Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2020 r., II FSK 668/20

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2020 r., II FSK 668/20

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski, po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 listopada 2019 r., sygn. akt I SAB/Gl 18/19 w sprawie ze skargi H. S. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. w przedmiocie zastawu skarbowego postanawia uchylić zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

2 1. Postanowieniem z 18 listopada 2019 r., I SAB/Gl 18/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), odrzucił skargę H. S. (dalej: "skarżący", "strona") na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. w przedmiocie zastawu skarbowego.

3 2. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia, argumentując skargę do sądu administracyjnego na bezczynność Urzędu Skarbowego w B. skarżący podniósł, że organ nie rozpatrzył dotychczas złożonego przezeń wniosku o zwolnienie z zabezpieczenia części mienia, mimo że żądanie to zostało sformułowane już w piśmie z dnia 27 maja 2014 r. i powtórzone następnie w pismach z dnia 25 czerwca 2019 r. i z dnia 22 lipca 2019 r.

4 W odpowiedzi organ wniósł o odrzucenie skargi, wskazując, że jej wniesienie nie zostało poprzedzone złożeniem ponaglenia, o którym mowa w art. 141 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j. - Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej w skrócie "o.p.").

5 W odpowiedzi na wezwanie do wykazania, że przed wniesieniem skargi złożył ponaglenie, o którym mowa w art. 141 § 1 o.p., skarżący oznajmił, że ponaglenia należy doszukiwać się w jego piśmie z dnia 22 lipca 2019 r., w którym - po powtórzeniu żądania zwolnienia mienia z zabezpieczenia - zastrzegł, że "w przeciwnym przypadku lub przy braku reakcji urzędu" złoży "w ustawowym terminie zarzut na bezczynność organu". Skarżący zwrócił przy tym uwagę, że odpis tego pisma został doręczony do wiadomości Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w Katowicach.

6 Odrzucając skargę jako niedopuszczalną sąd pierwszej instancji podkreślił, wskazując na treść art. 53 § 2b p.p.s.a. oraz art. 141 § 1 o.p., że uprzednie wniesienie ponaglenia jest czynnością niezbędną do skutecznego złożenia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ. W braku dokonania tej czynności skarga jest natomiast niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Zdaniem sądu pierwszej instancji, z przedłożonych przez organ akt administracyjnych sprawy nie wynika, by skarga została poprzedzona wniesieniem wspomnianego ponaglenia. Zaistnienia tej okoliczności, pomimo wezwania, nie wykazał także sam skarżący. Co prawda stwierdził on, że tego środka zaskarżenia należy doszukiwać się w jego piśmie z dnia 22 lipca 2019 r., niemniej jednak pogląd ten należało uznać za nieuprawniony bowiem pismo to zostało skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. zamiast do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, a analiza jego treści koniecznym czyni stwierdzenie, że nie stanowi ono samego ponaglenia, lecz co najwyżej - zapowiedź jego złożenia w określonym przypadku.

7 3. Na powyższe postanowienie skarżący wniosła skargę kasacyjną żądając jego uchylenia w trybie autokontroli (art. 179a p.p.s.a.) lub przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz zobowiązanie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. do nadania biegu sprawie zawnioskowanej przez stronę przy piśmie z 22 maja 2019 r. o zwolnienie mienia z zastawu skarbowego ustanowionego 14 grudnia 2011 r. w części ponad kwotę dochodzonych roszczeń i kosztów egzekucyjnych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 1 o.p., oraz art. 53 § 2b p.p.s.a. - na skutek błędnej wykładni i uznania przez sąd pierwszej instancji jakoby strona skarżąca przed wniesieniem skargi nie dopełniła wymaganego prawem warunku tzw. "ponaglenia", co miało istotny wpływ na wynik orzeczenia.

8 Jak wskazano w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, wnosząc zastrzeżenie w piśmie/wniosku z 22 maja 2019r. skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. o treści: "w przypadku braku reakcji organu skierowany zostanie w trybie skargowym zarzut bezczynności organu", strona dopełniła obowiązku ponaglenia. Fakt ponaglenia potwierdzony został doręczeniem odpisu tego pisma /zawezwania/ organowi nadzoru instancyjnego tj. Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, za pośrednictwem Poczty Polskiej S.A., w odrębnej przesyłce i za potwierdzeniem odbioru.

9 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10 Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

11 Stosownie do art. 53 § 2b p.p.s.a., obowiązującego od 1 czerwca 2017 r., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W wypadku skargi na bezczynność organu w zakresie wykreślenia zastawu skarbowego, jest to ponaglenie przewidziane w art. 141 § 1 o.p.

12 Ponaglenie jest swoistym środkiem prawnym, ponieważ nie odnosi się ono do konkretnej czynności procesowej lub też aktu administracyjnego. Przedmiotem ponaglenia jest niezałatwienie sprawy we właściwym terminie ustawowym lub terminie ustalonym na podstawie art. 140 O.p. Jest to więc prawny instrument umożliwiający stronie wymuszenie na organie podatkowym załatwienie sprawy. Skorzystanie z ponaglenia w danej sprawie nie zamyka drogi odwoławczej, czyli prawa do merytorycznego rozpoznania sprawy (por. postanowienie NSA z 16 kwietnia 2013 r., II FSK 920/13, publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej w skrócie "CBOSA"). Termin wniesienia ponaglenia nie jest określony (zob. P. Pietrasz Komentarz do art. 141 ustawy – Ordynacja podatkowa, LEX 2011 nr 100317). Wskazać też należy, że ponaglenie z art. 141 o.p. nie może być traktowane jako środek zaskarżenia in genere, ponieważ nie służy kontroli rozstrzygnięć podjętych w postępowaniu administracyjnym, lecz ma na celu spowodowanie, by rozstrzygnięcie takie w ogóle zostało podjęte, przysługuje bowiem na niezałatwienie sprawy we właściwym terminie lub terminie ustalonym na podstawie art. 140 o.p. (por. postanowienie NSA z 26 marca 2015 r., I FSK 121/15, publik. CBOSA). Wniesienie ponaglenia jest warunkiem formalnym wniesienia skargi do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu. Czynność ta nie została obwarowana żadnym terminem, tj. nie został określony ani termin na wniesienie ponaglania, ani nie uregulowano po jakim czasie od złożenia ponaglenia można skutecznie wnieść skargę do sądu administracyjnego na bezczynność organu. W rozpoznawanej sprawie – jak słusznie uznał sąd pierwszej instancji – skarżący zobowiązany był przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego skierować do organu wyższego stopnia ponaglenie (art. 141 § 1 pkt 1 o.p.). Wadliwie jednakże uznano, że za ponaglenie, o którym mowa w art. 141 § 1 o.p. nie można uznać pisma skarżącego z 22 maja 2019 r. Jak słusznie wskazał autor skargi kasacyjnej, odpis tego pisma został doręczony Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w Katowicach odrębną przesyłką poleconą, za poświadczeniem odbioru. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma przy tym znaczenia, że pismo to nie zostało zatytułowane "ponaglenie". Decyduje bowiem treść pisma, a nie forma zewnętrzna. W konsekwencji należy uznać, że pismo skarżącego, który nie posiada ani wiedzy ani wykształcenia prawniczego, odzwierciedlało wolę i zamiar skierowania skargi do sądu administracyjnego na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., a słowa "w przeciwnym przypadku lub przy braku reakcji urzędu, w trybie skargowym złoży w ustawowym terminie zarzut na bezczynność organu" za ponaglenie, o którym mowa w art. 141 o.p. Jednocześnie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, doręczenie odpisu tego pisma Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w Katowicach wypełniało dyspozycję wniesienia ponaglania organowi wyższego stopnia.

13 Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.