Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 2013 r., II FZ 260/13

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 2013 r., II FZ 260/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Skarbowej w K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 2/13 w zakresie zawieszenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 31 października 2012 r., nr [...], [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia uchylić zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

2 1. Postanowieniem z dnia 18 marca 2013 r., I SA/Gl 2/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zawiesił postępowanie sądowe w sprawie ze skargi M. H. (powoływanego dalej jako "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. (powoływanego daje jako "Dyrektor IS") z dnia 31 października 2012 r., nr [...], [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

3 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji:

4 Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, WSA w Gliwicach podał, że zaskarżoną decyzją z dnia 31 października 2012 r. Dyrektor IS uchylił decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia 13 grudnia 2011 r., nr [...], mocą której organ ten, działając m.in. na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.; dalej: u.p.d.o.f.) ustalił Skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów w kwocie 39.851 zł, i orzekając co do istoty sprawy ustalił zobowiązanie podatkowe z tego tytułu w kwocie 38.113 zł.

5 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (Sądu pierwszej instancji):

6 Zawieszając postępowanie sądowe w sprawie, WSA w Gliwicach stwierdził, że w myśl art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sadowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, ponieważ do Trybunału Konstytucyjnego w trybie skargi konstytucyjnej - sygn. akt SK 18/09 - został zaskarżony między innymi art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f., który jest tożsamy z podstawą prawną ustalenia w sprawie spornego zobowiązania podatkowego. Nie budzi zatem wątpliwości, że w następstwie rozpatrzenia skargi przez Trybunał Konstytucyjny zostanie rozstrzygnięta kwestia prawna, która ma kluczowe znaczenie dla rozpoznawanej sprawy.

7 4. Stanowisko Dyrektora IS w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:

8 Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie, Dyrektor IS (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego) zażądał jego uchylenia w całości. Uzasadniając zażalenie Dyrektor IS stwierdził, że Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje w swoim orzecznictwie, iż art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma zastosowanie wówczas, gdy sąd orzekający nie jest władny samodzielnie rozstrzygnąć zagadnienia wstępnego, jakie wyłoniło się lub powstało w toku postępowania sądowego (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2008 r., II FPS 4/08, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozstrzygnięcie tego zagadnienia musi być zatem istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz powinno mieć bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania. Zawieszenie postępowania powinno być również uzasadnione ze względów celowości, sprawiedliwości, jak i ekonomiki procesowej. Podejmując rozstrzygnięcie w oparciu o art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd powinien oceniać powyższe okoliczności w kontekście konieczności rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, co ma niebagatelne znaczenie w świetle konstytucyjnego nakazu rozpoznawania spraw bez zbędnej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.; dalej w skrócie: Konstytucja RP) oraz zasady szybkości postępowania sądowoadministracyjnego (art. 7 p.p.s.a.)

9 Dyrektor IS zauważył, że w wyroku z dnia 12 kwietnia 2011 r., P 90/08, Trybunał Konstytucyjny szczegółowo zajmował się kwestią charakteru konstrukcji opodatkowania dochodów nieujawnionych i stwierdził między innymi, że art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. nie można przypisać charakteru sankcji podatkowej. Powyższa ocena Trybunału pozwala uznać, że rozstrzygnięcie w sprawie skargi o sygn. akt SK 18/09 nie wpłynie na toczące się przed WSA w Gliwicach postępowanie, zainicjowane skargą Skarżącego. Ponadto, nawet gdyby Trybunał Konstytucyjny zmienił zapatrywanie w tym przedmiocie, interes prawny podatnika jest należycie chroniony. Po korzystnym dlań wyroku Trybunału, Skarżący będzie mógł skorzystać z instytucji wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, czy też wznowienia postępowania przed organami podatkowymi (art. 272 § 1 p.p.s.a.) oraz art. 240 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). W ocenie Dyrektora IS, nie było zatem podstaw do zawieszenia postępowania sądowego w oparciu o przepis art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

10 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11 5.1. Zażalenie Dyrektora IS ma usprawiedliwione podstawy, a postanowienie WSA w Gliwicach nie odpowiada prawu, dlatego podlega uchyleniu.

12 5.2. Działając na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Sąd może zawiesić postępowanie z uwagi na prejudycjalność takiego toczącego się postępowania, którego wynik będzie miał wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Warunkiem skorzystania z tej podstawy zawieszenia postępowania jest wystąpienie sytuacji, w której to inne postępowanie jest już rozpoczęte.

13 Celowość zawieszenia postępowania przez sąd administracyjny na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. powinna być analizowana z punktu widzenia wystąpienia w przyszłości przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego, zakończonego zaskarżoną decyzją lub innym aktem, jak i przesłanek do wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego na skutek rozstrzygnięcia wydanego w innym już toczącym się postępowaniu. Sytuacja z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. dotyczy okoliczności, w której występuje zagadnienie prejudycjalne pozostające w bezpośrednim związku z rozpoznawaną sprawą, a sąd nie jest władny samodzielnie tego zagadnienia rozstrzygnąć. W takiej sytuacji zawieszenie postępowania pozostającego w związku ze wspomnianym zagadnieniem wstępnym może okazać się konieczne (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2005 r., GSK 1249/04, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

14 Zauważyć także należy, że ekonomia procesowa, a także względy sprawiedliwości, mogą przemawiać za potrzebą zawieszenia postępowania w razie badania przez TK kwestii zgodności z Konstytucją lub aktami wyższego rzędu aktu normatywnego, który stanowił podstawę do wydania zaskarżonego orzeczenia. Zadaniem sądu administracyjnego jest bowiem kontrola zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Wobec tego zjawiskiem wysoce niepożądanym i utrudniającym praworządne działanie administracji jest odmienne stanowisko sądu, co do wykładni i stosowania prawa w sprawach o analogicznym lub zbliżonym stanie prawnym i faktycznym. Celowość podjęcia na podstawie przepisu art. 125 § 1 p.p.s.a. decyzji o zawieszeniu postępowania pozostawiona została ocenie sądu, jednakże uznanie to nie może być dowolne. Stąd też obowiązkiem sądu jest rozważenie, a w konsekwencji i wyjaśnienie przesłanek uzasadniających zawieszenie postępowania w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 25 marca 2005 r., I FZ 134/05, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

15 5.3. Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy, należy ocenić, że WSA w Gliwicach nie przedstawił w uzasadnieniu swojego postanowienia racji wykazujących celowość zawieszenia postępowania. Sąd pierwszej instancji jedynie przedstawił zakres skargi konstytucyjnej w sprawie o sygn. akt SK 18/09 i wyraził pogląd o "niewątpliwym" wpływie przyszłego rozstrzygnięcia TK na rozpoznawaną sprawę. Tymczasem nie można odmówić trafności argumentowi Dyrektora IS, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2011 r., P 90/08, zajął już stanowisko, co do konstytucyjności konstrukcji opodatkowania dochodów nieujawnionych. Zawarta w tym orzeczeniu ocena TK pozwala przewidywać, że rozstrzygnięcie w sprawie skargi o sygn. SK 18/09 najpewniej nie wpłynie na postępowanie przed WSA w Gliwicach zainicjowane przez Skarżącego (tożsamy pogląd co do postępowania zainicjowanego przed TK skargą konstytucyjną o sygn. SK 18/09 wyraził NSA w postanowieniach z dnia 2 kwietnia 2012 r.: II FZ 181/12 i II FZ 182/12, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego powinno być uzasadnione ze względów celowości, sprawiedliwości, jak również ekonomiki procesowej. O ile celowość zawieszenia postępowania w sprawie nie została uzasadniona przez Sąd pierwszej instancji, to ekonomia procesowa (zabezpieczona przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 7 p.p.s.a.) przemawia za kontynuowaniem postępowania zgodnie z żądaniem Dyrektora IS.

16 5.4. Należy podkreślić, że w przypadku odmiennej niż dotychczasowa oceny przez TK ww. przepisów u.p.d.o.f. przy niekorzystnym rozstrzygnięciu sprawy przez WSA w Gliwicach Skarżącemu przysługiwać będzie prawo do zainicjowania wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego. Tak więc możliwość poszukiwana przez niego ochrony sądowej jest instytucjonalnie zagwarantowana przez art. 272 § 1 i 2 p.p.s.a.

17 5.5. Uwzględniając powyższe okoliczności oraz mając na względzie zasadę ekonomii procesowej, wyrażoną w art. 7 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.