Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2015 r., II FZ 51/15

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2015 r., II FZ 51/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf - Kalamala po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 1468/13 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 17 października 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia 1) uchylić zaskarżone postanowienie, 2) przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 17 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 1468/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił P. W. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

3 W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2014 r. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę P. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 17 października 2013 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. Wyrok ten wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi skarżącego w dniu 9 września 2014 r.

4 W dniu 21 października 2014 r. adwokat występujący w imieniu strony złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik wskazał, że w okresie od dnia 6 października do dnia 13 października 2014 r. był niezdolny do pracy z powodu choroby, na dowód czego załączył zaświadczenie lekarskie z Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego im. Wojskowej Akademii Medycznej w Łodzi oraz stosowne zaświadczenie od biegłego lekarza sądowego. Pełnomocnik wskazał, że choroba uniemożliwiła mu sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej.

5 W motywach rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że w świetle art. 86 § 1 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") strona nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Sąd, zwracając uwagę na konieczność zachowania przez pełnomocnika należytej staranności, podkreślił, że nie było obiektywnych przeszkód uniemożliwiających mu skontaktowanie się z mocodawcą. W sytuacji, w której pełnomocnik skarżącego miał wiedzę co do czasu trwania choroby, jego obowiązkiem było poinformowanie strony, że w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej nie będzie w stanie samodzielnie dokonać tej czynności. Działanie takie – jak wskazano w orzecznictwie NSA – nie jest bowiem wykonywaniem czynności zawodowych w czasie choroby (zob. postanowienie NSA z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1586/14). Na marginesie Sąd zaznaczył, że z akt niniejszej sprawy wynika, iż pełnomocnik skarżącego jest wspólnikiem w spółce partnerskiej, a więc z pewnością nie prowadzi kancelarii samodzielnie.

6 W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wniosła o jego zmianę, zarzucając naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że uchybienie terminowi do złożenia skargi kasacyjnej spowodowane chorobą pełnomocnika wykazaną stosownym zaświadczeniem lekarskim nie stanowi niezawinionej przyczyny niedotrzymania terminu ustawowego, w sytuacji, gdy jest to obiektywna przyczyna uniemożliwiająca dochowanie terminu, gdyż okres pozostały do wniesienia skargi nie był wystarczający do ustanowienia innego pełnomocnika, który mógłby skutecznie zastąpić działania pełnomocnika ustanowionego w sprawie, gdyż pełnomocnik taki ustanowiony na trzy dni przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie uzyskuje realnej możliwości jej wniesienia (wyrok TK z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt SK 17/12), zaś zwlekanie z dokonaniem czynności przez stronę lub uprzednio ustanowionego pełnomocnika do ostatniego dnia terminu nie jest zawinionym działaniem strony (postanowienie SN z dnia 9 października 1986 r., sygn. akt IV PZ 82/86).

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 Zażalenie zawiera usprawiedliwione podstawy.

9 Na wstępie należy podnieść, że regułą w postępowaniu sądowym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Niniejsza zasada nie ma jednakże charakteru bezwzględnego. Przepis art. 86 § 1 zd. 1 p.p.s.a. przewiduje bowiem możliwość przywrócenia terminu przez sąd na wniosek strony pod warunkiem, że uchybiła ona terminowi bez swojej winy. Podkreślenia wymaga, że powołana ustawa, obok innych warunków przywrócenia terminu, ustanawia obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy (art. 87 § 2). Wnioskodawca nie musi zatem dowodzić braku winy, a jedynie uwiarygodnić fakty świadczące o niezawinionym przekroczeniu terminu.

10 Na gruncie niniejszej sprawy przedmiotem oceny Sądu pozostaje zachowanie adwokata reprezentującego stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Na zawodowym pełnomocniku ciąży niewątpliwie obowiązek dochowania należytej staranności wymaganej od profesjonalisty i taki też miernik należy przyjąć jako wzorzec oceny zawinienia w przekroczeniu terminu do dokonania czynności procesowej. Szczególne wymogi stawiane osobom umocowanym do występowania w imieniu strony skarżącej nie mogą jednak z góry wykluczać możliwości przywrócenia terminu. Uwzględnienie zgłoszonego w tym zakresie żądania wymaga bowiem każdorazowo analizy wskazanych przez wnioskującego okoliczności w kontekście przesłanek przewidzianych w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a.

11 W rozpatrywanej sprawie na poparcie wniosku o przywrócenie terminu zastępujący skarżącego adwokat przedstawił:

12 - odpis zaświadczenia lekarskiego z Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego im. Wojskowej Akademii Medycznej w Łodzi datowanego na dzień 15 października 2014 r., z którego wynika, że w okresie od 6 do 13 października 2014 r. pozostawał pod opieką chirurgiczną i w tych dniach był niezdolny do pracy (k. 232 akt sądowych);

13 - odpis zaświadczenia specjalisty medycyny sądowej z dnia 15 października 2014 r. o niemożności stawienia się na wezwania (zawiadomienia) sądów w dniach: 6-10 października 2014 r. (k. 233 akt sądowych).

14 W argumentacji usprawiedliwiającej żądanie pełnomocnik wyjaśnił, że z powodu choroby nie był w stanie sporządzić i wnieść skargi kasacyjnej. Dodatkowo w zażaleniu wywiódł, że przedmiotowej sprawy (którą prowadził również w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym) nie mógł przekazać innemu adwokatowi na trzy dni przed upływem terminu do złożenia środka zaskarżenia z uwagi na brak realnej możliwości wniesienia skargi kasacyjnej.

15 Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że niedochowanie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej było w rozpatrywanym przypadku niezawinione. Po pierwsze: twierdzenia pełnomocnika o chorobie uniemożliwiającej podjęcie określonych czynności zostało uwiarygodnione przedłożonymi zaświadczeniami lekarskimi. Sąd pierwszej instancji nie kwestionował okoliczności związanych ze stanem zdrowia adwokata, który – co jednoznacznie potwierdzała przedstawiona przez niego dokumentacja lekarska – pozostawał niezdolny do pracy w okresie między 6 a 13 października 2014 r. Nie mogło zatem ulegać wątpliwości, że zaistniała w niniejszym przypadku obiektywna przeszkoda w działaniu i podejmowaniu czynności przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika, kwalifikowana w orzecznictwie jako przykład przesłanki mogącej uzasadniać przywrócenie terminu (zob. w szczególności postanowienia NSA: z dnia 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OZ 610/14 i z dnia 7 sierpnia 2014 r., sygn. akt I GZ 237/14 – treść orzeczeń dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Po wtóre: wskazana przez reprezentującego stronę adwokata choroba, rozważana na tle innych okoliczności sprawy, usprawiedliwiała opóźnienie we wniesieniu środka odwoławczego. Istotne pozostawały bowiem zarówno termin dokonania czynności procesowej, jak i jej złożony charakter. Uwzględnienia wymagało bowiem, że czas pozostały do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej był stosunkowo krótki (trzy dni), zaś czynności zmierzające do skutecznego zaskarżenia wyroku Sądu pierwszej instancji obejmowałyby – konieczność powierzenia sprawy innemu pełnomocnikowi i udzielenie mu umocowania, zapoznanie się z aktami sprawy i jej analizę, przygotowanie kwalifikowanego pisma procesowego (skargi kasacyjnej) i jego wniesienie do sądu. W świetle zasad zdrowego rozsądku i doświadczenia życiowego należało więc przyjąć, że w przedstawionym stanie faktycznym pełnomocnik uprawdopodobnił brak możliwości osobistego działania lub wyręczenia się inną osobą w dokonaniu czynności procesowej w sposób pozwalający na rzetelną obronę interesów skarżącego.

16 W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny ocenił jako zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 87 § 2 p.p.s.a. W zaskarżonym postanowieniu nie rozważono podanych przez pełnomocnika przyczyn przekroczenia terminu zaskarżenia, ograniczając się w istocie do stwierdzenia, że adwokat powinien był poinformować klienta (skarżącego) o chorobie uniemożliwiającej wniesienie skargi kasacyjnej. Choć podzielić należy stanowisko, zgodnie z którym zawiadomienie mocodawcy o zaistniałej sytuacji jest obowiązkiem pełnomocnika i nie nosi znamion czynności zawodowej, to jednak konkluzja taka nie powinna wykluczać dopuszczalności przywrócenia terminu na tle niniejszej sprawy. Sam fakt, że pełnomocnik był w stanie poinformować skarżącego o swoim stanie zdrowia i niemożności samodzielnego działania, nie przesądza jeszcze o tym, że w danym stanie faktycznym możliwe było terminowe dokonanie czynności procesowej. Przyjęcie takiej zależności, bez odniesienia się do konkretnych okoliczności sprawy, w sposób nieusprawiedliwiony ograniczałoby możliwość korzystania z instytucji przewidzianej w art. 86 § 1 p.p.s.a. Jednocześnie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, opierając rozstrzygnięcie na motywach prezentowanych przez NSA w postanowieniu z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1586/14, powinien był dostrzec, że dotyczyły one odmiennie ukształtowanych okoliczności faktycznych (dłuższy okres trwania choroby pełnomocnika i czas pozostały do wniesienia skargi kasacyjnej oraz przywoływany przez wnioskodawcę argument o niemożności kontaktowania się z klientem w czasie trwania choroby). Przytoczenie poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego nie było zatem wystarczające do oceny zasadności żądania przywrócenia terminu w rozpatrywanym przypadku.

17 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.