Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2020 r., II FSK 518/18

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2020 r., II FSK 518/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia WSA del. Dominik Gajewski (sprawozdawca), Protokolant Anna Dziewiż-Przychodzeń, po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. S. i J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 października 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 562/17 w sprawie ze skargi Prokuratora Rejonowego w Mysłowicach na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 października 2016 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r. oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z 23 października 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 562/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie ze skargi Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Mysłowicach uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 października 2016 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 r.

3 W skardze kasacyjnej wywiedzionej od ww. wyroku J. S. oraz J. S. zaskarżyli go w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzucając:

4 1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

5 a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zna, - zwanej dalej p.u.s.a.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez uchylenie przez Sąd decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 października 2016 r., w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 r., w sytuacji gdy ww. decyzja odpowiadała prawu i winna zostać utrzymana w mocy, co skutkowało utrzymaniem przez Sąd w mocy wadliwej decyzji Wójta Gminy C. z dnia 5 lipca 2016 r., w sprawie łącznego wymiaru skarżącym kasacyjne zobowiązania pieniężnego na rok 2016, podczas gdy została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego:

6 - art. 1a ust. 1 pkt 3 oraz art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 849 z późn. zm. – dalej "u.p.o.l.") poprzez uznanie, iż grunty będące własnością skarżących kasacyjnie, w tym m.in. działka nr [...], którą skarżący kasacyjnie wynajmują innym osobom fizycznym pod garaże, stanowią grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że grunty te nie są w posiadaniu przedsiębiorcy ani też innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą;

7 - art. 1a ust. 1 pkt 4 u.p.o.l. w zw. z art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1829 z późn. zm. – dalej "u.s.d.g."), polegające na przyjęciu, że skarżący kasacyjnie prowadzili działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż działalność skarżących kasacyjnie nie ma charakteru zarobkowego i nie jest wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły, a ich działania stanowią wyłącznie wykonywanie prawa własności i pobieranie z tego tytułu pożytków cywilnych z rzeczy;

8 b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a, w zw. z art. 53 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm. – dalej jako: "k.c.") poprzez uchylenie przez Sąd decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 19 października 2016 r., w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 r., w sytuacji gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego i ustalonych okoliczności faktycznych wynika, iż działania skarżących kasacyjnie stanowią wykonywanie przez nich prawa własności i pobieranie przez nich pożytków cywilnych z rzeczy;

9 2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, a to:

10 a) art. 1a ust. 1 pkt 3 w zw. art. 2 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sytuacji gdy grunty będące własnością skarżących kasacyjnie, w tym m.in. działka nr [...], którą skarżący kasacyjnie wynajmują innym osobom fizycznym pod garaże, nie stanowią gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, a także nie znajdują się w posiadaniu przedsiębiorcy ani też innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą;

11 b) art. 1a ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a) u.p.o.l. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące opodatkowaniem wynajmowanego przez skarżących kasacyjnie gruntu stawką jak dla gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, podczas gdy grunt ten winien zostać opodatkowany stawką przewidzianą dla gruntów pozostałych;

12 c) art. 1a ust. 1 pkt 4 u.p.o.l. w zw. 2 art. 2 u.s.d.g., polegające na przyjęciu, że skarżący kasacyjnie prowadzili działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy, podczas gdy działalność skarżących kasacyjnie nie ma charakteru zarobkowego i nie jest wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły, a ich działania stanowią wyłącznie wykonywanie prawa własności i pobieranie z tego tytułu pożytków z cywilnych z rzeczy.

13 SKO wniosło odpowiedź na ww. skargę kasacyjną.

14 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

15 Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

16 Jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Kwalifikowane wymogi formalne skargi kasacyjnej, unormowane w art. 174 - art. 176 p.p.s.a, wiążą się z tym, że ten środek zaskarżenia nie tylko inicjuje postępowanie przed sądem administracyjnym drugiej instancji, ale także wyznacza jego merytoryczny zakres. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej i nie może zastępować strony w wyrażaniu, precyzowaniu, czy też uzasadnianiu jej zarzutów. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny być ujęte ściśle i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 p.p.s.a.). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 3133/16 (dostępny, podobnie jak inne orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), “w przypadku skargi kasacyjnej – będącej kwalifikowanym środkiem zaskarżenia – czytelność sformułowanego w niej komunikatu jest o tyle istotna, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym faktem wniesienia tego pisma (jak w przypadku skargi czy zażalenia), ale także z jego treścią. Określenie podstaw zaskarżenia, wymienionych w art. 174 p.p.s.a., sprecyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienie w drodze racjonalnej argumentacji prawniczej, determinuje bowiem zakres zaskarżenia w postępowaniu kasacyjnym, co w konsekwencji wpływa na zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego".

17 W skardze kasacyjnej strona postawiła zarzuty z obu podstaw wskazanych w art. 174 p.p.s.a. Przypomnieć można, że przepis ten stanowi, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

18 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

19 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

20 W przypadku błędnej wykładni przyjmuje się, że przejawia się ona w nieprawidłowym zrekonstruowaniu normy prawnej z konkretnego przepisu (przepisów) polegającym na mylnym zrozumieniu jej treści lub znaczenia albo na niezrozumieniu intencji prawodawcy, bądź też zastosowaniu normy nieobowiązującej (wyrok NSA z 29 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2554/18). Natomiast naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, tj. błędnym uznaniu stanu faktycznego ustalonego w sprawie za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w mającej zastosowanie w sprawie normie prawnej. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że jakkolwiek te dwie postacie naruszenia prawa materialnego w procesie stosowania prawa mogą pozostawać ze sobą w funkcjonalnym związku, to jednak nie powinny być utożsamiane, tym bardziej że ustawodawca wyraźnie je wyodrębnił. Zrównanie tych pojęć powoduje niejasność, na czym konkretnie wytknięte naruszenia polegają. Dlatego stawiając w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, strona powinna określić, czy naruszenie to nastąpiło przez błędną wykładnię lub jego niewłaściwe zastosowanie. W pierwszym przypadku należy wskazać, jak naruszony przepis zinterpretował sąd I instancji w zaskarżonym orzeczeniu, a jaka, zdaniem strony, powinna być jego prawidłowa wykładnia. Wskazując na drugą postać naruszenia prawa materialnego, wnoszący skargę kasacyjną zobowiązany jest do wyjaśnienia, dlaczego przepis (hipoteza wyprowadzonej z tego przepisu normy prawnej), który sąd I instancji przyjął za mający zastosowanie w sprawie, "nie przystaje" do stanu faktycznego ustalonego w sprawie i jaki przepis powinien mieć zastosowanie. Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego wymaga wykazania i wyjaśnienia, jak dany przepis prawa powinien być stosowany ze względu na stan faktyczny sprawy albo dlaczego ze względu na ten stan faktyczny nie powinien być on stosowany, a w przypadku zarzutu niezastosowania tego przepisu, dlaczego powinien być on w sprawie zastosowany. Podkreślić przy tym należy, że poprzez zarzut naruszenia prawa materialnego (w tym niewłaściwego jego zastosowania) nie można zwalczać ustaleń faktycznych przyjętych przez sąd I instancji za miarodajne. Kwestie dotyczące ustalenia stanu faktycznego podważać można za pomocą zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami postępowania podatkowego, przy czym przez wzgląd na postanowienia art. 174 pkt 2 p.p.s.a. konieczne jest wykazanie, że zarzucane uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

21 Stwierdzić należy, że sposób zredagowania zarzutów w niniejszej sprawie uniemożliwiał Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przeprowadzenie merytorycznej kontroli zaskarżonego wyroku.

22 Zarzuty naruszenia przepisów postępowania strona powiązała z dwoma przepisami ustawy p.p.s.a.: z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz z art. 151 (ponadto z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a.). Art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) stanowi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Art. 151 p.p.s.a. stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

23 Zarzut naruszenia przepisów postępowania nie został powiązany ze stosownym artykułem ustawy procesowej, co pozwalałoby Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przeprowadzić kontrolę w tym zakresie. Autor skargi kasacyjnej niezasadnie powiązał ze sobą regulację art. 174 pkt 2 z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., co czyniło pierwszy z zarzutów skargi błędnie postawionym.

24 Co do zarzutów opartych na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zauważyć należy, że wskazano w nich przepisy ustawy podatkowej (oraz u.d.g.), zarzucając ich niewłaściwe zastosowanie (strona nie zarzuciła błędnej wykładni). Skoro natomiast strona zamierzała kwestionować w niniejszej sprawie zastosowanie przepisów, musiałaby wcześniej skutecznie podważyć stan faktyczny. To bowiem ściśle poczynione ustalenia dotyczące stanu faktycznego determinowały ustalenie, iż skarżący kasacyjnie są przedsiębiorcami, a tym samym działka nr [...] jest związana z działalnością gospodarczą. W takiej sytuacji zarzut niewłaściwego zastosowania przepisów prawa - przy braku podważenia stanu faktycznego - nie mógł doprowadzić do skutecznego podważenia podstaw determinujących treść rozstrzygnięcia WSA w Gliwicach.

25 W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

26 Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania (na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.), bowiem w niniejszej sprawie SKO odpowiadając na skargę kasacyjną wniosło o jej uwzględnienie. Niezasadnym byłoby natomiast zasądzenie kosztów postępowania, skoro stanowisko strony skarżącej kasacyjnie oraz organu było (przed NSA) tożsame.

27 -----------------------

28 4