Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 sierpnia 2013 r., II GSK 1363/13

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 sierpnia 2013 r., II GSK 1363/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 76/13 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie ubezpieczenia emerytalno – rentowego postanawia: oddalić skargę kasacyjną

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. postanowieniem z 14 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 76/13, odrzucił skargę M. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, z następującym uzasadnieniem.

3 Pismem z [...] grudnia 2012 r. M. G. (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ubezpieczenia emerytalnego i rentowego.

4 W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) wniósł o jej odrzucenie wskazując, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych nie należą do kognicji sądów administracyjnych. Ponadto organ wskazał, że przed Sądem Okręgowym w T. toczy się postępowanie, zarejestrowane pod sygn. akt IV U 1450/12, obejmujące swym zakresem zaskarżoną w sprawie decyzję.

5 Następnie zaskarżonym postanowieniem z 14 marca 2013 r., WSA w K. – działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – odrzucił skargę M. G.

6 W uzasadnieniu Sąd podał, że w rozpoznawanej sprawie zakwestionowana została decyzja ZUS, w której stwierdzono, że skarżący - jako osoba wykonująca pracę nakładczą – nie podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. Zdaniem Sądu, zasadnicze znaczenie przy określaniu właściwości sądu ma przedmiot sprawy, nie zaś charakter decyzji, czy gatunek zarzutów podnoszonych w skardze.

7 W ocenie Sądu I instancji, zaskarżona decyzja nie mieści się w zakresie spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), obejmującym sprawy umorzenia należności z tytułu składek oraz przyznania świadczeń w drodze wyjątku. Przepis ten dotyczy zatem decyzji o charakterze uznaniowym, które jako jedyne spośród spraw objętych regulacją ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zostały objęte kognicją sądownictwa administracyjnego. Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja nie przyznaje ani nie odmawia przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jak również nie została podjęta w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Ze względu na dychotomiczny podział decyzji ZUS – według kryterium środków zaskarżenia – Sąd uznał, że decyzja ta mieści się w zakresie art. 83 ust. 1 u.s.u.s., w którym ustawodawca dokonał przykładowego wyliczenia decyzji wydawanych przez ZUS w zakresie indywidualnych spraw i które, na mocy art. 83 ust. 2 u.s.u.s., mogą podlegać sądowej kontroli odwoławczej prowadzonej w oparciu o Kodeks postępowania cywilnego. W związku z powyższym Sąd I instancji stwierdził, że sąd administracyjny nie jest właściwy do kontroli tej decyzji.

8 M. G. wniósł skargę kasacyjną od powyższego postanowienia, zaskarżając je w całości oraz domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

9 Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono błędną interpretację art. 3 § 2 p.p.s.a.

10 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych nie są sprawami cywilnymi w znaczeniu materialnym, bowiem wywodzą się one ze stosunku o charakterze administracyjnoprawnym i z tego względu w postępowaniu przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych rozpoznawane są w trybie i na zasadach określonych przepisami prawa ubezpieczeń społecznych, a w dalszej kolejności Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną, sąd powszechny nie może w zakresie swojej kompetencji zajmować się legalnością działania organu rentowego, jako organu administracji publicznej. Wskazując na orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz sądów pracy i ubezpieczeń społecznych, działających na podstawie art. 4778 i następnych Kodeksu postępowania cywilnego, skarżący stwierdził, że sąd powszechny nie ma możliwości stwierdzenia nieważności decyzji ZUS. Kwestia wad decyzji administracyjnej oraz wad postępowania wyjaśniającego przed organem rentowym, spowodowane naruszeniem przepisów postępowania przez ten organ, pozostaje zatem poza zakresem kognicji sądu powszechnego. Sprawowanie kontroli nad działalnością administracji publicznej należy zaś do kompetencji sądów administracyjnych.

11 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie.

12 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

13 Skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, nie zasługuje na uwzględnienie.

14 Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu nieważność postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 p.p.s.a. W tej sprawie żadna z przesłanek nieważności postępowania nie występuje.

15 Przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. była decyzja ZUS z dnia [...] października 2012 r., wydana na podstawie art. 83 ust. 1 u.s.u.s. stwierdzająca, że skarżący – jako osoba wykonująca pracę nakładczą u płatnika składek M. Sp. z o.o. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu.

16 W ramach zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej strona skarżąca sformułowała jedynie zarzut naruszenia art. 3 § 2 p.p.s.a. We wskazanym przepisie ustawodawca zawarł katalog spraw, w których sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej.

17 Autor skargi kasacyjnej, zarzucając naruszenie wskazanego w niej przepisu postępowania zmierza do wykazania, że decyzja wydana przez ZUS, stwierdzająca o niepodleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu jest jednym z aktów administracyjnych określonych w art. 3 § 2 p.p.s.a.

18 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że kryterium wyznaczającym zakres sądowej kontroli jest czynność (sprawa) z zakresu administracji publicznej.

19 Z akt sprawy wynika, że zaskarżona przez organ decyzja została wydana na podstawie art. 83 ust. 1 u.s.u.s. w którym ustawodawca dokonał przykładowego wyliczenia decyzji wydawanych przez ZUS w zakresie indywidualnych spraw. Zgodnie zaś z treścią art. 83 ust. 2 u.s.u.s. sprawy obejmujące swym zakresem katalog wymieniony w ust. 1 mogą podlegać sądowej kontroli odwoławczej prowadzonej w oparciu o Kodeks postępowania cywilnego. Przepis art. 83 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że decyzje administracyjne podejmowane w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zaskarżane są do sądu powszechnego w terminach i na zasadach przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego. Na mocy przepisu art. 83 a ust. 2 u.s.u.s. możliwe jest uchylenie, zmiana lub unieważnienie ostatecznych decyzji ZUS, od których nie zostało wniesione odwołanie do sądu powszechnego. Istnieje zatem wyjątkowo możliwość weryfikowania decyzji indywidualnych w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym (zob. wyrok NSA z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt II GSK 240/08, LEX nr 493540). Powołany przepis u.s.u.s. – jako przewidujący taki wyjątek – powinien być interpretowany w sposób, który wyklucza możliwość powstania kolizji wynikających z poddania tej samej decyzji kontroli sądu powszechnego oraz kontroli administracyjnej i sądowoadministracyjnej. Należy podzielić stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej wyroku, że kolizja taka miałaby miejsce w razie przyjęcia, iż strona może na podstawie art. 83 a ust. 2 u.s.u.s. żądać w postępowaniu administracyjnym stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji organu rentowego, która była wcześniej kontrolowana przez sąd powszechny – bowiem wówczas w istocie orzeczenie sądu powszechnego byłoby kontrolowane w inicjowanym przez stronę nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym. Oznacza to, iż art. 83 a ust. 2 u.s.u.s. pozwala na weryfikację z urzędu w postępowaniu administracyjnym ostatecznych decyzji administracyjnych, ale wyłącznie pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego.

20 Na marginesie zauważyć nadto należy, że z akt sprawy nie wynika, iż decyzja z dnia [...] października 2012 r. została zaskarżona do sądu powszechnego, tj. do Sądu Okręgowego w T. w postępowaniu zarejestrowanym pod sygn. akt IV U 1450/12.

21 Zasadnie zatem Sąd I instancji stwierdził brak kognicji sądu administracyjnego w odniesieniu do zaskarżonej decyzji. Nie ulega zatem wątpliwości, że zaskarżona decyzja nie stanowi żadnego z aktów administracyjnych wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a.

22 W świetle powyższych rozważań, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniosku o uchylenie zaskarżonego skargą kasacyjną postanowienia nie usprawiedliwia zarzut naruszenia art. 3 § 2 p.p.s.a.

23 Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.