Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2015 r., II FSK 832/13

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2015 r., II FSK 832/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA del. Cezary Koziński, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "S." sp. z o.o. z siedzibą w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Go 798/12 w sprawie ze skargi "S." sp. z o.o. z siedzibą w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 13 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 1. Wyrokiem z dnia 21 listopada 2012 r., I SA/Go 798/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę "S." sp. z o.o.

3 z siedzibą w Z. (zwanej dalej spółką) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 13 lipca 2012 r. w przedmiocie zarzutów

4 w postępowaniu egzekucyjnym.

5 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynika, że na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 10 listopada 2011 r., Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wszczął wobec spółki postępowanie egzekucyjne w celu realizacji zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenia

6 społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

7 W dniu 22 listopada 2011 r. spółka podniosła zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku i zażądała umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wskazała, że należności objęte tytułami wykonawczymi zostały w całości zapłacone, a dowodem potwierdzającym tę okoliczność jest "zaświadczenie o niezaleganiu"

8 w opłacaniu składek z dnia 13 października 2010 r. oraz lista wpłat zidentyfikowanych płatnika z dnia 8 czerwca 2011 r.

9 Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że "zaświadczenie o niezaleganiu" z dnia 13 października 2010 r. zostało wystawione na podstawie dokumentów figurujących w systemie informatycznym Zakładu, a w późniejszych rozliczeniach uwzględniony został wyrok sądu orzekający o wypłacie płatnikowi odsetek,

10 w związku z którym konto zostało ponownie rozliczone, w wyniku czego ustalony został stan zaległości.

11 Spółka w odpowiedzi podkreśliła, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłat odsetek za zwłokę dokonał w dniu 26 listopada 2007 r. oraz w dniu 2 marca 2009 r., natomiast "zaświadczenie o niezaleganiu" zostało wydane w dniu 13 października 2010 r., a więc rok po dokonanej wypłacie z tytułu odsetek za zwłokę. W ocenie spółki rozliczenie konta płatnika z dnia 13 października 2010 r. uwzględniało już wyrok sądu orzekający o wypłacie płatnikowi odsetek.

12 Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2011 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił uznania zarzutów za zasadne. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2012 r. ponownie odmówił uznania zarzutu nieistnienia obowiązku.

13 Postanowieniem z dnia 13 lipca 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Zielonej Górze utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 kwietnia 2012 r. Stwierdził, że postanowienie w sprawie zarzutów - wydane przez organ egzekucyjny, tj. Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który wydając rozstrzygnięcie jednocześnie wypowiada się jako wierzyciel (w części dotyczącej wymagalności i zasadności obowiązków zobowiązanego) - jest dla organu nadzoru wiążące i nie ma możliwości oceny zasadności stanowiska w nim wyrażonego.

14 3. Powyższemu postanowieniu spółka zarzuciła naruszenie m.in.:

15 – art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania

16 administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, dalej: k.p.a.), art.

17 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy oraz nieuzasadnienie stanowiska wyrażonego

18 w postanowieniu w sposób odpowiadający wymogom przepisów ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego;

19 – art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym

20 w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, dalej: u.p.e.a.) poprzez wydanie jednego postanowienia w przedmiocie zarzutów wniesionych do trzynastu odrębnych postanowień w trybie art. 34 u.p.e.a., w których to postanowieniach organ zobowiązany był odnieść się odrębnie do treści zarzutów skierowanych

21 w konkretnym postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na mocy konkretnego tytułu wykonawczego,

22 – wadliwe ustalenie stanu faktycznego, tj. nieprawidłowe rozliczenie konta skarżącej spółki, a co za tym idzie niezasadne przyjęcie, że spółka posiada zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

23 Spółka podniosła, że w postanowieniu Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie została w sposób jasny wyjaśniona okoliczność prawidłowości rozliczenia konta. Z jednej strony ZUS stwierdził, że "zaświadczenie o niezaleganiu"

24 z dnia 13 października 2010 r. wystawione zostało na podstawie figurujących

25 w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS dokumentów rozliczeniowych

26 i płatniczych, nie odmawiając jednocześnie prawdziwości temu zaświadczeniu,

27 a z drugiej strony stwierdził, iż w wyniku zweryfikowania w 2011 r. rozliczenia dokonanych na rzecz płatnika składek zwrotów nienależnie opłaconych składek oraz odsetek i przypisania ich do wpłat wynikających z orzeczenia wyroków sądowych - stan konta uległ zmianie i ustalone zostało, że skarżąca spółka posiada zaległości za okres poprzedzający wydanie "zaświadczenia o niezaleganiu".

28 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Zielonej Górze wniósł

29 o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

30 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalając skargę wskazał, że spółka w trakcie całego postępowania wskazywała na zarzut egzekucyjny wskazany w art. 33 pkt 1 u.p.e.a. – tj. wykonania bądź nieistnienia obowiązku. Natomiast art. 34 § 1 u.p.e.a. stanowi, że zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7,9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów W zakresie zarzutów,

31 o których mowa w art. 33 pkt 1 – 5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. W postępowaniu egzekucyjnym Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych występował w podwójnej roli - jako wierzyciel oraz organ egzekucyjny. Na etapie postępowania wszczętego środkiem zaskarżenia na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie nieuznania zarzutów spółki skarżącej, Dyrektor Izby Skarbowej w Zielonej Górze nie miał możliwości merytorycznej weryfikacji stanowiska wierzyciela w nim wyrażonego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2012 r., II GSK 1490/10). Zarzut nieprzeprowadzenia przez organ odwoławczy kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem zgodności z przepisami prawa oraz nieustosunkowanie się do zarzutów skarżącego w tym zakresie należało uznać za niezasadny. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że "zaświadczenie o niezaleganiu", wystawiane przez ZUS ma jedynie znaczenie dowodowe i potwierdza istnienie prawa lub faktów, ale nie rozstrzyga sprawy co do istoty. Jeśli w wyniku weryfikacji rozliczeń i wpłat przez ZUS okaże się, że zaległość istnieje – to takie zaświadczenie staje się nieaktualne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r.,II GSK 1349/11). W dacie wydanego "zaświadczenia o niezaleganiu" organ mógł poświadczyć, że spółka nie zalega w płatnościach. Na skutek zmiany okoliczności

32 (wydane wyroki) ZUS dokonał ponownej weryfikacji rozliczeń konta spółki, które wykazały zaległości. Nie ma w tym sprzeczności.

33 5. Powyższy wyrok spółka zaskarżyła w całości skargą kasacyjną, zarzucając sądowi pierwszej instancji naruszenie:

34 1) art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej:

35 p.p.s.a.) poprzez nieodniesienie się do przedstawionego dowodu

36 w postaci informacji o środkach znajdujących się na rachunku OFE oraz pięciu

37 wykazów operacji na rachunku OFE z których wynika częściowo, że składki

38 objęte tytułami wykonawczymi zostały opłacone przez skarżącego, a ponadto

39 nieodniesienie się do wszystkich zarzutów i twierdzeń skarżącego zawartych

40 w skardze,

41 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez:

42 a) przyjęcie, że ustalony przez organy obu instancji stan faktyczny sprawy jest prawidłowy w sytuacji, gdy chociażby z zaświadczenia wystawionego przez ZUS

43 z dnia 13 października 2010 r. o niezaleganiu oraz z informacji o środkach znajdujących się na rachunku OFE i z pięciu wykazów operacji na rachunku OFE wynika, iż rozliczenie konta spółki zostało dokonane w sposób nieprawidłowy;

44 b) nieoddalenie skargi, mimo naruszenia przez organy art. 11, 77 § 1 oraz art.

45 107 § 3 k.p.a. - poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego,

46 niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności niewyjaśnienie na jakich zasadach zweryfikowano rozliczenie konta skarżącej

47 spółki i nieustosunkowanie się do wszystkich zastrzeżeń skarżącej spółki, w tym zarzutów co do stanowiska wierzyciela oraz nieuzasadnienie stanowiska wyrażonego w postanowieniach w sposób odpowiadający wymaganiom k.p.a.;

48 c) nieoddalenie skargi pomimo tego, że postanowienie Dyrektora Izby

49 Skarbowej zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 138

50 § 2 k.p.a., a polegające na nieprzekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania

51 w sytuacji, gdy istniała konieczność wyjaśnienia przez organ I instancji

52 okoliczności sposobu dokonania rozliczenia konta skarżącej spółki oraz

53 z naruszeniem art. 34 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, iż okoliczność związania organu odwoławczego stanowiskiem wierzyciela zwalnia organ odwoławczy od kontroli formalnej zaskarżonego postanowienia;

54 3) art. 135 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez sąd I Instancji kontroli postanowienia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pod względem zgodności z przepisami prawa oraz zaniechanie merytorycznego zbadania stanowiska wierzyciela wyrażonego w tym postanowieniu, a także nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez spółkę

55 w stosunku do tego postanowienia.

56 Mając na uwadze powyższe, spółka na podstawie art. 176 w związku z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniosła o:

57 - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do

58 ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu

59 w Gorzowie Wielkopolskim,

60 - zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego

61 według norm przepisanych.

62 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

63 Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

64 6. Sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty powinny wskazywać uchybienia, mogące prowadzić do zmiany albo uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera takich zarzutów.

65 Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Może być on podnoszony jako samodzielna podstawa kasacyjna w dwóch przypadkach - gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Art. 141 § 4 p.p.s.a. stanowi, że: "Uzasadnienie wyroku powinno zawierać (a) zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, (b) zarzutów podniesionych w skardze, (c) stanowisk pozostałych stron, (d) podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie". Lektura uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji prowadzi do wniosku, że wszystkie te elementy zostały w nim zawarte.

66 Prawidłowo sąd pierwszej instancji uznał, że wydane zaświadczenie

67 o niezaleganiu nie rozstrzyga sprawy co do istoty, a tylko potwierdza fakt stwierdzony w treści zaświadczenia. Podnoszone w skardze kasacyjnej argumenty w istocie sprowadzają się do próby zmiany rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji, które jest zasadne. Trafnie sąd wskazał, że w postępowaniu wszczętym na skutek zaskarżenia postanowienia Dyrektora Oddziału ZUS w sprawie nieuznania zarzutów – Dyrektor Izby Skarbowej nie miał możliwości merytorycznej weryfikacji stanowiska wierzyciela. Skarżący podnosząc zarzut "nierozpatrzenia całości materiału dowodowego" zdaje się nie dostrzegać tej okoliczności. Istniała jedynie możliwość oceny postanowienia od strony formalnej, tj. sprawdzenie czy organ przedstawił motywy rozstrzygnięcia, wskazał podstawę prawną.

68 Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wojewódzkiego sądu administracyjnego, że wydane zaświadczenie potwierdzało określone okoliczności. Wobec zmiany tych okoliczności - na skutek orzeczenia sądu i konieczności ponownego przeliczenia kont - zaświadczenie to stało się nieaktualne. Nie jest rolą sądu administracyjnego kontrolowanie w niniejszej sprawie prawidłowości rozliczenia kont.

69 Niezasadny jest zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nieustosunkowanie się do zarzutów co do stanowiska wierzyciela. Organ egzekucyjny - związany stanowiskiem wierzyciela - nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia podstaw do uwzględnienia zarzutów i badania w tym trybie stanowiska wierzyciela.

70 7. Odnosząc się do przeprowadzonego na rozprawie dowodu z dokumentów (zaświadczenie z banku o wpłaceniu kwot tytułem składek) należy wskazać, że

71 nie ma on wpływu na niniejszą sprawę bowiem te kwestie w ogóle nie mogły być przez sąd brane pod uwagę. Raz jeszcze należy podkreślić, że spółka

72 w postępowaniu podnosiła zarzut nieistnienia obowiązku lub wykonania obowiązku (wynikający z uiszczenia należności). Jest to zarzut z art. 33 pkt 1 u.p.e.a. Kolejny artykuł stanowi jednak, że o tym, czy obowiązek istnieje, czy nie istnieje, czy został wykonany, czy nie został wykonany decyduje stanowisko wierzyciela. Wierzyciel ma interes w spełnieniu świadczenia przez dłużnika, zatem będzie najlepiej zorientowany, czy należne świadczenie zostało już spełnione. Skoro art. 34 § 1 u.p.e.a. stanowi, ze zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 mogą być rozpatrzone dopiero po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, to organ obowiązany jest o takie stanowisko wystąpić. W niniejszej sprawie zostało ono uzyskane. Kluczowym elementem zatem było uzyskanie wiążącego stanowiska wierzyciela, a nie legitymowaniem się dowodem dokonania przelewu bankowego. Dowód z tego dokumentu nie zniweluje skutków wiążącego oświadczenia wierzyciela.

73 8. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak

74 w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.