Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., II FSK 510/08

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., II FSK 510/08

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędziowie: NSA Bogusław Dauter, NSA del. Anna Maria Świderska (sprawozdawca), Protokolant Paweł Koluch, po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 grudnia 2007 r. sygn. akt I SA/Wr 1714/07 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 5 września 2007 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2000-2003 postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2007 roku w sprawie sygn. akt I SA/Wr 1714/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 5 września 2007 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za lata 2000-2003. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd administracyjny pierwszej instancji powołał art. 220 § 1 oraz art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej "p.p.s.a.") oraz § 2 ust.5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., Nr 221, poz. 2193, dalej "rozporządzenie w sprawie wpisu") i wskazał, że radca prawny wnosząc skargę w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości był zobligowany jednocześnie do uiszczenia opłaty stałej. Z akt sprawy wynika, iż stanowiącą przedmiot zaskarżenia decyzję, doręczono pełnomocnikowi strony skarżącej w dniu 24 września 2007 r. Zatem termin do wniesienia środka zaskarżenia, a w niniejszej sprawie również dla opłacenia jej wpisem stałym, rozpoczynał bieg w dniu 25 września 2007 r., a zakończył w dniu 24 października 2007 r. Tymczasem kwota 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi została uiszczona w dniu 29 listopada 2007 r. Wobec nieuiszczenia w wymaganym terminie wpisu stałego do skargi podlegała ona odrzuceniu.

3 W dniu 13 lutego 2008 roku pełnomocnik skarżącego wniósł skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego to jest: art. 53 §1 p.p.s.a. przez jego błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu, że przepis ten reguluje termin uiszczenia opłaty stałej; oraz art. 221 p.p.s.a. w związku z przepisem § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wpisu przez ich błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu, że wyłącznie przepis art. 221 p.p.s.a. reguluje wyczerpująco obowiązki radcy prawnego w zakresie uiszczania opłaty stałej bez wezwania i jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przepis § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wpisu nie ma zastosowania do obowiązków radcy prawnego w zakresie uiszczania opłaty stałej; a także art. 216 p.p.s.a. w związku z art. 231 p.p.s.a. i przepisem § 2 ust. 5 rozporządzenia w sprawie wpisu przez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie polegającą na stwierdzeniu, że sprawa dotycząca należności pieniężnej podlega opłacie stałej w wysokości 200 zł; a przepis rozporządzenia w sprawie wpisu, przed ustawą reguluje wysokość wpisu sądowego jako opłaty stałej, podczas gdy sprawa dotyczy należności pieniężnej i powinna podlegać opłacie stosunkowej; a także art. 49 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na odrzuceniu skargi z powodu jej nie opłacenia, po nadaniu skardze biegu przez doręczenie skarżącemu odpisu odpowiedzi na skargę. Końcowo skażonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP w związku z przepisem art. 4 ustawy dnia 25 lipca 2002 roku prawo o ustroju sądów administracyjnych przez niewłaściwe zastosowanie zasady niezawisłości sędziowskiej polegające na orzeczeniu na podstawie przepisów ustawy z pominięciem obowiązującego przepisu § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wpisu skutkujące odrzuceniem skargi z powodu jej nie opłacenia.

4 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5 W pierwszym rzędzie należy zwrócić uwagę na wady konstrukcyjne rozpoznawanej skargi kasacyjnej.

6 Zgodnie z treścią przepisu art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca tym wymaganiom uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Zgodnie z utrwaloną już linią orzecznictwa, jako wysoce sformalizowany środek zaskarżenia, skarga kasacyjna, zgodnie z art. 176 p.p.s.a., powinna zawierać zarzuty korespondujące z wyraźnie wskazanymi podstawami kasacyjnymi, określonymi w art. 174 pkt 1 i 2 tej ustawy (tak m. in. B. Gruszczyński [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 398 i nast.). Autor środka odwoławczego błędnie kwalifikuje przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jako przepisy prawa materialnego. Powołane przez wnoszącego skargę kasacyjną przepisy regulują sposób przeprowadzania postępowania i rozstrzygania przez sądy administracyjne. Wbrew wnoszącemu skargę kasacyjną nie są to przepisy o charakterze materialnym, lecz przepisy procesowe. Taki charakter mają także przepisy rozporządzenia w sprawie wpisu mimo umieszczenia ich poza ustawą procesową. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 176 p.p.s.a., NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że jest związany zawartymi w niej podstawami i wnioskami. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że NSA jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Mimo braku powołania we wstępnej części skargi kasacyjnej odpowiedniego punktu przepisu art. 174 p.p.s.a. ze wskazaniem podstawy kasacyjnej oraz wyraźnego określenia jako naruszonych - przy formułowaniu każdorazowego zarzutu - "przepisów prawa materialnego" postawione przez skarżącego zarzuty należy kwalifikować jako powołane w ramach podstawy zaskarżenia z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a skierowanie ich przeciwko orzeczeniu sądu pozawala sądowi kasacyjnemu na zajęcie merytorycznego stanowiska w sprawie.

7 Przechodząc zatem do oceny podniesionych w rozpoznawanej skardze kasacyjnej zarzutów należy wskazać, że niezależnie od stwierdzonych wad konstrukcyjnych popełnionych przy ich formułowaniu należy uznać je także za chybione merytorycznie.

8 Zgodnie z treścią art. 231 p.p.s.a. wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne, w pozostałych sprawach zaś pobierany jest wpis stały. Użyte w przepisie art. 231 p.p.s.a. sformułowanie "w sprawach, których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne", jest wyrażeniem nieostrym i stanowi daleko idące uproszczenie. Przedmiotem zaskarżenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie mogą być bowiem należności pieniężne, ale akty i czynności wymienione w art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a. Dlatego też bardziej trafne jest określenie spraw podlegających wpisowi stosunkowemu jako spraw, w których przedmiotem zaskarżenia są akty lub czynności kreujące określoną należność pieniężną bądź stwierdzające jej istnienie. Tym samym nie wszystkie sprawy, które mogą w jakimś stopniu dotyczyć należności pieniężnych, będą podlegały wpisowi stosunkowemu.

9 Przedmiotem zaskarżenia w rozstrzyganej sprawie była decyzja SKO w L. odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej skarżącym wysokość zobowiązania podatkowego w podatku do nieruchomości za lata 2003 - 2004 , a więc decyzja w przedmiocie stwierdzenia nieważności. Stosownie do § 2 ust. 5 rozporządzenia w sprawie wpisu, w sprawach skarg dotyczących postanowienia lub decyzji wydanych w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub zmiany albo wygaśnięcia aktu, bez względu na przedmiot sprawy, pobiera się wpis w wysokości 200 zł. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sprawach ze skarg, których przedmiotem są formalne rozstrzygnięcia organów administracyjnych, nie odnoszące się bezpośrednio do istoty sprawy, np. wysokości zobowiązania podatkowego, brak jest podstaw do pobierania wpisu stosunkowego. W tego rodzaju sprawach spór nie sprowadza się bowiem do zakwestionowania konkretnej należności pieniężnej, gdyż zaskarżona decyzja ich nie określała, ale toczy się "co do samej zasady". Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy podkreślić, że w odniesieniu do będącej przedmiotem zaskarżenia decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji podatkowej spór dotyczy jedynie ustalenia istnienia bądź nieistnienia określonych ustawowo przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji. Zaskarżona decyzja nie nakładała tym samym na skarżącego żadnych zobowiązań mających wartość pieniężną ani ich nie ustalała.(por. postanowienie NSA sygn. akt II FZ 227/08z.23 czerwca 2008 roku, opubl. w LEX nr 395047). Skoro zatem z treści zaskarżonej decyzji wynika, że nie dotyczyła ona nałożenia na podatnika obowiązku podatkowego, lecz odmawiała stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej zobowiązania w podatku od nieruchomości, to prawidłowo sąd pierwszej instancji przyjął, że podlegała ona wpisowi stałemu.

10 Zgodnie z przepisem art. 219 § 1 p.p.s.a. opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęta została wykładnia rozszerzająca, zgodnie z którą opłatę uznaje się za uiszczoną "przy wniesieniu pisma", gdy dokonano jej w terminie otwartym do złożenia tego pisma. Stosownie do art. 221 p.p.s.a. pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. Skoro zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a. termin do wniesienia skargi wynosi 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie, to profesjonalny pełnomocnik winien był wiedzieć, że termin ten obowiązuje również w kwestii uiszczenia wpisu stałego od skargi. Przy czym uchybienie obowiązkowi należytego opłacenia pisma podlegającego opłacie stałej przez adwokata lub radcę prawnego może polegać zarówno na niewniesieniu takiej opłaty, wniesieniu jej w innej wysokości niż określona w przepisach rozporządzenia lub z przekroczeniem terminu. Prawidłowo zatem sąd pierwszej instancji, ze względu na nienależyte opłacenie skargi przez radcę prawnego odrzucił ją na podstawie art. 221 p.p.s.a.

11 W kontekście powyższego za całkowicie chybiony uznać należy zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji przepisu art. 49 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na odrzuceniu przedmiotowej skargi z powodu jej nieopłacenia, po nadaniu jej biegu poprzez doręczenie skarżącemu odpisu odpowiedzi na skargę. Przede wszystkim należy wskazać, że wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej WSA w ogóle nie stosował art. 49.p.p.s.a. bowiem swoje rozstrzygniecie oparł on na przepisie art. 221 p.p.s.a Niezależnie od tego, zauważyć można, że powołany przepis zawiera kilka jednostek redakcyjnych. Brak precyzyjnego wskazania, o którą jednostkę redakcyjną przepisu chodzi, a co za tym idzie niewskazanie normy pranej zawartej w tej części przepisu, uniemożliwia merytoryczne odniesienie się do postawionego zarzutu. Już tylko dodatkowo wypada wskazać, że doręczenie odpowiedzi na skargę jest jedynie czynnością sądowa w toku postępowania, nie wyznacza terminu prekluzyjnego w odniesieniu do dopuszczalności odrzucenia skargi. Wojewódzki sąd administracyjny może skargę odrzuci także na rozprawie wyznaczonej w celu jej merytorycznego rozpoznania, również Naczelny Sąd Administracyjny władny jest uchylić wyrok sądu pierwszej instancji i odrzucić skargę jeśli podlegała ona odrzuceniu przed WSA - art. 189 p.p.s.a.

12 Przechodząc do oceny najobszerniej uzasadnionego w rozstrzyganej skardze kasacyjnej choć również nietrafnego zarzutu dotyczącego odmowy zastosowania przez sąd pierwszej instancji przepisu § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wpisu wskazać należy, że jak już zostało podkreślone stosownie do przepisu art. 219 § 1 p.p.s.a. opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie. Powyższa reguła ma zastosowanie bez względu na to, czy skarga została już przekazana sądowi administracyjnemu i czy została jej nadana sygnatura. Żaden przepis nie stwarza podstaw do przedłużania wynikającego z art. 219 § 1 p.p.s.a. terminu do opłacenia skargi (por. postanowienie NSA z dnia 27 września 2007 r. w sprawie sygn. akt I OSK 1331/07 opubl. w LEX 310587). Przepisem takim nie może być w szczególności wskazany w skardze kasacyjnej § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003 r., który, jako przepis aktu wykonawczego, nie może uchylić wyraźnej dyspozycji wynikającej z art. 221 p.p.s.a., przewidującej odrzucenie nienależycie opłaconej skargi wniesionej przez adwokata lub radcę prawnego. Nie ulega wątpliwości, że w przypadku istnienia kolizji między przepisami ustawowymi i wykonawczymi należy zastosować się do przepisu wyższej rangi. Zatem skarga winna zostać opłacona przy wniesieniu pisma, zgodnie z art. 219 § 1 p.p.s.a., nawet jeśli pełnomocnik nie ma możliwości podania sygnatury sprawy, czego wymaga od niego przepis § 5 ust 1 rozporządzenia w sprawie wpisu. Jeżeli profesjonalny pełnomocnik uchybi obowiązkowi opłacenia skargi bez wezwania, sąd administracyjny jest zobowiązany do zastosowania art. 221 p.p.s.a. i odrzucenia skargi. Taka sankcja nie została natomiast przewidziana za uchybienie obowiązkom wynikającym z § 5 ust. 1 rozporządzenia. Należy także wyjaśnić, że wpłacający może podać datę i numer zaskarżonej decyzji, co pozwala uniknąć ewentualnych problemów z identyfikacją uiszczonego wpisu.

13 Uwzględniając powyższe, skargę kasacyjną jako pozbawioną uzasadnionych podstaw należało oddali ć na podstawie art. 184 p.p.s.a.