Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2013 r., II GSK 1478/13

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2013 r., II GSK 1478/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędziowie NSA Stanisław Gronowski Tadeusz Cysek Protokolant Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 9 października 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Krajowej Rady Komorniczej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 4 stycznia 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 517/12 w sprawie ze skargi T. G. na czynność Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu komorniczego przy Krajowej Radzie Komorniczej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu komorniczego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od T. G. na rzecz Krajowej Rady Komorniczej 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 4 stycznia 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 517/12, po rozpoznaniu sprawy ze skargi T. G. na czynność Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu komorniczego przy Krajowej Radzie Komorniczej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu komorniczego przeprowadzonego w dniach 22 marca i 19 kwietnia 2010 r. stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności oraz zasądził od Krajowej Rady Komorniczej na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

3 Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

4 W dniu 1 października 2007 r. T. G. (dalej: skarżący) rozpoczął odbywanie aplikacji komorniczej.

5 Z protokołu nr [...] z egzaminu komorniczego, sporządzonego przez Komisję Egzaminacyjną przy Krajowej Radzie Komorniczej w W., powołaną na podstawie zarządzenia nr 7/10/DNAP Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 stycznia 2010 r. w sprawie powołania Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu komorniczego – wynika, że w dniu 22 marca 2010 r. skarżący przystąpił do części pisemnej poprawkowego egzaminu komorniczego, z której otrzymał ocenę pozytywną (dobry plus) i został tym samym dopuszczony do ustnego egzaminu poprawkowego, który odbył się w dniu 19 kwietnia 2010 r. W części ustnej z trzech działów otrzymał oceny: niedostateczny, dostateczny i dostateczny minus. Komisja wystawiła ocenę łączną z poprawkowego egzaminu komorniczego – niedostateczną.

6 W ocenie Sądu pierwszej instancji Komisja Egzaminacyjna, dokonując zaskarżoną czynność, dopuściła się istotnej obrazy powołanych przez stronę skarżącą przepisów prawa materialnego, tj. przede wszystkim przepisów ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, w brzemieniu sprzed nowelizacji dokonanej na mocy ustawy o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz niektórych innych ustaw, a także unormowań zawartych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie zakresu egzaminu komorniczego, trybu postępowania komisji egzaminacyjnej i wysokości wynagrodzenia jej członków (Dz. U. Nr 69, poz. 770, dalej: rozporządzenie) – poprzez ich niewłaściwą interpretację i w konsekwencji przyjęcie wadliwej i niemającej podstaw prawnych procedury ustalania wyników egzaminu komorniczego, w tym przede wszystkim ustalania oceny końcowej z tego egzaminu.

7 Komisja Egzaminacyjna, dokując spornej czynności, dopuściła się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, a także art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej: k.p.a.), z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonanie dowolnej oceny dowodów, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony skarżącej, a w konsekwencji powyższych uchybień - zasadniczej obrazy zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

8 Sąd uznał, że w dniu dokonania przez Komisję Egzaminacyjną spornej czynności polegającej na ustaleniu wyniku egzaminu komorniczego skarżącego, brak było wyraźnego unormowania, z którego jednoznacznie wynikałoby, że negatywny wynik końcowy egzaminu komorniczego otrzymuje osoba, która uzyskała ocenę negatywną z jednej z części cząstkowych egzaminu ustnego. W konsekwencji przyjęte kryteria oceny zastosowane przez Komisję Egzaminacyjną były dowolne i nie znajdowały odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach prawa.

9 Podzielono stanowisko skarżącego o braku aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym, którego przepisy potwierdzałyby słuszność zaprezentowanego przez Komisję Egzaminacyjną stanowiska w kwestii przyjętego kryterium oceny.

10 Zdaniem Sądu, z § 5 rozporządzenia wynika, że "wynik końcowy" egzaminu komorniczego powinien być składową (stanowić odzwierciedlenie) zarówno oceny z części pisemnej, jak i ustnej egzaminu komorniczego, a więc stanowić sumę średnich arytmetycznych ocen uzyskanych z części pisemnej i ustnej. O prawidłowości takiego wyboru sposobu oceny wyników egzaminu komorniczego przeprowadzanego na podstawie wówczas obowiązujących przepisów, mogą również świadczyć późniejsze zmiany wprowadzone przez ustawodawcę do przepisów ustawy o komornikach sądowych i egzekucji.

11 W ocenie Sądu Komisja Egzaminacyjna, ustalając negatywny wynik końcowy egzaminu komorniczego wyłącznie na podstawie stwierdzenia oceny negatywnej otrzymanej przez skarżącego z jednej z części egzaminu ustnego, dopuściła się istotnego naruszenia zasady praworządności wyrażonej w przepisie art. 6 i art. 7 in principio k.p.a., oraz art. 7 Konstytucji RP.

12 Ponadto na co wskazał Sąd, Komisja Egzaminacyjna, jako organ rozstrzygający w sprawie, nie ustosunkowała się w sposób wyraźny i wszechstronny do zarzutów strony skarżącej odwołujących się do sytuacji prawnej innych zdających, którzy – pomimo otrzymania identycznych lub gorszych niż skarżący – ocen z poszczególnych części egzaminu ustnego, zostali pozytywnie ocenieni przez Komisję Egzaminacyjną działającą w innym składzie.

13 Zdaniem Sądu organ nie odniósł się w sposób pełny do wszystkich przywołanych przez skarżącego argumentów na okoliczność braku podstaw do rozstrzygnięcia na niekorzyść strony poprzez ustalenie negatywnego wyniku końcowego egzaminu komorniczego. Komisja Egzaminacyjna przy Krajowej Radzie Komorniczej, z naruszeniem art. 77 § 1 k.p.a., nie rozważyła należycie i wszechstronnie całokształtu zebranego materiału dowodowego i z naruszeniem art. 80 k.p.a. ustaliła, że nie zachodziły podstawy do pozytywnego ustalenia (poprawienia) oceny stanowiącej wynik końcowy przedmiotowego egzaminu komorniczego.

14 Jak podniósł Sąd w spornej czynności nie przeprowadzono pełnego wyjaśnienia przyjętych przez Komisję Egzaminacyjną kryteriów w kontekście obowiązujących wówczas, tj. w 2010 r., przepisów prawa regulujących tryb przeprowadzania egzaminów komorniczych.

15 Krajowa Rada Komornicza w W. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie – uchylenie tego wyroku w całości i oddalenie skargi, a także o zasądzenie od skarżącego na rzecz Krajowej Rady Komorniczej kosztów postępowania sądowego.

16 Wyrokowi zarzucono:

17 1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu § 5 ust. 1 rozporządzenia w zw. z art. 31 ust. 4 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, w brzmieniu sprzed nowelizacji ustawy dokonanej ustawą z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz niektórych innych ustaw poprzez uznanie, że dla uzyskania końcowej pozytywnej oceny z egzaminu komorniczego warunkiem wystarczającym było uzyskanie pozytywnej średniej ocen z części pisemnej i ustnej egzaminu,

18 2. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego poprzez błędne zastosowanie:

19 a. art. 6, art. 7 in principio k.p.a. i art. 7 Konstytucji poprzez uznanie, że komisja egzaminacyjna przekroczyła granice prawa, nie podjęła czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy - naruszając przez to słuszny interes strony,

20 b. art. 8 k.p.a. poprzez uznanie, że komisja egzaminacyjna działała w sposób niebudzący zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej,

21 c. art. 70 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uznanie, że czynność komisji egzaminacyjnej nie wypełniała warunków określonych przepisami obowiązującego prawa,

22 d. art. 1 i art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. poprzez uznanie, że organem administracji, na skutek działania którego wszczęte zostało niniejsze postępowanie jest Krajowa Rada Komornicza.

23 W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

24 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

25 Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany był granicami skargi kasacyjnej.

26 Skarga kasacyjna Krajowej Rady Komorniczej ma usprawiedliwioną podstawę z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. i podlega uwzględnieniu, ponieważ Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. dokonał błędnej wykładni § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 sierpnia 1999 r.

27 Według art. 188 p.p.s.a., jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę. W tym przypadku Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku.

28 Uwzględnienie w pierwszej kolejności zarzutu naruszenia prawa materialnego czyniło zbędnym badanie zarzutów naruszenia przepisów postępowania, ponieważ okoliczności przy wyjaśnianiu których doszło do naruszenia procedury, były obojętne dla rozstrzygnięcia i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 188 p.p.s.a., uchylił wyrok sądu pierwszej instancji i oddalił skargę (por.: wyrok NSA z 18 czerwca 2007 r., sygn. akt II GSK 46/07).

29 Za podstawę wyroku z 4 stycznia 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 517/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane przez komisję egzaminacyjną powołaną na podstawie zarządzenia nr 7/10/DNAP Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 stycznia 2010 r. Jak już wspomniano skarżący rozpoczął odbywanie aplikacji komorniczej 1 października 2007 r. Zgodnie z protokołem nr 2/10 z egzaminu komorniczego, w dniu 22 marca 2010 r. skarżący przystąpił do części pisemnej poprawkowego egzaminu komorniczego, z której otrzymał ocenę pozytywną (dobry plus) i został tym samym dopuszczony do ustanego egzaminu poprawkowego, który odbył się w dniu 19 kwietnia 2010 r. W części ustnej z trzech działów otrzymał on oceny: niedostateczny, dostateczny i dostateczny minus. Komisja wystawiła ocenę łączną z poprawkowego egzaminu komorniczego – niedostateczną. Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego zawiera zatem jednoznaczne stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.

30 Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu, błędne odczytanie dyspozycji lub sankcji. Sąd administracyjny nie stosuje żadnego przepisu prawa materialnego, w sensie wiążącego ustalenia konsekwencji prawnych stwierdzonych faktów, dokonuje jedynie oceny zastosowania prawa materialnego przez organ administracji.

31 Zgodnie z § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 sierpnia 1999 r., na wynik końcowy egzaminu składają się oceny części pisemnej i ustnej egzaminu. Wynik egzaminu ocenia się stopniami: celujący, bardzo dobry, dobry, dostateczny, niedostateczny. Natomiast w § 3 i 4 uregulowano przebieg części pisemnej i ustnej egzaminu komorniczego. Z kolei, według § 7 pkt 6 rozporządzenia, komisja egzaminacyjna dla każdego składającego egzamin sporządza protokół egzaminu, zawierający ogólny wynik egzaminu.

32 Zdaniem autora skargi kasacyjnej ocenę pozytywną z egzaminu komorniczego uzyskać mógł zdający, który otrzymał dwie pozytywne oceny: z części pisemnej egzaminu i jednocześnie z części ustnej egzaminu. Skoro skarżący nie uzyskał oceny pozytywnej z części ustnej egzaminu komorniczego, to w konsekwencji nie mógł otrzymać oceny pozytywnej z całości egzaminu komorniczego. Wystawienie skarżącemu oceny pozytywnej byłoby niezgodne z obowiązującym wówczas prawem. Jednocześnie kasator wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. dokonał błędnej wykładni § 5 ust. 1 rozporządzenia poprzez uwzględnienie treści przepisów rozporządzenia po ich zmianie ustawą z dnia 24 maja 2007 r.

33 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, podzielającego zaprezentowaną wykładnię prawa, wojewódzki sąd administracyjny, bezzasadnie zarzucając Komisji Egzaminacyjnej niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego, dopuścił się błędu podwójnego. Dokonując wykładni nie tylko wadliwie przyjął, że ustalony stan faktyczny nie odpowiada hipotezie normy prawnej z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 sierpnia 1999 r., lecz ponadto stosując tę normę błędnie odczytał jej dyspozycję.

34 Tymczasem prawidłowa wykładnia omawianego przepisu jest taka, że skoro na wynik końcowy egzaminu składają się oceny części pisemnej i ustnej egzaminu, to uzyskanie przez aplikanta komorniczego chociażby jednego stopnia niedostateczny z części ustnej egzaminu powoduje ten skutek, że końcowy wynik egzaminu uważa się za niedostateczny.

35 W tej sytuacji, gdy zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego okazały się uzasadnione, a stan faktyczny sprawy był bezsporny, nie zachodziła potrzeba ustosunkowania się do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przepisów postępowania, gdyż te ostatnie naruszenia nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy.

36 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zaprezentowano błędny pogląd jakoby Krajowa Rada Komornicza nie posiada legitymacji do występowaniu w niniejszym postępowaniu.

37 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przymiot strony w odniesieniu do Krajowej Rady Komorniczej należy wyprowadzić z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, dotyczącego samorządów zawodowych reprezentujących osoby wykonujące zawody zaufanie publicznego [por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt K 20/08 (OTK-A 2010/10/129; Dz. U. z 2010 r., Nr 244, poz. 1636; LEX 653615) oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 2332/11).

38 Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjnych orzekł jak w wyroku na mocy art. 188 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.