Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2018 r., II FSK 581/16

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2018 r., II FSK 581/16

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Rudowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia WSA (del.) Alina Rzepecka, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. B. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 832/15 w sprawie ze skargi J. B. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 28 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 1. Wyrokiem z 25 listopada 2015 r., I SA/Sz 832/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę J. B. M. (dalej: "skarżący", "strona") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 28 maja 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia na postanowienie Prezydenta Miasta S. z dnia 12 grudnia 2014 r. nadające rygor natychmiastowej wykonalności.

3 2. Ze stanu faktycznego przedstawionego przez sąd pierwszej instancji wynika, że w dniu 31 grudnia 2014 r. nastąpiło doręczenie poprzez dwukrotne awizowanie (16 i 24 grudnia 2014 r.) skarżącemu postanowienia Prezydenta Miasta S. z dnia 12 grudnia 2014 r.

4 W dniu 28 stycznia 2015r. skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wniósł zażalenie na ww. postanowienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. Postanowieniem z dnia 27 maja 2015r. SKO w Szczecinie odmówiło przywrócenia terminu.

5 Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia z dnia 28 maja 2015 r. stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia zażalenia, doręczenie postanowienia Prezydenta Miasta S. nastąpiło w dniu 31 grudnia 2014r., a zatem termin do wniesienia zażalenia upłynął w dniu 7 stycznia 2015 r. Organ nie uznał przy tym za przekonywujące powoływanego przez stronę argumentu nie pozostawienia pierwszego zawiadomienia o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej w skrzynce. Strona złożyła zażalenie poprzez nadanie go w placówce pocztowej w dniu 28 stycznia 2015r. Biorąc powyższe pod uwagę, Kolegium stwierdziło, że wniesienie zażalenia nastąpiło po ustawowym terminie przewidzianym do jego wniesienia (odrębnym postanowieniem nie uwzględniono wniosku strony o przywrócenie terminu).

6 3. Strona w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższe postanowienia zarzuciła organowi naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a., art. 180 w zw. z art. 187 i art. 188 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej w skrócie "o.p."), art. 162 § 1, art. 163 § 2 w zw. z art. 235 o.p. oraz art. 150 o.p.

7 Zdaniem skarżącego w sprawie zaistniały przesłanki do przywrócenia terminu, a ponadto w sprawie błędnie uznano, że w trybie z art. 150 o.p. doszło do doręczenia skarżącemu postanowienia z dnia 12 grudnia 2014 r. nadającego rygor natychmiastowej wykonalności. Skarżący nie otrzymał bowiem pierwszych awiz, które informowały o możliwości odbioru korespondencji w placówce pocztowej. Powtórne awiza zostały wrzucone do skrzynki skarżącego odpowiednio: co do decyzji – 22 grudnia 2014 r., co do postanowienia – 24 grudnia 2014 r. Odwołujący się udał się na pocztę odebrać korespondencję 2 stycznia 2015 r., ale okazało się, że już jej tam nie było.

8 4. Sąd pierwszej instancji oddalając skargę wskazał, że analiza akt sprawy nie potwierdza zasadności zarzutów skarżącego kwestionujących doręczenie postanowienia. Doręczenia przesyłki dokonano skutecznie, bez naruszenia przepisów postępowania w zakresie doręczeń. Zgodnie z przepisami Rozdziału 5 Działu IV Ordynacji podatkowej organ podatkowy doręcza pisma m.in. za pokwitowaniem przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, swoich pracowników lub przez osoby uprawnione na podstawie odrębnych przepisów (art. 144), na wskazane miejsce zamieszkania adresata (art. 148 § 1). W razie niemożności doręczenia pisma w w/w sposób, poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej, zawiadamiając dwukrotnie o tym fakcie adresata. Przy czym, powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni. Zawiadomienie o pozostawaniu pisma w placówce pocztowej umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej (art. 150).

9 Z akt sprawy wynika, że przesyłka zawierająca postanowienie z dnia 12 grudnia 2014 r. o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji z dnia 10 grudnia 2014 r., z powodu nieobecności adresata została złożona w Urzędzie Pocztowym w G., zaś zawiadomienie o tym fakcie zostało umieszczone w skrzynce odbiorczej skarżącego (w dniu 16 grudnia 2014 r.). Z powodu niepodjęcia w terminie 7 dni, przesyłkę awizowano powtórnie w dniu 24 grudnia 2014 r. Przesyłkę zwrócono do nadawcy, gdyż adresat nie podjął awizowanej przesyłki. Okoliczności te potwierdził pracownik Urzędu Pocztowego, składając podpis oraz datę zwrotu przesyłki. Skuteczne doręczenie przesyłki zgodnie z art. 150 § 2 O.p. nastąpiło zatem w dniu 31 grudnia 2014 r. Zatem siedmiodniowy termin do złożenia zażalenia biegł więc od 1 stycznia 2015 r. i upłynął w dniu 7 stycznia 2015 r. Zażalenie zostało nadane w Urzędzie Pocztowym w dniu 28 stycznia 2015 r., a więc po terminie, o którym mowa w art. 236 § 2 o.p.

10 Ponadto, jak podkreślono w uzasadnieniu wyroku, zaskarżone postanowienie jest również konsekwencją wcześniejszego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 27 maja 2015 r. mocą którego organ ten odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Prezydenta Miasta S. z dnia 12 grudnia 2014 r. nadające rygor natychmiastowej wykonalności.

11 W ocenie sądu pierwszej instancji, organy podatkowe w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie dowodowe, podjęły wszelkie czynności niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został poddany wszechstronnej i wnikliwej analizie co znajduje swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

12 5. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł skargę kasacyjną żądając jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

13 a) art. 151 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i jednocześnie art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w zw z art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, 187 § 1 oraz art. 188 o.p., co skutkowało tym, iż:

14 – WSA oddalił skargę, a powinien był uchylić zaskarżone postanowienie, ponieważ nie przeprowadzano należycie postępowania dowodowego, a tym samym nie zbadano sprawy dogłębnie i wnikliwie, nie wyjaśniając wszystkich istotnych okoliczności i aspektów koniecznych do rozstrzygania o uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia;

15 – sąd pierwszej instancji w sposób nieuprawniony przyjął, że w toku postępowania doszło do skutecznego doręczenia skarżącemu postanowienia z dnia 12 grudnia 2014 r.;

16 b) art. 150 § 1a i § 2 o.p. w zw. z art. 122, art. 180 § 1, 187 § 1 oraz art. 188 o.p. poprzez błędne przyjęcie, iż doszło faktycznie do dwukrotnej awizacji korespondencji, a więc ziściły się przesłanki dotyczącego skutecznego doręczenia pism skarżącemu w sprawie

17 c) art. 228 § 1 pkt 2 o.p. poprzez błędne jego zastosowanie, które skutkowało wydaniem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, podczas, gdy nie zaistniały przesłanki do wydania postanowienia o uchybieniu terminowi.

18 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

19 Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

20 6.1. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej. Poza bowiem przypadkami nieważności, które w tej sprawie nie występują, rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zgłoszonych w niej zarzutów.

21 6.2. Przedmiotem tej sprawy jest stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia. Podstawą prawną wydania tego postanowienia przez SKO stanowił przepis art. 228 § 1 pkt 2 o.p. w związku z art. 239 o.p., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania.

22 Przedstawione w skardze kasacyjnej zarzuty oznaczone w jej petitum literami od "a" do "c" koncentrują się głównie na zarzucie wadliwej, zdaniem skarżącego, kontroli legalności przez WSA zaskarżonego postanowienia, co z kolei miało polegać na zaakceptowaniu stanowiska organu, że postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności zostało skarżącemu skutecznie doręczone. Listonosz bowiem, wobec braku możliwości doręczenia stronie przesyłki, dwukrotnie pozostawił zawiadomienia o pozostawieniu jej w placówce pocztowej. Zdaniem strony, uznanie, że faktycznie doszło do dwukrotnego awizowania wystosowanej do skarżącego korespondencji doprowadziło w konsekwencji do niezasadnego oddalenia wniesionej skargi. Pełnomocnik skarżącego kwestionując stan rzeczy przyjęty przez organy i Sąd, sprzeciwia się przede wszystkim twierdzeniu, że skarżący otrzymał pierwsze awizo.

23 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji przeprowadził właściwą, zgodną z prawem, kontrolę legalności zaskarżonego postanowienia wydanego w trybie art. 228 § 1 pkt 2 o.p. i zasadnie ocenił je jako odpowiadające prawu, stąd też jednoznacznie prawidłowo zastosował w tej sprawie konstrukcję prawną oddalenia wniesionej skargi, o jakiej mowa w art. 151 p.p.s.a. Skarga kasacyjna i jej zarzuty w żadnym wypadku nie pozwalają na przyjęcie odmiennego stanowiska.

24 6.3. Nie jest sporne, że postanowienie zostało wysłane skarżącemu pocztą, co oznacza, że jego doręczenie powinno było nastąpić zgodnie z przepisami rozdziału 5 działu IV Ordynacji podatkowej regulującymi zasady doręczania przesyłek w postępowaniu podatkowym. Organ podatkowy doręcza pisma m.in. za pokwitowaniem przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, swoich pracowników lub przez osoby uprawnione na podstawie odrębnych przepisów (art. 144). W myśl z kolei art. 148 o.p. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy [§ 1]. Stosownie zaś do treści art. 150 o.p. - w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres 14 dni w urzędzie gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika organu podatkowego lub przez inną upoważnioną osobę [§ 1]. Adresata zawiadamia się dwukrotnie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni [§ 1a].

25 Natomiast w art. 150 § 2 o.p. (w brzmieniu z 2014 r.) została uregulowana fikcja prawna doręczenia pisma osobie fizycznej. Z treści tego przepisu wynika, że zawiadomienie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1 umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.

26 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 150 o.p. nie nasuwa żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Wynika z niego wprost, że w sytuacji, o której mowa w tym przepisie adresat pisma ma obowiązek odbioru pisma złożonego w placówce pocztowej, o czym jest dwukrotnie zawiadamiany, w terminie 14 dni liczonych od dnia złożenia pisma w urzędzie pocztowym. Z upływem tego terminu przyjmuje się fikcję doręczenia pisma stronie. Odebranie pisma przez adresata po tym terminie nie wywołuje żadnych skutków prawnych (por. np. postanowienie NSA z 12 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1908/09; publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej w skrócie "CBOSA").

27 Poza wszelkimi wątpliwościami z akt sprawy wynika, że przesyłka została awizowana po raz pierwszy w dniu 16 grudnia 2014 r. oraz po raz kolejny w dniu 24 grudnia 2014 r. W tej sytuacji skuteczne doręczenie przesyłki nastąpiło w dniu 31 grudnia 2014 r.

28 W konsekwencji zaś termin do złożenia zażalenia upływał stronie z dniem 7 stycznia 2015 r. Okoliczność, że zażalenie zostało nadane w Urzędzie Pocztowym dopiero w dniu 28 stycznia 2015 r. zadecydowała o uznaniu, że zostało ono wniesione z przekroczeniem ustawowego terminu.

29 Należy podkreślić, że dniem doręczenia zastępczego jest dzień, w którym bezskutecznie upłynął czternastodniowy termin odbioru postanowienia prawidłowo złożonego w placówce pocztowej (art. 150 § 2 zd. 2 o.p. - w brzmieniu z 2014 r.), a nie dzień późniejszego faktycznego powzięcia wiedzy przez stronę o wydaniu przedmiotowego postanowienia. Wprowadzona przez ustawodawcę fikcja doręczenia jest w tej sytuacji prawnie skuteczna, a to oznacza, że pociąga za sobą wszelkie skutki doręczenia, w tym także, skutek w postaci rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia zażalenia zgodnie z art. 236 § 2 o.p. Nie można przyjąć, że doręczenie nie nastąpiło, jeśli skarżący nie zgłosi się po jego odbiór w wymaganym przepisami terminie. Przyjęcie odmiennego poglądu mijałoby się z celem przepisów o doręczeniach pism w postępowaniu podatkowym.

30 Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłek, a także adnotacje znajdujące się na zwróconych do nadawcy przesyłkach wypełnione przez pracowników poczty, korzystają z domniemania prawdziwości, jako dokument urzędowy (por. postanowienie NSA z 27 sierpnia 2013 r., II GZ 477/13, publik. CBOSA). Domniemanie to może zostać obalone. Nie do obrony jest jednak teza, by do obalenia domniemania doręczenia decyzji w trybie zastępczym wystarczyły niczym nie poparte, zdawkowe twierdzenia, że awizo [tu pierwsze] nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej [jak to czyniono w tej sprawie]. W przeciwnym razie, w każdej sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizo poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej (por. postanowienie NSA z 7 lipca 2010 r., II OZ 651/10, publik. CBOSA). Skarżącemu nie udało się w żaden sposób obalić domniemania, że dane wynikające z dowodu doręczenia są niezgodne z rzeczywistością. Bynajmniej, za obaleniem domniemania doręczenia postanowienia w trybie zastępczym nie mogło świadczyć sloganowe odwoływanie się strony do wiedzy powszechnej o praktykach poczty nieumieszczania awizo w skrzynkach pocztowych.

31 Z zestawienia dat doręczenia stronie postanowienia oraz wniesienia przez nią zażalenia jednoznacznie wynika, że doszło do uchybienia 7-dniowego terminu o którym stanowi art. 236 § 2 pkt 1 o.p. Zatem organ odwoławczy prawidłowo w stanie faktycznym sprawy zastosował art. 228 § 1 pkt 2 o.p. w zw. z art. 239 o.p. i stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia.

32 6.4. Pozbawiony podstaw prawnych jest również zarzut dotyczący nieprzeprowadzenia przez organ dowodu z zeznań. Skuteczność prawna żądania przeprowadzenia dowodu uzależniona jest od stwierdzenia, że przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a jednocześnie okoliczność ta nie została potwierdzona innym dowodem. Samo zgłoszenie wniosków dowodowych przez stronę nie powoduje automatycznie konieczności ich uwzględnienia i przeprowadzenia. Organy podatkowe nie mają obowiązku dopuszczenia każdego dowodu proponowanego przez stronę, jeżeli dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego adekwatne i wystarczające są inne dowody (por. m.in. wyroki NSA: z 20 stycznia 2010 r., II FSK 1313/08; z 5 listopada 2011 r., I FSK 1892/09; publik. CBOSA). Jak trafnie wskazał WSA, w postępowaniu przed sądem administracyjnym konieczne jest wykazanie, że odmowa przeprowadzenia przez organ dowodu żądanego przez stronę mogła mieć - na tle zgromadzonego materiału dowodowego - istotny wpływ na wynik sprawy. Ponieważ autor skargi kasacyjnej nie wykazał, aby za wadliwością przeprowadzonego postępowania miała przemawiać okoliczność niezrealizowania wniosku skarżącego o przesłuchanie jego i świadka Naczelny Sąd Administracyjny, działając w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), nie mógł w związku z tym ocenić, czy w podanym wyżej zakresie przyjęta w zaskarżonym wyroku ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji dotknięta była błędem mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

33 Podsumowując, sąd pierwszej instancji nie naruszył prawa w zakresie objętym zarzutami skargi kasacyjnej. Wbrew twierdzeniem skarżącego rozstrzygnięcie organu podatkowego miało oparcie w obowiązujących przepisach, co wykazano powyżej.

34 6.5. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i stosownie do art. 184 p.p.s.a. podlega oddaleniu.