Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 2013 r., II FZ 765/13

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 2013 r., II FZ 765/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, po rozpoznaniu w dniu 25 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Bd 212/13 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi B. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 16 stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 II FZ 765/13

UZASADNIENIE

3 Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Bd 212/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę B. G. (dalej: "skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 16 stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r.

4 Pismem z dnia 4 lipca 2013 r. pełnomocnik strony wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia oraz doręczenie powołanego powyżej wyroku wraz z uzasadnieniem wskazując, iż w dniu 10 czerwca 2013 r. została nadana przez biuro pełnomocnika przesyłka polecona skierowana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawierająca wniosek o sporządzenie oraz doręczenie uzasadnienia w sprawach I SA/Bd 212/13 oraz I SA/Bd 213/13. Pracownik biura zarówno na kopercie, jak i na potwierdzeniu nadania umieścił błędny adres Sądu, na dowód czego załączono kopertę przesyłki poleconej oraz kopię potwierdzenia nadania. W dniu 1 lipca 2013 r. Poczta Polska dokonała zwrotu do nadawcy przesyłki poleconej z adnotacją – pieczęcią na rewersie "adresat pod wskazanym adresem nieznany".

5 Postanowieniem z dnia 18 lipca 2013 r. odmówiono skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie oraz doręczenie uzasadnienia wyroku. W ocenie Sądu pierwszej instancji wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie z powodu niespełnienia przesłanki uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Odwołując się do dyspozycji art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na zaniedbanie pełnomocnika skarżącej, za który to błąd, zgodnie z ugruntowanym już orzecznictwem, odpowiedzialność ponosi mocodawca. Nie uznano również, ażeby błędne zaadresowanie koperty oraz potwierdzenia nadania przez profesjonalnego pełnomocnika czy też jego pracownika było podyktowane zdarzeniem nagłym czy też nieprzewidzianym. W świetle powyższych konstatacji Sąd pierwszej instancji wskazał na brak należytej staranności ze strony profesjonalnego pełnomocnika, który to brak obciąża stronę skarżącą w postaci niemożności powoływania się na brak winy w uchybieniu terminowi.

6 Na powyżej powołane rozstrzygnięcie skarżąca wniosła zażalenie, wskazując na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji:

7 a) art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, iż skarżący nie uprawdopodobnił, że bez swojej winy nie uzupełnił w terminie wpisu od skargi,

8 b) art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 200 r., po. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a." w zw. z art. 87 § 1 p.p.s.a. poprzez przekroczenie granicy uznania administracyjnego przejawiające się nieuwzględnieniem naczelnych zasad prawa administracyjnego, w tym w szczególności rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu strony skarżącej, przy uwzględnieniu całego materiału w sprawie i tym samym niedokonaniu koniecznych ustaleń w zakresie istnienia winy skarżącego w nieuzupełnieniu w terminie wpisu od skargi;

9 c) art. 8 w zw. z art. 7 w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 78 i art. 77 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) poprzez dokonanie rozstrzygnięcia w sprawie całkowicie zamykającego skarżącemu drogę do dochodzenia przysługujących mu uprawnień, przy czym powyższego dokonano bez uwzględnienia celowości przepisów dotyczących kosztów sądowych przy uwzględnieniu konstytucyjnego prawa do sądu.

10 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11 Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art.194 § 3 p.p.s.a. zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia. Zażalenie złożone w imieniu strony przez profesjonalnego pełnomocnika wymogów tych nie spełnia. W rozpatrywanym piśmie brak jest przede wszystkim wniosków co do żądanego rozstrzygnięcia sądu odwoławczego. Ponadto zarzuty postawione przez stronę nie są w pełni adekwatne do stanu faktycznego sprawy. Sugeruje się w nich, że postępowanie toczy się w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia wpisu od skargi, a nie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Powyższe błędy, choć nie tamują możliwości merytorycznego rozpatrzenia zażalenia, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego świadczą o niedołożeniu należytej staranności przy jego sporządzeniu.

12 Odnosząc się do zażalenia przypomnieć należy, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Wniosek o przywrócenie terminu będzie skuteczny, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienie NSA z dnia 10.09.2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; postanowienie NSA z dnia 2.10.2002 r., sygn. V SA 793/02, opubl. Mon. Praw. z 2002 r. Nr 23, poz. 1059). Zgodnie z treścią art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Należy podkreślić, że termin "uprawdopodobnienie", o którym mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a. nie jest pojęciem tożsamym z "udowodnieniem". Niemniej jednak dyspozycja tego przepisu nakazuje przyjąć, że konieczne jest wykazanie, że mimo dołożenia szczególnej oraz należytej staranności przy dokonywaniu czynności, do której strona jest zobowiązana nie było możliwe przezwyciężenie przeszkody powstałej w dochowaniu terminu nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Ponadto, przy ocenie zawinienia sąd bierze pod uwagę czynnik obiektywny, rozpatrując czy strona dołożyła staranności, jakiej wymagać można od osoby dbającej w sposób należyty o swoje interesy, czy też - przeciwnie - wykazała się niedbalstwem. uchybiony termin nie może zostać przywrócony, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (postanowienie NSA z 24 marca 2004 r., sygn. akt FZ 13/04, niepubl.). O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (postanowienie NSA z 18 sierpnia 2000 r., sygn. akt III SA 1716/99, LEX nr 45409). Jeżeli natomiast strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględnić wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (wyrok SN z 21 lutego 2002 r., sygn. akt I PKN 903/00, OSNP – wkł. 2002/19/11).

13 Ponadto, przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu, należy wziąć pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez nią działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, LEX nr 50679). Należy podzielić również pogląd, iż nieuwagi lub zaniedbania nie można kwalifikować jako braku winy, będącego przesłanką przywrócenia uchybionego terminu (postanowienie NSA z 28 maja 2004 r., sygn. akt FZ 93/04, niepubl.).

14 Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku został błędnie zaadresowany przez pracownika biura do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na adres ul. [...]. Poczta Polska dokonała zwrotu przesyłki w dniu 1 lipca 2013 r. z adnotacją "adresat pod wskazanym adresem nieznany".

15 Sąd pierwszej instancji prawidłowo oceniając wniosek stwierdził, że nie zostały spełnione łącznie przesłanki wymienione w art. 87 p.p.s.a., warunkujące przywrócenie stronie skarżącej terminu do wniesienia skargi. Skarżąca bowiem nie uprawdopodobniła w sposób wystarczający, iż nie ponosi winy w uchybieniu terminu. Z podanej przez pełnomocnika skarżącej argumentacji wynika, iż uchybienie terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, nastąpiło w wyniku błędu pracownika, który w sposób niewłaściwy zaadresował przesyłkę zawierającą wniosek o sporządzenie oraz doręczenie uzasadnienia wyroku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawionych okoliczności, w świetle regulacji normującej instytucję przywrócenia terminu, nie można potraktować jako przesłanki uprawdopodabniającej brak winy w uchybieniu terminowi. Przede wszystkim wskazać należy, że doradca podatkowy jako osoba zaznajomiona z regulacjami dotyczącymi terminów składania środków zaskarżenia i mająca doświadczenie w tym zakresie, działając czy to samodzielnie, czy też posługując się osobami trzecimi, powinien dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich czynności w tym zakresie. Oznacza to, że nawet w sytuacji zlecenia pewnych czynności swojemu pracownikowi nie jest on zwolniony z obowiązku starannego ich wykonania. Podkreślić należy, że w orzecznictwie jednoznacznie wskazuje się, że w żadnym razie o braku winy w dopełnieniu wymogów procesowych nie mogą stanowić nieprawidłowości organizacyjne danej jednostki oraz zaniedbania jej pracowników (por. wyrok z 20 września 2001 r., IV SA 1340/99, LEX nr 54141).

16 W świetle powyższego, nie uznano przedstawionych przez skarżącą okoliczności, jako nie dających się usunąć przeszkód uniemożliwiających wniesienie wniosku w terminie. Brak kontroli nad prawidłowością wykonanych przez pracowników czynności, zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za nieuwagę lub zaniedbanie, których nie można kwalifikować jako braku winy, będącego przesłanką przywrócenia uchybionego terminu. Nie można również potraktować tego błędu jako oczywistej omyłki pisarskiej, jak wskazuje strona, ponieważ adres umieszczony na kopercie jest adresem strony przeciwnej postępowania podatkowego – Dyrektora Izby Skarbowej w B., a wniosek o sporządzenie oraz doręczenie uzasadnienia wyroku powinien być skierowany do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

17 Reasumując wskazać należy, iż zapadłe w przedmiocie przywrócenia terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

18 Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty podnoszone przez stronę, a odnoszące się do w szczególności do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji zasad wywiedzionych z Kodeksu postępowania administracyjnego. Postępowanie przed sądem administracyjnym reguluje ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a nie Kodeks postępowania administracyjnymi (art.1 p.p.s.a. i art. 1 k.p.a.). Sąd pierwszej instancji nie mógł w związku z tym naruszyć przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, skoro nie miał obowiązku ich stosować.

19 Nie naruszył także wskazanych w zażaleniu przepisów Konstytucji RP. Na prawo do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji, jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z 2 czerwca 2009 r., sygn. akt SK 31/08, opubl. OTK-A z 2009 r., nr 6, poz. 83, i powołane tam orzecznictwo) składa się: a) prawo dostępu do sądu (prawo uruchomienia procedury), b) prawo do korzystania z rzetelnej procedury sądowej (zgodnej z wymogami sprawiedliwości i jawności) oraz c) prawo do wyroku sądowego (prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia). Rzetelna procedura to taka, która na stronę działającą bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie nakłada zbyt surowych rygorów, trudnych do wypełnienia przez stronę szukającą ochrony prawnej i nie zamyka jej (poprzez zbyt surowe wymagania) możliwości uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 listopada 2009 r., sygn. akt P 88/08, OTK-A z 2009 r., nr 10, poz. 146). Z art.78 Konstytucji wynika natomiast, że tryb zaskarżania orzeczeń wynikać ma z ustaw zwykłych. W tym przypadku strona skorzystała z drogi postępowania przed sądem, składając skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Przysługiwało jej także prawo do zaskarżenia wyroku, wydanego przez ten sąd, obwarowane jednakże koniecznością spełniania warunku w postaci wystąpienia we właściwym terminie z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku (art. 141 § 2 i art.177 § 1 p.p.s.a.). Tryb zaskarżenia został uregulowany w ustawie i nie można uznać go za uciążliwy i trudny do zachowania. Określenie terminu złożenia wniosku, warunkującego możliwość złożenia skargi kasacyjnej sprzyja pewności prawa i szybkości postępowania. Jednocześnie termin ten nie jest, biorąc pod uwagę charakter czynności, zbyt krótki i niemożliwy do zachowania dla działające starannie strony. Oceniając istnienie przesłanek do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w świetle art.86 § 1 i art.87 § 1 i § 2 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył zatem wskazanych w zażaleniu przepisów Konstytucji i nie odebrał skarżącej prawa do sądu czy prawa do rozpoznania jej sprawy przez sąd drugiej instancji.

20 Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.