzając w kontekście przepisów art. 132 ust. 1 pkt 3 i art. 132 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1117 ze zm., dalej: Prawo własności przemysłowej), że znak towarowy D. zarejestrowany na rzecz francuskiego podmiotu jest znakiem renomowanym, używanym do oznaczania dorocznego rajdu terenowego, organizowanego od 1978 r. pod nazwą P. – D., a od 2003 r. pod nazwą D.. Rajd ten jest opisywany jako "najsłynniejszy rajd na świecie" i "najbardziej znany i spektakularny rajd na świecie". Stanowi on poza częścią sportową również poważne przedsięwzięcie medialne i marketingowe. Od początku dekady w imprezie biorą udział zawodnicy z Polski, a telewizja publiczna relacjonuje każdego roku wydarzenia z tego rajdu. Organ przyjął, że w stopniu wystarczającym została udowodniona znajomości znaku, zasięg i długotrwałość reklamy oznaczenia, a także terytorialny i czasowy zasięg używania, wobec czego oznaczeniu przyznana została cecha znaku renomowanego. Odnosząc się do transgraniczego charakteru renomy, organ wskazał, że rajd P. – D. oraz D., który pomimo odbywania się poza granicami Polski ma w kraju wielu kibiców, na co wskazują dane dotyczące oglądalności programów telewizyjnych na ten temat. Podkreślił, że organizator rajdu, odnosząc sukces na całym świecie, postanowił go skomercjalizować za pomocą znaku towarowego zawierającego w swej treści nazwy P. – D. i D.. W ocenie organu, wśród potencjalnych odbiorców towarów i usług oferowanych przez skarżącą spółkę znajdą się właściciele pojazdów mechanicznych, w szczególności motocykli i samochodów, którzy będą identyfikować towary i usługi skarżącej z rajdem. Dokonując porównania przeciwstawionych znaków w płaszczyznach wizualnej, fonetycznej i znaczeniowej, organ uznał, że identyczność znaków występuje w sferze fonetycznej. W przypadku płaszczyzny wizualnej wspólnym elementem jest słowo D.. W płaszczyźnie wizualnej, ocenianej w całości, przeciwstawione znaki są podobne z uwagi na identyczność członu D.. Organ podkreślił, że znakowi towarowemu zarejestrowanego na rzecz podmiotu francuskiego, charakteru dystynktywnego nadaje element słowny, natomiast wyobrażenie postaci ludzkiej, stanowi jedynie jego uzupełnienie.

8 Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględniając skargę spółki D., wyrokiem z dnia 29 grudnia 2009 r., uznał, że Urząd Patentowy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (teksty jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, alej: k.p.a.), poprzez błędną ocenę renomy na terytorium Polski znaku towarowego francuskiej spółki. Za przedwczesne uznał również ustalenia organu, co do istnienia renomy przeciwstawionych znaków towarowych P. – D. i D. na terytorium Polski w dacie zgłoszenia spornego znaku D. przez skarżącą spółkę.

9 W wyniku wniesionej przez P. – D. s. p. a. s. w I. L. M. we F. skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II GSK 578/10 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. NSA nie podzielił stanowiska Sądu I instancji co do naruszenia przez organ przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazał, że znaki P. – D. i D. nie należą do najczęściej spotykanych w obrocie znaków towarowy, a mianowicie znaków przeznaczonych do oznaczania towarów konsumpcyjnych i w konsekwencji nie można do oceny ich renomy stosować kryteriów właściwych dla oceny renomy tych pierwszych. Podkreślił przy tym, że obowiązek rozważenia wszelkich istotnych okoliczności sprawy nie może być utożsamiany z koniecznością każdorazowego stosowania wszystkich znanych kryteriów oceny. W ocenie NSA, organ wywiązał się z obowiązku określenia właściwych i wystarczających dla oceny znaków wzorców oceny, stosując kryteria mieszczące się w granicach względnej metody badania renomy znaków. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził również, że decyzja nie miała arbitralnego charakteru. Potwierdził argumentację organu, że działania promocyjne w odniesieniu do znaku towarowego D. było nierozerwalnie związane z promocją samego rajdu i odwrotnie, promowanie rajdu oraz wzrost jego prestiżu jako unikatowego przedsięwzięcia w skali światowej, wpływało na kształtowanie się renomy znaku towarowego D.. NSA nie zgodził się z koniecznością ustalania czy proces komercjalizacji francuskiego znaku D. został zakończony w dacie zgłoszenia znaku polskiej spółki D.. Wskazał także, że organ stwierdzając, że znak towarowy D. ma cechy znaku towarowego o renomie transgranicznej, poprzedził to stwierdzenie ustaleniami co do istnienia tej renomy w Polsce.

10 Sąd I instancji rozpoznając ponownie sprawę uznał skargę spółki D. za niezasadną. Wskazując na stwierdzoną przez NSA prawidłowości decyzji Urzędu Patentowego pod względem reguł określonych w art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., Sąd uznał, że wyjaśnienia wymagało, czy przeciwstawione znaki posiadały cechę renomowanych na terenie Polski. W ocenie Sądu I instancji dopuszczone przez organ dowody w postaci biuletynów i artykułów prasowych dotyczących popularności transmisji telewizyjnych z rajdu oraz istnienie związku znaków przeciwstawionych z wydarzeniem sportowym (rajdem) i renomą jaka mu towarzyszy były wystarczające do ustalenia renomy znaku D. w Polsce. Sąd wskazał, że na popularność rajdu wpływało także uczestnictwo polskich ekip w tym rajdzie od 2000 r. i jego relacjonowanie w innych, poza tradycyjnymi, środkach przekazu, na co zwrócił uwagę organ. Sąd I instancji uznał, że stwierdzenie po stronie przeciwstawionego znaku charakteru transgranicznego, służyło podkreśleniu renomy tego znaku i pokazaniu wpływu funkcjonowania znaku za granicą na jego funkcjonowanie w Polsce. Prawidłowo zostały uwzględnione dowody dotyczące renomy znaku P.-D. przy ustalaniu renomy znaku D., gdyż rajd o nazwie D. jest od 2002 r. kontynuacją rajdu P.-D.. Zmianie uległa jedynie nazwa rajdu, z tym że pozostał w niej sporny człon D.. Zyskanie siły atrakcyjnej przez znak P.-D. wypełniło jednocześnie przesłanki zdobycia tych cech przez znak D.. W odniesieniu do podobieństwa oznaczeń, Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca spółka nie zgłaszała zastrzeżeń zaś zaskarżona decyzja była w tym zakresie wyczerpująca i logiczna. Sąd podzielił również argumentację organu odnośnie uzyskania przez zgłaszającego nienależnej korzyści lub wywarcia szkodliwego skutku dla odróżniającego charakteru bądź renomy znaku wcześniejszego, a więc przesłanki wynikającej z art. 132 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo własności przemysłowej. Wskazał, że organ zwrócił uwagę, iż skarżąca do sygnowania swoich towarów i usług związanych z branżą motoryzacyjną, wybrała właśnie nazwę słynnego rajdu samochodowego. W tym zakresie Sąd przywołał treść wyroku Trybunał Sprawiedliwości UE z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. akt C-487/07, w którym stwierdzono, że odnoszenie przez osobę trzecią korzyści z używania oznaczenia podobnego do renomowanego znaku towarowego stanowi czerpanie nienależnej korzyści z charakteru odróżniającego lub renomy tego znaku, jeżeli ta osoba trzecia próbuje w ten sposób działać w cieniu renomowanego znaku towarowego w celu skorzystania z jego atrakcyjności, reputacji i prestiżu oraz wykorzystać, bez żadnej rekompensaty finansowej, wysiłek handlowy włożony przez właściciela znaku towarowego w wykreowanie i utrzymanie jego wizerunku.

11 W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.).

12 II

13 Skargą kasacyjną spółka D. zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie:

14 I. przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy:

15 1. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez sporządzenie nieprawidłowego uzasadnienia wyroku w szczególności w zakresie uznania faktu uzyskania siły atrakcyjnej przez znak "P. – D." za równoznaczne z wypełnieniem przesłanki zdobycia tych cech przez znak "D.", bez wskazania odpowiednich podstaw dla udowodnienia zasadności wspomnianego twierdzenia;

16 II. przepisów prawa materialnego:

17 1. art. 132 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo własności przemysłowej, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że renoma uzyskana przez znak towarowy jest niejako "automatycznie" przenoszona na wszelkie jego mutacje, czy prezentowane oddzielnie elementy składowe znaku, na skutek czego w razie ich zarejestrowania zyskują one status znaków renomowanych, niezależnie od tego, czy rzeczywiście spełniają przesłanki konieczne do uznania je za takie, czy też nie;

18 2. art. 132 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo własności przemysłowej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym określeniu momentu, w którym sporny znak zaczął być używany na terenie Polski, a tym samym błędnym ustaleniu istnienia względnej przeszkody rejestracyjnej;

19 3. art. 132 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo własności przemysłowej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym wskazaniu wystąpienia przesłanki możliwości zaistnienia ryzyka uzyskania przez skarżącego, jako zgłaszającego znak towarowy "D." nienależnej korzyści lub wywarcia szkodliwego skutku dla odróżniającego charakteru bądź renomy znaku wcześniejszego.

20 Podnosząc te zarzuty skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

III

21 Uczestnik postępowania P. – D. s. p. a. s. w I. L. M. we F. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.

22 IV

23 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

24 Zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie wykładnią prawa, o której stanowi art. 190 p.p.s.a. obejmuje także Naczelny Sąd Administracyjny. Wynika to z dalszej części przepisu stanowiącej, iż nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenie wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zacytowana treść przepisu wyznacza kolejność działań sądu kasacyjnego rozpoznającego skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji wydanego na skutek uprzedniego uchylenia, w trybie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Rozważania co do zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów, w każdej sprawie, w której ma zastosowania art. 190 p.p.s.a. musi bowiem poprzedzać analiza ich treści w kontekście zakazu ustanowionego w zdaniu drugim tego przepisu.

25 Z tego też względu należało najpierw określić granice związania wykładnią prawa dokonaną w uprzednim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2011 r. sygn. akt II GSK 578/10. W orzeczeniu tym Naczelny Sąd Administracyjny przesądził następujące kwestie:

26 - decyzja o unieważnieniu prawa ochronnego na znak towarowy nie narusza przepisów kodeksu postępowania administracyjnego – art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 a także art. 80 k.p.a., a tym samym Sąd I instancji bezpodstawnie stwierdził brak wszechstronnej i wnikliwej oceny całego materiału dowodowego w kwestii renomy znaków towarowych P.-D. i D. jak i za nieuprawnione uznał uwzględnienie dowodów pochodzących z daty późniejszej w stosunku do daty zgłoszenia znaku przez polską spółkę (pkt 1 motywów prawnych uzasadnienia omawianego wyroku),

27 - w wystarczającym stopniu w toku postępowania organ stosując metodę mieszaną oceny renomy znaku udowodnił spełnienie określonych w tej metodzie kryteriów oceny renomy przez znaki towarowe P. – D. i D. (pkt 3 i 4 uzasadnienia),

28 - metoda oceny badania renomy znaku towarowego D. bez zróżnicowania tego zjawiska w odniesieniu do renomy samego rajdu, przyjęta przez organ była prawidłowa (pkt 8 uzasadnienia),

29 - wtórna komercjalizacja znaków P. – D. i D. jest działaniem nieograniczonym ramami czasowymi w tym sensie, że dopóki trwa może polegać na różnych formach ekonomicznej eksploatacji, a tym samym błędny był pogląd Sądu I instancji o konieczności ustalenia, czy proces komercjalizacji francuskiego znaku D. został zakończony w dacie zgłoszenia znaku polskiej spółki (pkt 10 uzasadnienia).

30 Przenosząc osąd prawny wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, a wiążący w tej sprawie, na zarzuty skargi kasacyjnej za niedopuszczalny uznać należy zarzut kwestionujący istnienie renomy znaku towarowego D. uczestniczki postępowania. Zarzucając naruszenie art. 132 ust. 2 pkt 3 Prawa własności przemysłowej poprzez uznanie, że "renoma uzyskana przez znak towarowy jest niejako automatyczne przenoszona na wszelkie jego mutacje czy prezentowane oddzielnie elementy składowe znaku, na skutek czego w razie ich zarejestrowania zyskują one status znaków renomowanych, niezależnie od tego, czy rzeczywiście spełniają przesłanki konieczne do uznania je za takie, czy też nie" autor skargi kasacyjnej opiera ten zarzut na podstawie sprzecznej z wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie ma przy tym znaczenia wskazana przez skarżącego forma naruszenia przepisu. Mimo bowiem zarzucenia błędnej wykładni art. 132 ust. 2 pkt 3 Prawa własności przemysłowej nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w oparciu o tak zredagowany zarzut skarżąca spółka zmierza do zakwestionowania przyjęcia i przesądzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny istnienia renomy znaku D..

31 Natomiast za nieusprawiedliwiony należało uznać związany z wyżej omówioną kwestią zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.. W wyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia (w motywach prawnych uzasadnienia) Sąd I instancji wskazując na treść art. 190 p.p.s.a. trafnie zauważył, że "sąd kasacyjny w konkluzji zaakceptował ustalenia organu, co do istnienia renomy znaków P. – D. i D. oraz oceny dowodów, w tym pochodzących z daty późniejszej niż data zgłoszenia znaku [...], dotyczących właśnie renomy tychże znaków". Tak poprowadzony wywód Sądu I instancji, w świetle art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a. był wystarczający dla przyjęcia, że uzasadnienie orzeczenia spełnia ustawowe wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a..

32 W skardze kasacyjnej oprócz zarzutów, które już omówiono, zarzucono nadto Sądowi I instancji niewłaściwe zastosowanie art. 132 ust. 2 pkt 3 Prawa własności przemysłowej poprzez błędne określenie momentu, w którym sporny znak zaczął być używany na terenie Polski, oraz błędnym wskazaniu wystąpienia przesłanki możliwości zaistnienia ryzyka uzyskania przez skarżącego nienależnej korzyści lub wywarcia szkodliwego skutku dla odróżniającego charakteru bądź renomy znaku wcześniejszego. Oba te zarzuty należało rozpoznać łącznie, gdyż opierają się na wspólnej tezie prezentowanej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że "nazwa rajdu D. pojawiła się w Polsce dopiero w latach 2004 – 2005, a więc po złożeniu przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa ochronnego na sporny znak".

33 Podkreślenia przy tym wymaga, że stawiając omawiane zarzuty autor skargi kasacyjnej nie kwestionuje odpowiednimi zarzutami postawionymi w obrębie podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., ustaleń stanu faktycznego dokonanych przez organ, a przyjętych przez Sąd I instancji. Z ustaleń tych wynika, że znak towarowy D. został zarejestrowany na rzecz francuskiej spółki z pierwszeństwem od 7 września 1993 r.. Jest używany do oznaczenia dorocznego rajdu organizowanego pod nazwą P.- D. od 1978 r. a od 2003 r. pod nazwą D. i w dacie zgłoszenia znaku przez skarżącą spółkę posiadał w Polsce cechy znaku renomowanego. W ocenie organu w stopniu wystarczającym został udowodniony stopień znajomości znaku, zasięg i długotrwałość reklamy oznaczenia, a także terytorialny i czasowy zasięg używania.

34 Oceniając zgromadzone w sprawie dowody dotyczące renomy w Polsce znaku towarowego D. Sąd I instancji przyjął, że z uwagi na ścisły związek znaku z wydarzeniem sportowym - rajdem samochodowym D., wcześniej P.- D., analizy dotyczące popularności transmisji telewizyjnych z rajdu w Polsce były wystarczające dla ustalenie renomy znaku towarowego D. w Polsce. Sąd dodał nadto, że na popularność rajdu wpłynęło także uczestnictwo polskich ekip w tymże rajdzie od 2000 r.

35 Przenosząc wywody Sądu I instancji obejmujące zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dotyczący renomy znaku w kraju, a nade wszystko kontrolę prawidłowości oceny tych dowodów dokonanej przez organ, zauważyć należy, że prezentując własny pogląd, co do określenie momentu, w którym znak D. zaczął być używany na terenie Polski i przeprowadzając własną ocenę przedłożonych przez francuską spółkę dokumentów autor skargi kasacyjnej w istocie zmierza do podważenia ustaleń stanu faktycznego. Taki cel nie może zostać osiągnięty poprzez zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego.

36 W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że zarzut naruszenie prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczania poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1116/12, z dnia 31 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1171/12, z dnia 29 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 2747/12, z dnia 12 września 2012 r. sygn. akt IOSK 1542/12, z dnia 17 kwietnia 2012 sygn. akt II GSK 258/11).

37 Przenosząc te poglądy na rozpoznawane zarzuty skargi kasacyjnej obejmujące ustalenie momentu, w którym znak D. francuskiej spółki był używany na terenie Polski i w konsekwencji, czy wystąpiła przesłanka nienależnej korzyści lub wywarcia szkodliwego skutku dla renomy znaku wcześniejszego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zmierzają one do zakwestionowania faktów, a nie do zwalczania prawidłowości ich subsumcji.

38 Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.