Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2022 r., II GSK 1545/18

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2022 r., II GSK 1545/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Grzegorz Wałejko (spr.) Protokolant Anna Ważbińska-Dudzińska po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 czerwca 2018 r. sygn. akt III SA/Po 197/18 w sprawie ze skargi M.D. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu; 2. zasądza od M.D. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 1949 (tysiąc dziewięćset czterdzieści dziewięć) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z 14 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Po 197/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi M.D., uchylił decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] stycznia 2018 r. i poprzedzającą ją decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w Poznaniu z [...] listopada 2017 r. w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym oraz zasądził zwrot kosztów sądowych.

3 Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

4 Decyzją z [...] listopada 2017 r. Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w Poznaniu, na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2016 r., poz. 1907; dalej "u.t.d."), nałożył na M.D. karę pieniężną w wysokości 7.450 zł.

5 W wyniku przeprowadzonej kontroli pojazdu w miejscowości P. [...] sierpnia 2017 r. organ stwierdził naruszenia polegające na:

6 - przekroczeniu maksymalnego czasu prowadzenia pojazdu bez przerwy,

7 - skróceniu tygodniowego czasu odpoczynku,

8 - przekroczeniu całkowitego czasu prowadzenia pojazdu w ciągu 2 kolejnych tygodni,

9 - przekroczeniu maksymalnego dziennego czasu prowadzenia pojazdu bez przerwy,

10 - przekroczeniu maksymalnego dziennego czasu prowadzenia pojazdu.

11 Decyzją z [...] stycznia 2018 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy powyższą decyzję.

12 GITD wskazał, że organ pierwszej instancji prawidłowo stwierdził naruszenia prawa opisane szczegółowo w uzasadnieniu swojej decyzji. Dokonał on wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, który został również prawidłowo oceniony w ramach zasady swobodnej oceny dowodów. Zaakceptował również ustalenia organu pierwszej instancji, że strona ponosi odpowiedzialność za stwierdzone naruszenie przepisów.

13 W ocenie GITD, w sprawie nie miał zastosowania art. 92c u.t.d., albowiem strona nie wykazała dowodowo, że nie miała wpływu na stwierdzone naruszenia i nie nastąpiły one na skutek okoliczności, których nie można było przewidzieć. Strona winna tak planować pracę przedsiębiorstwa, by kierowca był w stanie wykonać swoje zadania przewozowe, przestrzegając obowiązujących norm pracy.

14 WSA w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego.

15 W ocenie Sądu, organy obu instancji przedwcześnie uznały, że w sprawie należało odmówić zastosowania przepisu art. 92c ust. 1 u.t.d. Z akt administracyjnych nie wynika ustalony w tym zakresie stan faktyczny.

16 Zdaniem WSA, organy zbyt arbitralnie stwierdziły, że w sytuacji, w której organ kontrolujący stwierdził naruszenie przepisów dotyczących ewidencjonowania czasu pracy, nie miał podstaw do przyjęcia braku winy w tym zakresie po stronie przedsiębiorcy.

17 Sąd wskazał, że kierowca stwierdził w trakcie przesłuchania dokonanego w dacie kontroli, że pracuje na umowie o pracę w firmie [...] A.D., D.. Kontrolowany przewóz był dokonywany na rzecz firmy [...] M.D. (protokół z przesłuchania w aktach adm.). Przedmiotowy przewóz został zlecony przez "kierownika pana D.M.". Z tych lapidarnych zeznań nie wynika jednak, czy zlecenie kontrolowanego przewozu było dokonane przez stronę skarżącą czy przez innego przedsiębiorcę ([...] A.D., D.). Ani kierowca, ani organ w toku prowadzonego postępowania dowodowego nie wyjaśnili, kim był D.M., czy był zatrudniony jako kierownik u skarżącego, czy też był pracownikiem innego przedsiębiorcy. Nie było wiadomo zatem w istocie, w czyim imieniu był dokonywany kontrolowany przewóz.

18 WSA uznał, że było to istotne dla sprawy, gdyż ustalenie, że przewóz był dokonywany na zlecenie "kierownika" zatrudnionego u innego przedsiębiorcy niż strona skarżąca, wymagałoby stwierdzenia, iż skarżący jako przedsiębiorca nie odpowiadał w ogóle za zlecenie przedmiotowego przewozu, a zatem również za naruszenia dokonywane w trakcie tego przewozu. W prowadzonym postępowaniu administracyjnym nie było w ogóle jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie. Z tego względu obie decyzje podlegały uchyleniu.

19 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, wnosząc o rozpoznanie sprawy na rozprawie, uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarzucił:

20 1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej "p.p.s.a.") w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej "k.p.a."), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że organy nie ustaliły, w czyim imieniu wykonywany był kontrolowany przewóz, podczas gdy okoliczność, że kierowca wykonywał przewóz w imieniu i na rzecz skarżącego wynika jednoznacznie ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym z zeznań przesłuchanego w trakcie kontroli kierowcy, protokołu kontroli nr [...] z [...] sierpnia 2015 r., przesłanej przez przedsiębiorcę w toku prowadzonego postępowania administracyjnego umowy o pracę z [...] maja 2017 r. oraz faktu, że kierowca okazał do kontroli wypis nr [...] z zaświadczenia nr [...] na przewozy drogowe na potrzeby własne, które wydane zostało dla podmiotu "[...] M.D.", a okoliczności tej nie zakwestionował sam skarżący, przy czym żadne z naruszeń stwierdzonych w toku kontroli i w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego nie dotyczy przewozu realizowanego [...] sierpnia 2017 r., a więc przewozu "zleconego" przez Pana D.M.;

21 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 10, art. 77 i art. 79 § 2, art. 80 k.p.a. oraz art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że organy nie ustaliły stanu faktycznego sprawy co do możliwości zastosowania art. 92c ust. 1 u.t.d oraz że zbyt arbitralnie uznały, iż w sytuacji gdy organ kontrolujący stwierdza naruszenia przepisów dotyczących ewidencjonowania czasu pracy, to nie ma podstaw do przyjęcia braku winy po stronie przedsiębiorcy, podczas gdy to skarżący, chcąc uwolnić się od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenia, zobowiązany był do wykazania zaistnienia przesłanek określonych w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., czego jednak nie uczynił, a materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwalał organom na przyjęcie, że naruszenie nastąpiło wskutek nadzwyczajnych, niezależnych od przedsiębiorcy i niedających się przewidzieć okoliczności, a ponadto w przedmiotowym przypadku nie stwierdzono żadnych naruszeń dotyczących "ewidencjonowania czasu pracy kierowców", a organy w decyzjach nie wskazały tej okoliczności, jako podstawy odmowy zastosowania w sprawie art. 92c u.t.d.;

22 z ostrożności procesowej zarzucił także:

23 3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 92a ust. 1, ust. 2 i ust. 6 u.t.d. w zw. z lp. 5.1.1. lp. 5.1.2, lp. 5.2.1, lp. 5.2.2, lp. 5.4.1, lp. 5.4.2, lp. 5.6.1, lp. 5.6.2 załącznika nr 3 do tej ustawy poprzez odmowę ich zastosowania w sprawie, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że przedmiotowy przewóz wykonywany był w imieniu i na rzecz skarżącego oraz iż dopuścił się on szeregu naruszeń stwierdzonych w trakcie kontroli i w toku prowadzonego postępowania administracyjnego;

24 4. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. poprzez jego błędną wykładnię, wyrażającą się w mylnym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że to organy powinny ustalić, czy w sprawie zachodzą okoliczności egzoneracyjne określone w tym przepisie, podczas gdy w celu uwolnienia się od odpowiedzialności w oparciu o treść art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., a więc normę o charakterze wyjątkowym, to przewoźnik, a nie organ, powinien niezbicie dowieść, że do naruszenia doszło wskutek nadzwyczajnych zdarzeń oraz okoliczności i pomimo zachowania należytej staranności nie można było tego zdarzenia przewidzieć oraz nie można było temu zdarzeniu zapobiec.

25 W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

26 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

27 Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

28 Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

29 Wniesiona w tej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a., tj. zarówno na zarzutach naruszenia prawa materialnego, jak i na zarzutach naruszenia prawa procesowego. W takiej sytuacji co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegają zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy prawidłowo został ustalony stan faktyczny sprawy, stanowiący podstawę wydanego wyroku.

30 Istota podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania sprowadza się do zakwestionowania wyroku Sądu pierwszej instancji w zakresie dokonanej przez ten Sąd oceny, że po pierwsze – organy nie ustaliły w czyim imieniu wykonywany był w dniu [...] sierpnia 2017 r. kontrolowany przewóz, a po drugie – organy przedwcześnie uznały brak podstaw do przyjęcia zastosowania przesłanek egzoneracyjnych wskazanych w art. 92 c ust. 1 u.t.d.

31 Zdaniem NSA zarzut naruszenia przepisów postępowania podniesiony w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej zasługuje na uwzględnienie. Autor skargi kasacyjnej słusznie kwestionuje prawidłowość działania Sądu pierwszej instancji przy dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji i uchylenie jej, a także decyzji ją poprzedzającej w sytuacji, gdy w postępowaniu administracyjnym nie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.).

32 W ocenie NSA – wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji – organ w sposób wyczerpujący i kompletny przeprowadził postępowanie dowodowe, wyjaśniając wszystkie istotne dla sprawy okoliczności konieczne do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

33 Przede wszystkim należy wskazać, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że M.J. – wykonujący [...] sierpnia 2017 r. przewóz – zatrudniony był przez skarżącego M.D. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "[...]". Wynika to nie tylko z zeznania kierowcy, że "Dzisiejszy przewóz wykonuję na rzecz firmy [...] M.D.", ale również z umowy o pracę, która została przesłana przez przedsiębiorcę w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego. Umowa ta zawarta została [...] maja 2017 r. pomiędzy skarżącym a M.J. na czas określony od [...] maja 2017 r. [...]listopada 2019 r. Zauważyć również trzeba, że kierowca okazał do kontroli wypis nr [...] z zaświadczenia nr [...] na przewozy drogowe na potrzeby własne, które to wydane zostało dla podmiotu "[...] M.D." Nie można pominąć tego, że kierowca M.J. odmówił podpisania protokołu kontroli nr [...] z [...] sierpnia 2017 r., gdyż takie otrzymał polecenie od "szefa" Pana M.D.. Wszystkie te okoliczności wskazują na to, że kontrolowany przewóz wykonywany był na rzecz skarżącego. Podkreślić również trzeba, w toku postępowania administracyjnego skarżący nigdy nie zaprzeczył tej okoliczności, a kwestionował jedynie brak wpływu na samoistne działanie kierowcy, co wskazuje na próbę obarczenia odpowiedzialnością za stwierdzone naruszenia osoby wykonującej przewóz.

34 Na uwzględnienie zasługuje również zarzut skargi kasacyjnej wskazany w jej pkt 2.

35 Wymaga powtórzenia, że w aktach administracyjnych znajduje się materiał dowodowy, który pozwala na ustalenie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia przedmiotu prowadzonego postępowania.

36 Kontrolowane przez Sąd pierwszej instancji decyzje zostały wydane w postępowaniu, które zostało przeprowadzone zgodnie ze standardami procedury administracyjnej. Ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego oraz wydanych w tej sprawie decyzji wynika, że zostały wyjaśnione istotne okoliczności sprawy, których wyjaśnienie było konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego, w tym również w zakresie zastosowania art. 92c ust. 1 u.t.d.

37 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu pierwszej instancji, że "organy obu instancji przedwcześnie uznały jednak, że w sprawie należało odmówić zastosowania art. 92c ust. 1 u.t.d" w okolicznościach rozpoznawanej sprawy jest wadliwe.

38 Formułując stanowisko, że organy "zbyt arbitralnie" stwierdziły brak podstaw do przyjęcia braku winy skarżącego w naruszeniu przepisów dotyczących ewidencjonowania czasu pracy kierowcy, Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał piśmiennictwo i orzecznictwo co do przesłanek egzoneracyjnych pozwalających na uwolnienie się przedsiębiorcy od odpowiedzialności za delikt administracyjny. Jednakże Sąd pierwszej instancji stwierdzając naruszenie przez organy przepisu art. 92c ust. 1 u.t.d., nie sprecyzował, jakie konkretne okoliczności nie zostały wyjaśnione i na czym polegał w jego ocenie brak wszechstronnego i wyczerpującego rozważenia materiału dowodowego, jakie dowody zostały błędnie ocenione i jaka powinna być ich ocena.

39 Nie jest dopuszczalne stawianie organowi ogólnie sformułowanych zarzutów naruszenia zasady prawdy materialnej oraz reguł postępowania dowodowego poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozważenia materiału dowodowego. Sąd pierwszej instancji powinien w sposób jednoznaczny przedstawić konkretne okoliczności, które wymagają analizy i wyjaśnienia.

40 Podkreślić trzeba, że postępowanie dowodowe w postępowaniu administracyjnym prowadzone jest wprawdzie przez organ z urzędu i jest on zobligowany do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, tym niemniej nie oznacza to jednak uwolnienia strony od wszelkiej aktywności w tym postępowaniu i zdjęcia z niej ciężaru dowodu okoliczności, które uważa za istotne w sprawie, a które mają wykazać, że do zarzucanych naruszeń prawa nie doszło (zob. np. wyroki NSA z: 29 stycznia 2019 r., sygn. akt II GSK 5026/16; 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 930/17). Strona nie może zasadnie oczekiwać, że organ administracji publicznej, dysponując już określonym materiałem dowodowym pozwalającym na ustalenie okoliczności istotnych w sprawie, będzie poszukiwał jeszcze innych dowodów, które być może prowadziłyby do obalenia ustaleń dokonanych na podstawie już zebranego materiału dowodowego (zob. np. wyrok NSA z 15 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 756/16, Lex nr 2442913).

41 W postępowaniu, którego celem jest skontrolowanie przestrzegania czasu pracy przez kierowców, na organie spoczywa obowiązek ustalenia, czy czas pracy i wypoczynku wymagany przepisami prawa był przestrzegany. Jeżeli natomiast strona, nie negując ustalonych przez organ naruszeń, wskazuje, że wystąpiły w sprawie okoliczności, o których mowa w art. 92b ust. 1 oraz art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., zwalniające ją z odpowiedzialności, to powinna je wykazać (zob. wyrok NSA z 20 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1644/16, LEX nr 2495356). O ile bowiem na organie ciąży obowiązek udowodnienia faktów związanych z naruszeniem przez stronę przepisów o transporcie drogowym, to bez przedstawienia przez stronę dowodów mogących podważać ustalenia organu, nie jest możliwe przyjęcie twierdzeń co do braku podstaw uznania odpowiedzialności i nałożenia kary pieniężnej (zob. wyrok NSA z 11 grudnia 2018 r., sygn. akt II GSK 4742/16 i powołane tam orzecznictwo).

42 Naczelny Sąd Administracyjny w pełni akceptuje pogląd autora skargi kasacyjnej, że w rozpoznawanej sprawie to skarżący powinien był przekazać dowody dotyczące okoliczności, których udowodnienie leżało w jego interesie, celem wykazania przesłanek egzoneracyjnych i uwolnienia się od odpowiedzialności za stwierdzone w toku kontroli naruszenia. W sytuacji natomiast, gdy skarżący w postępowaniu dowodowym zachowywał się pasywnie i nie przedstawił dowodów, chociaż ich brak mógł prowadzić do niekorzystnych dla niego skutków prawnych, nie może być uznane za skuteczne późniejsze, jedynie ogólne kwestionowanie ustaleń faktycznych poczynionych przez organ administracji (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 1044/18, LEX nr 2645566).

43 Wskazać zatem trzeba, że organy obu instancji prawidłowo stwierdziły, że w przedmiotowym przypadku to na rzecz skarżącego wykonywany był kontrolowany przewóz oraz że oceny, czy zaistniały przesłanki do zwolnienia się skarżącego od odpowiedzialności za delikt administracyjny należy dokonać w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy.

44 Dokonując tej oceny, Sąd pierwszej instancji powinien mieć na uwadze, że ustawa o transporcie drogowym w art. 92a ust. 1 przewiduje odpowiedzialność karnoadministracyjną podmiotu wykonującego przewóz drogowy za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego. Jak podkreśla się zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie, zasadą jest, że odpowiedzialność za działalność przedsiębiorstwa wykonującego transport drogowy zawsze ponosi przedsiębiorca i na nim spoczywa ciężar odpowiedzialności za ewentualne skutki działań osób, którymi się posługuje w wykonywaniu działalności gospodarczej i to niezależnie od stosunku prawnego łączącego przedsiębiorcę z taką osobą (por. T. Porczyński, Wyłączenie odpowiedzialności administracyjnej przedsiębiorcy wykonującego przewóz drogowy za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym przez osoby wykonujące ten przewóz na rzecz i w imieniu przedsiębiorcy [w:] A. Kisielewicz (red.), J. P. Tarno (red.), Sądowa kontrola administracji w sprawach gospodarczych, opubl. LEX 2013 r.).

45 Odpowiedzialność administracyjna przedsiębiorcy za naruszenia ma charakter obiektywny, nie jest uzależniona od winy i dla jej ustalenia wystarczające jest stwierdzenie samego faktu naruszenia obowiązków i warunków przewozu drogowego, a zatem określona w art. 92a u.t.d. kara jest następstwem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem (por. np. wyrok NSA z 23 listopada 2018 r., sygn. akt II GSK 3554/16).

46 Podkreślić również należy, że w przepisie art. 92c u.t.d. chodzi wyłącznie o zdarzenia nieoczekiwane i nadzwyczajne. W dyspozycji tego przepisu nie mieszczą się sytuacje, które są skutkiem zachowania kierowcy, ale które wynikają z braku właściwych rozwiązań organizacyjnych po stronie pracodawcy, w zakresie umożliwienia pracownikom przestrzegania przepisów oraz dyscyplinowania ich do przestrzegania tych przepisów (zob. np. wyroki NSA: z 22 października 2019 r., sygn. akt II GSK 2451/17). Należy zauważyć, że przepis art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. odnosi się jedynie do wyjątkowych sytuacji i to takich, w których doświadczony i profesjonalny podmiot wykonujący przewóz drogowy, przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności, nie był w stanie przewidzieć. Sprawą przedsiębiorcy (przewoźnika) jest zawarcie takich umów i takich rozwiązań, które będą dyscyplinować osoby wykonujące na jego rzecz usługi kierowania pojazdem. Akceptacja poglądu przeciwnego prowadziłaby do trudnych do zaaprobowania skutków, tj. przerzucenia odpowiedzialności za prowadzenie działalności gospodarczej, w jej najbardziej ryzykownym wymiarze, z przedsiębiorcy na jego kierowców (por. wyrok NSA z 17 listopada 2010 r., sygn. akt II GSK 967/09 oraz powołany tam wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 31 marca 2008 r. w sprawie SK 75/06 opubl. OTK-A 2008/2/30).

47 Przedsiębiorca nie ma wpływu na powstanie naruszenia w sytuacji, gdy niezależnie od jego zachowania i tak doszłoby do powstania naruszenia. W szczególności sytuacja taka może mieć miejsce, jeżeli do naruszenia obowiązków lub warunków przewozu drogowego dochodzi z powodu siły wyższej lub zachowania osób trzecich, którym podmiot wykonujący przewozy nie był w stanie się przeciwstawić. Brak możliwości przewidzenia określonych zdarzeń lub okoliczności ma miejsce wtedy, gdy przy uwzględnieniu wiedzy, umiejętności i doświadczenia nie istniała możliwość przewidzenia określonych zdarzeń z uwagi na ich nadzwyczajny charakter.

48 Domniemanie odpowiedzialności przewoźnika może być obalone. To na przewoźniku spoczywa ciężar wykazania, że dołożył należytej staranności, organizując przewóz, i nie miał wpływu na naruszenie prawa przez kierowcę przy czym brak takiego wpływu musi istnieć realnie. Przedsiębiorca powinien więc wykazać, że dołożył należytą staranność, tzn. uczynił wszystko, czego można od niego rozsądnie wymagać ,organizując przewóz, a jedynie wskutek niezależnych okoliczności lub nadzwyczajnych zdarzeń doszło do naruszenia prawa. Przewoźnik organizuje bowiem pracę kierowców i sprawuje nad nimi nadzór. Ponosi on ryzyko prowadzenia przedsiębiorstwa transportowego oraz posiada instrumenty prawne i faktyczne, aby zapewnić należyte wykonywanie obowiązków przez kierowców tak, aby nie dochodziło do naruszenia prawa (np. podejmowanie działań organizacyjnych w zakresie doboru kierowców i ułożenia planu ich pracy, zasad wynagradzania oraz cyklicznych szkoleń w zakresie przestrzegania obowiązujących przepisów i zasad bezpieczeństwa).

49 Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że ocena ich zasadności na obecnym etapie sprawy – wobec braku wiążącej wypowiedzi Sądu pierwszej instancji co do zastosowania przepisów prawa materialnego wymienionych w pkt 3 i 4 petitum skargi kasacyjnej – byłaby przedwczesna. Sąd pierwszej instancji wypowiedział się dotychczas jedynie co do prawidłowości postępowania dowodowego, wadliwie uznając – co zostało wyżej szczegółowo omówione – konieczność uzupełnienia przez organy materiału dowodowego.

50 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu.

51 O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Na koszty postępowania kasacyjnego składały się wpis od skargi kasacyjnej (145 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika reprezentującego organ, który nie występował przed Sądem pierwszej instancji, a sporządził skargę kasacyjną i wziął udział w rozprawie przed NSA (1800 zł).