Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lipca 2013 r., II FZ 374/13

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lipca 2013 r., II FZ 374/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Skarbowej w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 910/09 w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 26 sierpnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia uchylić zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

2 II FSK 374/13

U Z A S A D N I E N I E

3 Postanowieniem z dnia 6 maja 2013 r. sygn. akt I SA/Gl 910/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej jako: "WSA") odmówił Dyrektorowi Izby Skarbowej (dalej jako: "Dyrektor IS") podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie ze skargi A. B. (dalej również jako: "skarżąca") na decyzję Dyrektora IS w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2010 r. WSA, działając na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., obecnie: t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej, jako "p.p.s.a"., zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie do czasu zakończenia postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie o sygn. akt SK 18/09. W uzasadnieniu swego orzeczenia WSA wyjaśnił, że przedmiotem wskazanego postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym jest kwestia zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. - Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.), w oparciu o który wydano zarówno decyzję zaskarżoną w niniejszej sprawie, jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, ustalające wysokość zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych. Sąd podkreślił nadto, że równoczesne spełnienie przesłanek zawieszenia postępowania z urzędu i na zgodny wniosek stron determinuje konieczność zawieszenia postępowania z urzędu. W ten sposób nawiązał do okoliczności, jaką było złożenie przez skarżącą wniosku o zawieszenie postępowania, co zyskało aprobatę organu w piśmie z dnia 19 maja 2010 r. W piśmie z dnia 10 kwietnia 2013 r. pełnomocnik organu odwoławczego zawarł wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania ze względu na to, że nie było podstaw do zawieszenia tego postępowania. Podkreślił, że art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma zastosowanie w braku możności samodzielnego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, które musi być istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania i mieć bezpośredni wpływ na jego wynik. Następnie, zwrócił uwagę, że w wyroku z dnia 12 kwietnia 2011 r., wydanym w sprawie o sygn. akt P 90/08, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie ma charakteru sankcji podatkowej, co pozwala uznać, że "rozstrzygnięcie w sprawie (...) o sygn. akt SK 18/09 najpewniej nie wpłynie" na niniejsze postępowanie, a nawet jeśli Trybunał Konstytucyjny zmieni stanowisko, to interes prawny podatnika będzie chroniony przez instytucję wznowienia postępowania. Postanowieniem z dnia 6 maja 2013 r. WSA odmówił Dyrektorowi IS podjęcia zawieszonego postępowania podnosząc, że zgodnie z art. 128 § 1 pkt 4 p.p.s.a. sąd postanowi podjąć postępowanie z urzędu, gdy ustanie przyczyna zawieszenia, w szczególności: gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania – od dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego to postępowanie; sąd może jednak i przedtem, stosownie do okoliczności, podjąć dalsze postępowanie. Zdaniem WSA postępowanie, z uwagi na które zawieszono postępowanie w sprawie niniejszej, nie zostało jeszcze zakończone. Bez wątpienia zaś od jego wyniku zależy rozstrzygnięcie tej sprawy. WSA podniósł również, że orzeczenie z dnia 28 czerwca 2010 r. zawieszające postępowanie nie zostało zaskarżone. Co więcej, jego wydanie poprzedzało złożenie przez skarżącą wniosku o zawieszenie postępowania, który zyskał aprobatę organu. Z tych względów na podstawie art. 128 § 1 pkt 4 p.p.s.a. WSA odmówił podjęcia zawieszonego postępowania. Na powyższe postanowienie Dyrektor IS (działając przez pełnomocnika – radcę prawnego) złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego w którym wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA oraz o wydanie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania według norm przepisanych.

4 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

5 Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy i dlatego zasługuje na uwzględnienie.

6 Działając na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Sąd może zawiesić postępowanie z uwagi na prejudycjalność takiego toczącego się postępowania, którego wynik będzie miał wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Warunkiem skorzystania z tej podstawy zawieszenia postępowania jest wystąpienie sytuacji, w której to inne postępowanie jest już rozpoczęte. Celowość zawieszenia postępowania przez sąd administracyjny na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. powinna być analizowana z punktu widzenia wystąpienia w przyszłości przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego, zakończonego zaskarżoną decyzją lub innym aktem, jak i przesłanek do wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego na skutek rozstrzygnięcia wydanego w innym już toczącym się postępowaniu. Sytuacja z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. dotyczy okoliczności, w której występuje zagadnienie prejudycjalne pozostające w bezpośrednim związku z rozpoznawaną sprawą, a sąd nie jest władny samodzielnie tego zagadnienia rozstrzygnąć. W takiej sytuacji zawieszenie postępowania pozostającego w związku ze wspomnianym zagadnieniem wstępnym może okazać się konieczne (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2005 r., GSK 1249/04, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zauważyć także należy, że ekonomia procesowa, a także względy sprawiedliwości, mogą przemawiać za potrzebą zawieszenia postępowania w razie badania przez TK kwestii zgodności z Konstytucją lub aktami wyższego rzędu aktu normatywnego, który stanowił podstawę do wydania zaskarżonego orzeczenia. Zadaniem sądu administracyjnego jest bowiem kontrola zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Wobec tego zjawiskiem wysoce niepożądanym i utrudniającym praworządne działanie administracji jest odmienne stanowisko sądu, co do wykładni i stosowania prawa w sprawach o analogicznym lub zbliżonym stanie prawnym i faktycznym. Celowość podjęcia na podstawie przepisu art. 125 § 1 p.p.s.a. decyzji o zawieszeniu postępowania pozostawiona została ocenie sądu, jednakże uznanie to nie może być dowolne. Stąd też obowiązkiem sądu jest rozważenie, a w konsekwencji i wyjaśnienie przesłanek uzasadniających zawieszenie postępowania w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 25 marca 2005 r., I FZ 134/05, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy, należy ocenić, że WSA nie przedstawił w uzasadnieniu swojego postanowienia racji wykazujących celowość zawieszenia postępowania. Sąd pierwszej instancji jedynie przedstawił zakres skargi konstytucyjnej w sprawie o sygn. akt SK 18/09 i wyraził pogląd o wpływie przyszłego rozstrzygnięcia TK na rozpoznawaną sprawę. Tymczasem nie można odmówić trafności argumentowi Dyrektora IS, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2011 r., P 90/08, zajął już stanowisko, co do konstytucyjności konstrukcji opodatkowania dochodów nieujawnionych. Dotychczasowa ocena tego zagadnienia, dokonana przez TK, pozwala przewidywać, że rozstrzygnięcie w sprawie SK 18/09 nie wpłynie na postępowanie prowadzone przed WSA. (tożsamy pogląd co do postępowania zainicjowanego przed TK skargą konstytucyjną o sygn. SK 18/09 wyraził NSA w postanowieniach z dnia 2 kwietnia 2012 r.: II FZ 181/12 i II FZ 182/12, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Ponadto należy podkreślić za Trybunałem Konstytucyjnym, że zryczałtowany podatek jest jednym z instrumentów zwalczania tzw. "szarej strefy". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego powinno być uzasadnione ze względów celowości, sprawiedliwości, jak również ekonomiki procesowej. O ile celowość zawieszenia postępowania w sprawie nie została uzasadniona przez Sąd pierwszej instancji, to ekonomia procesowa (zabezpieczona przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 7 p.p.s.a.) przemawia za kontynuowaniem postępowania zgodnie z żądaniem Dyrektora IS. Zgodzić należy się również z Dyrektorem IS, że jeżeli Trybunał Konstytucyjny zajmie odmienne stanowisko od dotychczasowego i orzeknie o niekonstytucyjności przepisów powołanych przez skarżącą w pytaniu, to zgodnie z art. 240 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), skarżąca ma prawo do żądania wznowienia postępowania. Tak więc możliwość poszukiwana przez skarżącą ochrony sądowej jest zatem instytucjonalnie zagwarantowana W tym miejscu podnieść należy, że jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 24 listopada 2009 r., SK 36/07: "Złożenie wniosku o wznowienie postępowania na podstawie przesłanki, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 8 ord. pod. nie wymaga od podatnika podjęcia skomplikowanych i czasochłonnych czynności. Rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji jest bowiem przesłanką oczywistą, której strona nie musi szczegółowo uzasadniać. Aby skutecznie zainicjować postępowanie wznowieniowe - zainteresowany musi jedynie powołać we wniosku konkretne rozstrzygnięcie T K." W związku z powyższym okoliczność, że postępowanie podlegałoby wznowieniu nie stanowi przeszkody wobec merytorycznego rozpoznania sprawy. Z tych względów postanowienie sądu pierwszej instancji należało uchylić. Uwzględniając powyższe okoliczności oraz mając na względzie zasadę ekonomii procesowej, wyrażoną w art. 7 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.