Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., II GSK 136/11

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., II GSK 136/11

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia del. WSA Renata Detka (spr.) Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 27 października 2010 r. sygn. akt I SA/Go 605/10 w sprawie ze skargi E. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od E. D. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 27 października 2010r. Sygn. akt I SA/Go 605/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. oddalił skargę E. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. W. z [...] czerwca 2010r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

3 Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że wnioskiem z dnia 26 marca 2008r. E. D. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. W. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą za okres od 06/2002-03/2004.

4 W toku postępowania administracyjnego ustalono, że na miesięczny dochód wnioskodawczyni składały się kwoty: 360,15 zł (z tytułu prowadzonej od lutego do marca 2008 r. działalności gospodarczej), 497 zł (z tytułu zasiłku rodzinnego

5 z dodatkami oraz zasiłku pielęgnacyjnego na troje dzieci przyznanego na okres do 31 sierpnia 2008r.), 1.126 zł brutto (z tytułu umowy pracę) oraz 900 zł (z tytułu alimentów na troje dzieci). Z kolei udokumentowane miesięczne wydatki E. D. stanowiła kwota 1.386,19 zł (należności z tytułu opłat za gaz, energię elektryczną, ogrzewanie w sezonie grzewczym, leki, kredyty w bankach komercyjnych). Skarżąca posiadała także zaległe zobowiązania podatkowe w kwocie 11.007,06 zł.

6 W związku z powyższymi ustaleniami organ ZUS decyzją z [...] czerwca 2008r. odmówił umorzenia należności. Decyzja ta utrzymana została w mocy, po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez Dyrektora Oddziału ZUS w G. W., decyzją z [...] września 2008r. nr [...].

7 Na tę ostatnią decyzję E. D. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W., który uznając skargę za zasadną wyrokiem z dnia 29 grudnia 2008r., sygn. akt II SA/Go 714/08 uchylił zaskarżoną decyzję. Zdaniem Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełniało wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., bowiem nie dokonano w nim oceny zebranego materiału dowodowego oraz nie przeprowadzono analizy stanu faktycznego. Postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ polegało jedynie na wyliczeniu dowodów zgromadzonych w sprawie oraz ograniczyło się do wskazania przesłanek, na których jest oparta instytucja prawna umorzenia należności. Zabrakło w nim natomiast oceny sytuacji ekonomicznej i osobistej skarżącej, a także wystarczającej analizy pojęcia "całkowitej nieściągalności". Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił jedynie, że skarżąca samotnie wychowuje trójkę dzieci, a z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej posiada zadłużenie nie tylko względem ZUS, zaś z faktu spłaty zadłużenia wobec innych wierzycieli organ wywiódł możliwość spłaty zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego takie lakoniczne stwierdzenie nie mogło stanowić wystarczającej oceny sytuacji skarżącej w kontekście przesłanek określonych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Organ nie wyjaśnił także, z naruszeniem art. 11 k.p.a., czy opłacanie należności publicznoprawnych

8 z tytułu zaległych składek uniemożliwi skarżącej i jej bliskim zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, zaś kwestia ta ma charakter fundamentalny dla podstawowych praw i godności człowieka.

9 Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną wniesioną od powyższego wyroku WSA w G. W. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd sądu I instancji dotyczący niewłaściwego rozpatrzenia sytuacji osobistej i możliwości zarobkowych skarżącej. W ocenie NSA organ przyjął jako uzasadnienie dla odmowy umorzenia składek realizowanie przez skarżącą spłat zadłużenia na rzecz innych wierzycieli, co stanowiło swoistą negatywną przesłankę do pozytywnego załatwienia wniosku o umorzenie składek, natomiast pominął ciążący na nim obowiązek ustosunkowania się do stanu zdrowia skarżącej, nieterminowego regulowania alimentów na jej troje dzieci przez ich ojca, co istotnie obniżało wpływy do "budżetu domowego". Nadto, organ nie rozważył w sposób wyczerpujący zadłużenia jakie posiadała skarżąca nie tylko w instytucjach komercyjnych (banki), ale również wobec Skarbu Państwa (należności z tytułu nieuiszczonych podatków). Nie wziął pod uwagę widzianego całościowo zadłużenia skarżącej (w ZUS, organach podatkowych i bankach) i nie wskazał jasno, czy przy takim poziomie już samych należności publicznoprawnych istnieje realna możliwość spłaty zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nie wyłączając formy ratalnej, po ewentualnym częściowym umorzeniu odpowiednich należności.

10 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił także, iż obowiązek uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne jest obowiązkiem o charakterze podstawowym, ciążącym zarówno na ubezpieczonym jak i płatniku składek co i każdy podmiot do tego zobowiązany, od ciężaru tego w sposób nieuzasadniony uchylać się nie może, bowiem mogłoby to godzić w podstawy całego systemu zabezpieczenia społecznego. Jednakże od zasady tej przewidziano wyjątki umożliwiające umorzenie nawet całości nieuiszczonych składek w sytuacjach szczególnych. Rolą organu ubezpieczenia społecznego jest więc rozważenie, czy w świetle okoliczności podnoszonych przez skarżącą, spełnione są warunki umożliwiające odstąpienie od zasady ogólnej - ponoszenia ciężarów na ubezpieczenie społeczne, czy też nie. Przy tego rodzaju ocenach organ musi się kierować obiektywnymi przesłankami, przemawiającymi zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść strony.

11 Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 2010r. nr [...] uchylił decyzję nr [...] w całości i orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 21 919,70 zł; odmówił umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 07-12/2002 w kwocie 192,00 zł liczonych na dzień 26 marca 2008r. oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 07/2002-12/2002 w łącznej kwocie 269,12 zł.

12 W uzasadnieniu decyzji organ ZUS wskazał, iż przeprowadzono uzupełniające postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie aktualnej sytuacji majątkowej

13 i osobistej skarżącej, w wyniku którego ustalono, że od 1 lutego 2008r. skarżąca prowadzi działalność gospodarczą - "Biuro Rachunkowe – E. D." w którym od września 2009r. zatrudnia swoją matkę R. Z. z wynagrodzeniem 1317,00 zł brutto miesięcznie i opłaca na bieżąco składki na ubezpieczenie za siebie i pracownicę. Działalność gospodarcza skarżącej jest wspomagana przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w W. w ramach referencyjnego programu pomocowego kwotą 1.170,29 zł miesięcznie. Skarżąca jest także zatrudniona od 19 maja 2008r. na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w Biurze Rachunkowym "D." w G. z wynagrodzeniem 1.317,00 zł brutto miesięcznie.

14 Zgodnie z deklaracją PIT-36 za 2009r. skarżąca uzyskała dochód w kwocie 17.451,26 zł. Dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie styczeń-marzec 2010r. wyliczony na podstawie dostarczonych dokumentów wyniósł 2.697,41 zł brutto tj. średnio około 899,14 zł brutto miesięcznie.

15 Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w B. wypłaca skarżącej zasiłek rodzinny z dodatkami oraz zasiłkiem pielęgnacyjnym na troje dzieci w wysokości łącznej 563,00 zł oraz świadczenia alimentacyjne w wysokości 900,00 zł miesięcznie.

16 Skarżąca wraz z trójką dzieci w wieku 19, 15, 9 lat zamieszkuje w jednorodzinnym domu stanowiącym własność jej rodziców z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe.

17 Jako stałe miesięczne wydatki związane z prowadzonym gospodarstwem domowym skarżąca podała wydatki na ogrzewanie, energię i gaz w łącznej kwocie 500 zł, koszty leczenia w wysokości 150,00 zł miesięcznie oraz spłatę rat kredytów bankowych i pożyczek ( z PEFRON - 100 zł, R. W.- 250 zł) w łącznej kwocie 1891,22 zł miesięcznie.

18 Wysokość stałych miesięcznych wydatków związanych z prowadzonym gospodarstwem domowym oraz spłatą rat kredytów bankowych i pożyczek

19 (z PEFRON - 100 zł, R. W.- 250 zł) ZUS ustalił ostatecznie na kwotę 1489,00 zł. Ponadto z ustaleń zaskarżonej decyzji wynika, iż skarżąca nie posiada nieruchomości ani pojazdów samochodowych, nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, a łączna wysokość osiąganego dochodu rodziny wynosi 2.547,00 zł, tj. 636,75 zł na osobę.

20 Rodzice skarżącej, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe otrzymują

21 z Zakładu świadczenia emerytalne ( matka:- 1.185,49 zł brutto tj. 1.003.80 zł netto, ojciec - 1.224,70 zł brutto tj. 1.035,48 zł netto.) przy czym matkę zatrudnia skarżąca

22 z wynagrodzeniem 1.317,00 zł brutto miesięcznie.

23 Na tle tak ustalonego stanu faktycznego Dyrektor Oddziału ZUS w G., po przytoczeniu treści art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j..: Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) uznał , że skarżąca nie spełnia przesłanek w nim przewidzianych tj. całkowitej nieściągalności zaległości.

24 Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził także brak przesłanek do umorzenia należności skarżącej na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy

25 o systemie ubezpieczeń społecznych przewidującym umorzenie należności mimo braku całkowitej nieściągalności.

26 Rozważając umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

27 z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. nr 141 poz. 1365), Zakład wskazał, iż wziął pod uwagę sytuację finansową, zdrowotną i rodzinną skarżącej. W toku postępowania ustalono, że dochody skarżącej pochodzące z kilku źródeł pozwalają na zaspakajanie podstawowych niezbędnych potrzeb życiowych takich jak opłaty związane z prowadzonym gospodarstwem domowym (250,00 zł), zakup artykułów żywnościowych, zakup leków (150,00 zł) oraz innych artykułów pierwszej potrzeby. Ponadto organ uznał, iż skarżąca jest w stanie spłacać zadłużenie i spłaca terminowo wierzycieli takich jak banki i osoby fizyczne nie regulując tylko należności publicznoprawnych uznając, że Zakład powinien je umorzyć. Reasumując Dyrektor Oddziału ZUS w G. W. uznał, że nie ma podstaw do umorzenia należności na podstawie wyżej cytowanej przesłanki bowiem opłacanie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie zachodzą także przesłanki z par. 3 ust.1 pkt pkt 2 i 3 w/w rozporządzenia. W ocenie organu, potwierdzeniem umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, o którym orzekł Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania

28 o Niepełnosprawności w G. W. w dniu 5 marca 2010r., nie eliminującego skarżącej z czynnego życia zawodowego jest fakt podjęcia przez nią zatrudnienia oraz prowadzenie indywidualnej działalności gospodarczej wspomaganej przez dopłaty z PFRON w kwocie 1.170.29 zł miesięcznie.

29 Uzasadniając umorzenie postępowania z wniosku w części dotyczącej należności

30 z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne finansowane przez ubezpieczonych tj. pracowników Dyrektor ZUS wskazał, że przepis art. 28 ust. 3a sprecyzowany w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych nie ma zastosowania

31 w przypadku wnioskodawcy, albowiem dotyczy on wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Zgodnie z art. 4 użyte w ustawie określenia oznaczają m. in. "ubezpieczeni"- osoby fizyczne podlegające chociaż jednemu

32 z ubezpieczeń społecznych, z kolei "płatnik składek"- to w pierwszym rzędzie pracodawca w stosunku do pracowników. Dlatego też przepis art. 28 ust. 3a pod względem zakresu podmiotowego odnosi się wyłącznie do wnioskodawczyni jako "ubezpieczonej" z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, nie zaś jako płatnika składek w związku z zatrudnieniem i z tego względu Zakład umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe w odniesieniu do zobowiązania skarżącej jako płatnika składek.

33 Powołaną wyżej decyzję organu zaskarżyła E. D., zarzucając m.in. brak rozpatrzenia przez organ II instancji wszystkich okoliczności w zakresie jej sytuacji rodzinnej i zdrowotnej oraz stanu majątkowego, mogących doprowadzić do stwierdzenia, że zachodzą przesłanki umorzenia spornych należności składkowych. Ponadto podniosła, że organ, ponownie rozpoznając sprawę, nie zastosował się do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

34 Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy związany był oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., a także oceną prawną i wskazaniami wynikającymi z zapadłego w niniejszej sprawie orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2009r., sygn. akt II GSK 243/09. Związany tą oceną jest również sąd administracyjny i nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem.

35 Oceniając zatem zaskarżoną decyzję w ramach związania wyrokami sądów administracyjnych obu instancji, Sąd stwierdził, iż nie narusza ona prawa. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził bowiem wszechstronne postępowanie dowodowe oraz dokonał obiektywnej i wnikliwej analizy zgromadzonego materiału dowodowego, a następnie po przytoczeniu treści przepisów prawa materialnego odniósł je do ustalonego przez siebie stanu faktycznego .

36 Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności

37 z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek

38 z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Sąd podkreślił, że nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest

39 w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie Sądu prawidłowo zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła żadna przesłanka całkowitej nieściągalności,

40 a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

41 W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu

42 o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. Zgodnie z nim Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

43 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

44 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

45 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

46 Sąd zwrócił uwagę na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia. Oceniając wniosek skarżącej pod kątem zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy podkreślił prowadzenie przez skarżącą działalności gospodarczej przynoszącej dochód, uzyskiwanie wynagrodzenia za pracę w związku z zatrudnieniem, regularne otrzymywanie alimentów na dzieci z Funduszu Alimentacyjnego, wziął pod uwagę zasiłki oraz wspomaganie prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w W. miesięczną kwotą 1170, 29 zł. Dlatego też Sąd podzielił stanowisko organu I i II instancji, iż trudności finansowe dłużniczki nie mają charakteru stałego

47 i pogłębiającego się bowiem skarżąca korzysta również ze wsparcia rodziny zaspakajającej jej potrzeby bytowe i nie deklaruje konieczności korzystania z pomocy społecznej.

48 Sąd podkreślił, że organy ZUS poczyniły ustalenia odnośnie stanu zdrowia skarżącej i uzasadniły swoje stanowisko w tym względzie w zaskarżonej decyzji. Ze zgromadzonych materiałów wynika bowiem, że skarżąca ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, który nie uprawnia do świadczenia rentowego i nie wyklucza możliwości zarobkowania. Poprawność wniosków Zakładu potwierdza sam fakt rzeczywistego prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej oraz zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Skarżąca zaś nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego z którego wynikałaby trwała niezdolność do wykonywania pracy.

49 Zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała, ażeby w stosunku do niej miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organów, iż stan majątkowy skarżącej oraz jej stan zdrowia jest taki, aby prowadził do pozbawienia jej możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych przy spłacie istniejącego zadłużenia.

50 Za niezasadny uznał Sąd zarzut dotyczący ustalenia przez organ zawyżonego wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę w kwocie 1756,00 zł miesięcznie brutto, gdyż z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz z adnotacji urzędowej zawartej na s. 130 akt administracyjnych wynika, że kwota ta ustalona została jako średnia z trzech miesięcy 2010r. - za I kwartał 2010r. Prawidłowość tego wyliczenia potwierdza dowód w postaci wydruku z konta ubezpieczonego (k. 106 akt administracyjnych) zgodnie z którym w I kwartale 2010r. zaewidencjonowano takie wynagrodzenie skarżącej dla celu wyliczenia należnej składki.

51 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła E. D. zarzucając:

52 – naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z treścią § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

53 – naruszenie prawa procesowego tj. art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 kpc oraz art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a., które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz

54 – naruszenie prawa procesowego, tj. art. 153 p.p.s.a. przez błędną jego wykładnię

55 i niewłaściwe zastosowanie.

56 Podnosząc powyższe E. D. wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku

57 i uwzględnienie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania za wszystkie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. W. do ponownego rozpatrzenia.

58 W uzasadnieniu podniesiono, że odmawiając umorzenia zaległości Zakład Ubezpieczeń nie wykazał, że podjęcie się spłaty zobowiązania jest możliwe. Negatywna decyzja nie została oparta o wyczerpującą analizę sytuacji finansowej

59 i zdrowotnej wnioskodawczyni, do czego organ ubezpieczeniowy został zobowiązany, zarówno przez Sąd pierwszej instancji, jak i przez Naczelny Sąd Administracyjny. W treści uzasadnienia brak jest zestawienia wszystkich niezbędnych wydatków rodziny wnioskodawczyni. Zabrakło ustalenia sumy tak podstawowych wydatków, jak kwoty przeznaczane na wyżywienie, wydatków na odzież, obuwie, czy środki czystości.

60 Z punktu widzenia skarżącej przeprowadzona analiza, oprócz braku odpowiedzi na wskazania zawarte w wyroku NSA, wyraźnie nie była bezstronna.

61 Wnioskodawczyni skorzystała z pomocy najbliższej rodziny w spłacie zobowiązań kredytowych, które zostały skonsolidowane z kredytem hipotecznym. Dzięki temu zmniejszeniu uległo obciążenie jej budżetu, co umożliwiło regularność

62 w spłacie, co świadczy o porządkowaniu sytuacji finansowej.

63 Ponadto jeżeli wydatki na mieszkanie należą do grupy podstawowych kosztów każdej rodziny, to czym Zakład Ubezpieczeń usprawiedliwi odmowę tego prawa wobec wnioskodawczyni. Różnica jest jedynie taka, że zamiast kwoty blisko 1000 zł na wynajem mieszkania, do którego nikt nie wnosiłby zastrzeżeń, wnioskodawczyni pokrywa część raty kredytu w kwocie 400 zł. Stąd w jej ocenie wnioski ZUS są subiektywne, co w przypadku instytucji budżetowej jest niedopuszczalne.

64 Skarżąca kasacyjnie podniosła, że po stronie przychodów jej wynagrodzenie ustalono na kwotę 1.756 zł brutto, chociaż złożyła wyjaśnienie, że w żadnym wypadku nie nastąpił wzrost jej miesięcznego dochodu z tytułu umowy o pracę,

65 a jedynie w zakładzie pracy zmieniono termin wypłaty z 10-go każdego miesiąca na 30-go. Biorąc pod uwagę obliczenie średniej za ostatnie trzy miesiące Zakład Ubezpieczeń teoretycznie miał rację; z drugiej strony nie matematycznie obliczona średnia była przedmiotem analizy, lecz ocena rzeczywistej sytuacji finansowej.

66 Zakwestionowano także stwierdzenie Sądu I instancji zawarte w uzasadnieniu niekorzystnego dla E. D. wyroku, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, "co jest oczywistą nieprawdą".

67 Wojewódzki Sąd Administracyjny pominął też milczeniem, że NSA podkreślił,

68 iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie rozważył w sposób wyczerpujący zadłużenia, jakie posiada skarżąca nie tylko w instytucjach komercyjnych, ale również wobec Skarbu Państwa i czy istnieje realna możliwość spłaty zobowiązań

69 z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nie wyłączając formy ratalnej.

70 Aktualne zadłużenie E. D. tylko wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynosi łącznie z odsetkami około 35.000 zł. Po uwzględnieniu zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego kwota jej zadłużenia przekracza 45.000 zł. Pierwotnie ZUS,

71 a następnie Sąd I instancji nie zbadał, czy spłata tak dużego zobowiązania w ratach jest możliwa. Zdaniem skarżącej kasacyjnie, z powyższych okoliczności faktycznych wyraźnie wynika przesłanka zawarta w przepisie § 3 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia

72 w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

73 Ponadto nie zostały wyczerpująco ocenione okoliczności dotyczące stanu zdrowia skarżącej. Ograniczono się jedynie do potwierdzenia faktu istnienia inwalidztwa wzroku i chorób układu krążenia oraz układu hormonalnego, a pominięto całkowicie, że skarżąca jest zmuszona sytuacją życiową i materialną do naruszania zaleceń lekarza. Pracując zarówno na etacie, jak i prowadząc działalność ryzykuje całkowitą utratę wzroku. Osoby z tak poważną wadą wzroku nie mogą bowiem pracować przy komputerze, więcej niż cztery godziny dziennie. Zarówno ZUS jak

74 i WSA pomijają milczeniem te ważne okoliczności.

75 Sąd potwierdził także prawidłowość ustalenia wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę na kwotę 1756 zł brutto, chociaż na dzień rozprawy zaświadczenie za dwa poprzedzające kwartały wynosiłoby 1317 zł brutto.

76 W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ II instancji wniósł o jej oddalenie

77 i zasądzenie kosztów postępowania podnosząc, że skarga kasacyjna nie spełnia wymogów formalnych wynikających z dyspozycji art 176 p.p.s.a., gdyż podstawy kasacyjne nie zawierają uzasadnienia. Nie wskazano wpływu zarzucanych naruszeń na poprawność rozstrzygnięcia Sądu I instancji, a w przypadku zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego kasator nie wskazał na czym polegał błąd Sądu w rekonstrukcji treści konkretnej normy prawnej i nie podał, jaka powinna być właściwa wykładnia oraz dlaczego przyjęta przez Sąd skutkowała niewłaściwym zastosowaniem błędnie wyłożonego przepisu. W zakresie merytorycznym organ podzielił stanowisko zawarte w zaskarżonym wyroku wraz z argumentacją przytoczoną w jego uzasadnieniu jako trafną i odpowiadającą prawu.

78 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

79 Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

80 Stosownie do art.183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę

81 w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę wyłącznie nieważność postępowania. Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki określone w art.183 § 2 p.p.s.a., skutkujące nieważnością postępowania, kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku mogła być dokonana tylko w zakresie wyznaczonym przez podstawy, na których skarga kasacyjna została oparta.

82 Skargę kasacyjną zgodnie z art. 174 p.p.s.a. można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2), przy czym skarga powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 176 p.p.s.a.).

83 Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej pozwala temu Sądowi jedynie na badanie, czy - oprócz istnienia powodów nieważności - rzeczywiście doszło do naruszenia wskazanych w podstawie kasacyjnej przepisów. Sąd nie może też samodzielnie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej ani ich uściślać, czy w inny sposób korygować (por. wyroki NSA:

84 z dnia 4 listopada 2010 r., II OSK 142/10; z dnia 29 października 2010 r., II FSK 1017/09; z dnia 15 lipca 2010 r., I OSK 472/10; z dnia 10 czerwca 2010 r., I FSK 909/09; z dnia 27 stycznia 2005 r., FSK 970/04; z dnia 29 października 2004 r., FSK 1193/04; z dnia 26 października 2010 r., OSK 773/04; wszystkie orzeczenia dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia także wymaga, że przy sporządzaniu skargi kasacyjnej wprowadzono tzw. przymus adwokacko - radcowski (art. 175 § 1 i 2 p.p.s.a.) by nadać tego rodzaju środkowi odwoławczemu charakter pisma w postępowaniu sądowym o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi

85 o wymagania skargi kasacyjnej dotyczące zakresu zaskarżenia, wskazania podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, albowiem chodzi tutaj o istotne elementy konstrukcyjne skargi kasacyjnej wypracowane przez specjalistę z dziedziny prawa sądowoadministracyjnego. Dlatego też przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów.

86 W przedmiotowej skardze zostały zawarte zarzuty dotyczące zarówno naruszeń prawa materialnego, jak i procesowego, co wymaga rozpatrzenia w pierwszej kolejności zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko wówczas, gdy stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę wydanego wyroku jest bezsporny lub nie został skutecznie podważony poprzez wykazanie naruszenia przepisów postępowania przez Sąd.

87 Przechodząc zatem do oceny zarzutów prawa procesowego podkreślić należy, że skarga kasacyjna wbrew dyspozycji art. 176 p.p.s.a. nie zawiera żadnego uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 kpc oraz art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. Pierwszy z wymienionych przepisów stanowi, że do postępowania dowodowego prowadzonego przez sąd administracyjny w ramach zakreślonych w art. 106 § 3 p.p.s.a. (a więc ograniczonego do przeprowadzenia dowodu z dokumentów) stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Jednym z przepisów kpc mających zastosowanie w postępowaniu sądowo-administracyjnym jest art. 233 wyrażający zasadę swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z kolei z art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

88 Niezależnie od braku uzasadnienia omawianego zarzutu w skardze kasacyjnej podkreślić należy, że żaden z zacytowanych przepisów nie był stosowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W., gdyż Sąd ten nie przeprowadzał postępowania dowodowego w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. (a co za tym idzie nie miał zastosowania art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 kpc) i nie uwzględnił skargi E. D., lecz ją oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.

89 Nie stosując przepisów zawartych w omawianym zarzucie Sąd I instancji nie mógł ich tym samym naruszyć, co automatycznie powoduje bezzasadność tak sprecyzowanego zarzutu naruszenia prawa procesowego.

90 Nie ma także usprawiedliwionych podstaw zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a.

91 Wprawdzie w petitum skargi kasacyjnej pomylono dwie podstawy kasacyjne wskazując, że naruszenie tego przepisu (zakwalifikowanego przez kasatora jako prawo procesowe, a więc w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) polegać by miało na "błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu", co z kolei charakteryzuje podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. tj. naruszenie prawa materialnego (z tym zastrzeżeniem, że prawo materialne można naruszyć przez jego błędną wykładnię lub poprzez niewłaściwe zastosowanie), to jednak z uzasadnienia skargi kasacyjnej da się wywieść, że naruszenia art. 153 p.p.s.a. jej autor upatruje

92 w tym, że Sąd I instancji nie zastosował się do wskazań i oceny wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2009r. sygn. akt II GSK 243/09.

93 Tymczasem przepis art. 153 p.p.s.a., któremu wedle kasatora uchybić miał Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W., statuuje zasadę związania oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w orzeczeniu wojewódzkiego sądu administracyjnego uchylającym zaskarżony akt, skierowaną do organu oraz tego samego sądu, rozpoznającego sprawę po raz kolejny. W niniejszym przypadku zasada ta dotyczyła związania Sądu I instancji oceną prawną i wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 29 grudnia 2008r. sygn. akt II SA/Go 714/08, uchylającym decyzję Prezesa ZUS z [...] września 2008r.

94 Wprawdzie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie powołano się na wskazówki i ocenę prawną zawarte w wyroku WSA z dnia 29 grudnia 2008r, a jedynie na stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 16 grudnia 2009r. sygn. akt II GSK 243/09 oddalającym skargę kasacyjną ZUS, jednak fakt, że Naczelny Sąd Administracyjny podzielił w tym wyroku pogląd Sądu I instancji w zakresie niewyjaśnienia okoliczności sprawy, pozwala na merytoryczną ocenę tego zarzutu.

95 Zgodnie z wytycznymi zawartymi zarówno w wyroku WSA z 29 grudnia 2008r. jak

96 i w wyroku NSA z 16 grudnia 2009r., przy ponownym rozpatrzeniu wniosku E. D. konieczną była dokładna i wnikliwa ocena jej sytuacji ekonomicznej, rodzinnej i zdrowotnej, czego zabrakło przy pierwszym rozpoznaniu sprawy. Oba Sądy podnosiły, że organ nie odniósł się w ogóle do podnoszonych przez E. D. kwestii związanych z nieterminowym realizowaniem obowiązku alimentacyjnego wobec jej trójki dzieci i stanem jej zdrowia ograniczającym możliwości zarobkowe.

97 Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo uznał, że zalecenia te zostały zrealizowane przez organ w toku ponownego postępowania administracyjnego. Ustalone zostały bowiem zarówno dochody E. D. jak i konieczne wydatki z budżetu domowego, organ wyjaśnił także sytuację zdrowotną i osobistą wnioskodawczyni, a następnie ocenił jaki wpływ mają powyższe okoliczności na możliwość spłaty przez nią zaległych zobowiązań należnych ZUS. Słusznie zatem Sąd I instancji przyjął, że wskazania zawarte

98 w wyrokach obu Sądów zostały zrealizowane. Podkreślenia także wymaga, że ani Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. w wyroku z 29 grudnia 2008r. ani też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 grudnia 2009r. nie zajął stanowiska w przedmiocie zasadności wniosku E. D. o umorzenie nieopłaconych przez nią składek, gdyż podstawą uchylenia zaskarżonej wówczas decyzji było naruszenie przez organ prawa procesowego poprzez brak należytej oceny i analizy zgromadzonego materiału dowodowego.

99 Mając te okoliczności na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 153 p.p.s.a. nie zasługuje na uwzględnienie, tym bardziej że zawarta w niej argumentacja ogranicza się do polemiki z oceną stanu faktycznego przeprowadzoną przez organ,

100 którą Sąd uznał za logiczną i należycie uzasadnioną, a tym samym zgodną

101 z prawem.

102 Co się zaś tyczy zawartego w skardze zarzutu naruszenia prawa materialnego, to podkreślić należy, że stosownie do treści art. 174 pkt 1 p.p.s.a., prawo materialne można naruszyć przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści danego przepisu, zaś niewłaściwe zastosowanie to tzw. błąd subsumcji, czyli wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada (lub nie odpowiada) hipotezie określonej normy prawnej.

103 Odnosząc się do wskazanego w ramach tej podstawy kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że autor skargi kasacyjnej nie wskazuje na czym polega błąd w wykładni omawianych przepisów i jaka jego wykładnia jest prawidłowa. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika natomiast, że

104 w ocenie jej autora ustalony w sprawie stan faktyczny daje podstawę do zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw.

105 z § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zarzut naruszenia tych przepisów należy zatem rozumieć jako ich niezastosowanie w sprawie przez organ

106 i zaakceptowanie takiej oceny przez Sąd w procesie kontroli legalności zaskarżonej decyzji ZUS z dnia 9 czerwca 2010r.

107 Tak sformułowany zarzut Naczelny Sąd Administracyjny uznał za bezzasadny.

108 W stanie faktycznym sprawy, który - wobec nieskuteczności zgłoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa procesowego – nie został podważony, organ słusznie przyjął, i prawidłowo ocenę tę podzielił Sąd I instancji, że nie zaistniały przesłanki określone w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia. Wniosek taki poprzedzony został analizą sytuacji osobistej, majątkowej i zdrowotnej E. D.

109 z uwzględnieniem uzyskiwanych przez nią dochodów i koniecznych wydatków, przeprowadzoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a następnie zaakceptowaną przez Sąd w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku. Podkreślenia przy tym wymaga, że zarzuty skargi kasacyjnej w zakresie niewłaściwego zastosowania prawa materialnego sprowadzają się do polemiki z dokonanymi ustaleniami stanu faktycznego oraz przedstawieniem własnej jego oceny, odmiennej od zaprezentowanej w wyroku Sądu I instancji i jako takie nie mogą zostać uwzględnione.

110 Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.

111 O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o przepis art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust.2 pkt 1c w zw. z § 14 ust.2 pkt 2b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).