Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2016 r., II FZ 696/16

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2016 r., II FZ 696/16

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski, po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 135/15 w zakresie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 27 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Krakowie.

Uzasadnienie

2 1. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 135/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek J. W. (dalej "strona", "skarżący") o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 14 grudnia 2015 r. odrzucające skargę kasacyjną.

3 2. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia, wyrokiem z dnia 3 czerwca 2015r., sąd pierwszej instancji oddalił skargę strony na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 27 listopada 2014 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r.

4 W dniu 2 września 2015 r. na powyższy wyrok została wniesiona w ustawowym terminie skarga kasacyjna, którą sporządził profesjonalny pełnomocnik.

5 Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 9 września 2015r., doręczonym w dniu 16 września 2015 r., pełnomocnik skarżącego został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej oraz usunięcia jej braków formalnych przez określenie, czy zaskarżony wyrok skarżący zaskarża w całości, czy też w części. W dniu 17 września 2015 r. uiszczono wpis od skargi kasacyjnej, a termin do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej upłynął bezskutecznie w dniu 23 września 2015r.

6 Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2015 r. sąd pierwszej instancji odrzucił skargę kasacyjną na podstawie art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), bowiem w wyznaczonym terminie wprawdzie uiszczono wpis, ale nie uzupełniono braku formalnego w postaci określenia, czy zaskarżony wyrok został zaskarżony w całości, czy też w części.

7 W dniu 6 kwietnia 2016r. skarżący złożył osobiście w siedzibie sądu pismo zatytułowane "Prośba" o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z dnia 14 grudnia 2015 r. argumentując, że jego pełnomocnik nie miał z nim kontaktu i nie mógł uzupełnić wezwania do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej. Podał, że jest wdowcem, samotnie wychowuje dwójkę dzieci, a młodszy syn od śmierci matki, wymaga specjalistycznej opieki pedagoga i psychologa. Jego praca wymaga częstych wyjazdów poza granice kraju, a w tym czasie synami zajmuje się jego matka, która jest osobą starszą i schorowaną. Podał również, że przez okres ok. dwóch tygodni miał problemy z telefonem.

8 W odpowiedzi na wezwanie sądu skarżący sprecyzował okoliczności uchybienia terminu do wniesienia zażalenia oraz wskazał, że wyraża zgodę i wolę, aby dotychczasowy pełnomocnik – adwokat A. Z. – reprezentował go w postępowaniu kasacyjnym.

9 W związku z wnioskiem skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia z dnia 14 grudnia 2015r., pismem z dnia 9 maja 2016r. wezwano adwokata A. Z. o uzupełnienie braków tego wniosku oraz o dokonanie czynności, której strona nie dokonała w terminie, w rozumieniu art. 87 § 4 p.p.s.a. w terminie 7 dni od dnia otrzymania poniższego wezwania, pod rygorem odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia.

10 W dniu 19 maja 2016r. pełnomocnik skarżącego złożył w siedzibie sądu pismo procesowe zawierające jednocześnie skargę kasacyjną od wyroku WSA w Krakowie z dnia 3 czerwca 2015 r.

11 Postanowieniem z dnia 1 lipca 2016 r. sąd pierwszej instancji oddalił wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 14 grudnia 2015 r. odrzucające skargę kasacyjną. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano art. 86 § 1, § 3, art. 87 § 1, § 2, § 4 p.p.s.a. Oceniając wniosek skarżącego o przywrócenie terminu sąd pierwszej instancji stwierdził, że strona, mimo wezwania, nie uzupełniła braków formalnych wniosku, nie uprawdopodobniła okoliczności powodujących uchybienie terminu oraz nie dokonała czynności, o którą wnioskowała, a której nie dokonała w terminie.

12 3. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wskazał, że po wniesieniu i opłaceniu skargi kasacyjnej przestał interesować się tą sprawą, bowiem wiedział, że na rozstrzygnięcie NSA musi czekać ok. jednego roku, a sam musiał skupić się na leczeniu. Ponadto opisał szczegółowo okoliczności, które uniemożliwiały mu wcześniejsze złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

13 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

14 4.1. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że merytoryczne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej (zbadanie przesłanki braku winy w uchybieniu terminu - art. 86 § 1 p.p.s.a., poprzedzone być musi zbadaniem dopuszczalności tego wniosku. Powinien on bowiem spełniać określone wymogi formalne, w przeciwnym razie - stosownie do art. 88 p.p.s.a. - podlegać będzie odrzuceniu. Zgodnie z tym ostatnio wymienionym przepisem spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym.

15 Wymogi warunkujące dopuszczalność wniosku o przywrócenie terminu ujęto w art. 87 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przywrócenie terminu uzależnione jest od złożenia pisma z wnioskiem o przywrócenie terminu w sądzie, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1), uprawdopodobnieniem przez stronę braku winy w uchybieniu terminowi (§ 2) oraz dokonaniem przez stronę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu czynności, której strona nie dokonała w terminie (§ 4).

16 W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie przyjmuje się, że jeżeli równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu strona nie dokonała czynności procesowej, w stosunku do której występuje o przywrócenia terminu, to taki wniosek dotknięty jest brakiem formalnym podlegającym uzupełnieniu, a sąd winien wezwać stronę w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. do uzupełnienia tego braku w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2005 r. sygn. akt I OZ 437/05 publik. ONSA/WSA z 2006 r., nr 1, poz. 6; z dnia 15 grudnia 2005 r., sygn. akt I FZ 648/05; z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 319/08, publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej w skrócie "CBOSA").

17 4.2. W niniejszej sprawie sąd pierwszej instancji wprawdzie dostrzegł, ze skarżący nie uzupełnił braków wniosku w wyznaczonym terminie, ale przeoczył kwestię konsekwencji takiego zaniedbania przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku w zakresie zawinienia strony w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia. W ocenie NSA rozważając hierarchię przesłanek skutecznego złożenia wniosku o przywrócenie terminu w pierwszej kolejności należało zbadać te wymogi formalne, których niespełnienie (mimo prawidłowego wezwania) powoduje pozostawienie bez rozpoznania lub odrzucenie wniosku. Dopiero uznanie dopuszczalności wniosku pozwala na merytoryczną ocenę przesłanek braku winy w uchybieniu terminu. Błędem było również to, że jako podstawę prawną zaskarżonego postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał zarówno art. 86 § 1 p.p.s.a. (a więc ocenił przesłankę braku winy strony w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia), jak i art. 87 p.p.s.a. (warunkujący dopuszczalność wniosku o przywrócenie terminu). Niezrozumiałe jest bowiem kumulatywne wskazywanie przesłanek, z których każda rodzi inne skutki procesowe (w uzasadnieniu na str. 6 wskazano, że "strona, mimo wezwania, nie uzupełniła braków formalnych wniosku, nie uprawdopodobniła okoliczności powodujących uchybienie terminu oraz nie dokonała czynności, o którą wnioskowała, a której nie dokonała w terminie").

18 W rozpoznawanej sprawie niedopuszczalne było analizowanie przesłanki braku winy w uchybieniu terminu, ponieważ wniosek skarżącego nie spełniał wymogów pozwalających na tego rodzaju rozważania. Pełnomocnika skarżącego wezwano bowiem skutecznie do uzupełnienia braku wniosku poprzez wniesienie zażalenia na postanowienie z dnia 14 grudnia 2015 r. Sąd wzywając pełnomocnika do dokonania tej czynności miał na względzie nie tylko to, że wezwanie poprzedzone było potwierdzeniem przez skarżącego, że wskazany adwokat nadal go reprezentuje (k. 190), ale również brzmienie art. 194 § 4 p.p.s.a. (zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej powinno być sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika).

19 W świetle przedstawionych uwag zaskarżone postanowienie należało uznać za nieprawidłowe w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

20 4.3. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma przeszkód do uchylenia postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego o odmowie przywrócenia terminu i nakazania sądowi (przewodniczącemu wydziału) pozostawienie wniosku o przywrócenie terminu bez rozpoznania. Takie rozstrzygnięcie nie jest bowiem orzeczeniem na niekorzyść strony. Jak wskazano w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09 (publik. CBOSA), zakaz reformationis in peius, o którym mowa w art. 134 § 2 w związku z art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a., nie ma co do zasady zastosowania do rozstrzygnięć o charakterze wpadkowym, a w szczególności w sytuacji zastąpienia przez Naczelny Sąd Administracyjny wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny rozstrzygnięcia procesowego, nieprzyznającego stronie żadnych praw, innym postanowieniem procesowym o podobnym dla strony walorze. Taka sytuacja, niepociągająca za sobą naruszenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zakazu reformationis in peius, ma miejsce w sytuacji, gdy na skutek wytycznych NSA w miejsce postanowienia o odmowie przywrócenia terminu sąd pierwszej instancji (przewodniczący wydziału) zobligowany będzie do pozostawienia tego wniosku bez rozpoznania.

21 4.4. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.