Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2009 r., II FSK 409/08

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2009 r., II FSK 409/08

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski (sprawozdawca), Sędziowie NSA Stefan Babiarz, Jacek Brolik, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 2007 r. sygn. akt I SA/Wr 1626/07 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 10 września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. p o s t a n a w i a oddalić skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wr 1626/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę E. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 10 września 2007 r., nr [...], w przedmiocie odroczenia terminu zapłaty podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r.

3 W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podkreślił, że strona skarżąca, będąca adwokatem, wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 10 września 2007 r. Z akt sprawy wynika, że od skargi nie został uiszczony wpis stały.

4 Sąd przywołał treść art. 230 § 1 i 2 oraz art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie: p.p.s.a i podkreślił, że zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) zw. dalej w skrócie: Rozporządzeniem, wpis stały pobiera się od skarg, których przedmiot zaskarżenia nie obejmuje należności pieniężnej. W rozpoznawanej sprawie brak jest wartości przedmiotu sporu.

5 Ponadto wskazano, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 2006 r. o sygn. akt SK 11/05 (Dz. U. Nr 45, poz. 322) stracił moc § 5 ust. 2 Rozporządzenia o uiszczaniu na wezwanie wpisu stałego od skargi wnoszonej przez adwokata lub radcę prawnego.

6 Wobec powyższego zdaniem Sądu nieuiszczenie przez adwokata wpisu stałego od skargi stanowi jej nieusuwalny brak, co oznacza konieczność odrzucenia tego środka zaskarżenia.

7 Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożyła skarżąca zaskarżając postanowienie w całości. Orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 32 p.p.s.a. w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, art. 58 § 1 w związku z art. 219 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a., art. 216 p.p.s.a. oraz § 5 ust. 1 Rozporządzenia przez ich niezastosowanie oraz art. 221 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie.

8 Sygn. akt II FSK 409/08

9 Wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy WSA do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.

10 W niniejszej sprawie skarżąca występowała jako strona w postępowaniu podatkowym, a następnie sądowym. W ocenie skarżącej nie jest możliwa taka interpretacja art. 221 p.p.s.a., w ramach której na stronę, o której mowa w art. 32 p.p.s.a. z uwagi na pełniący przez nią zawód, mogą być nałożone inne obowiązki niż na inne podmioty lub obywateli. Przyjęcie, że ustawodawca odmiennie uregulował obowiązki adwokatów i radców prawnych jako stron procesowych w stosunku do pozostałego kręgu stron postępowania narusza art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

11 Istotą postępowania sądowoadministracyjnego jest sprawowanie kontroli nad działalnością organów administracyjnych w zakresie podejmowanych decyzji władczych wobec obywateli. Rygorystyczne i odmienne do dotychczasowej praktyki położenie ciężaru na termin i sposób uiszczania wpisu, bez możliwości jego uzupełnienia stanowi pogorszenie sytuacji obywatela wobec działania organów.

12 Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie brak jest wartości przedmiotu sporu, więc w takim przypadku strona winna być wezwana do jego wskazania stosownie do treści art. 216 p.p.s.a.

13 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

14 Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

15 Na wstępie należy stwierdzić, że Skarżąca nie kwestionuje ani tego, że od skargi należny był wpis stały, ani tego, że wykonuje ona zawód adwokata. Zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do kwestionowania przyjęcia przez Sąd I instancji istnienia po stronie Skarżącej obowiązku uiszczenia wpisu stałego bez wezwania z racji statusu zawodowego strony. W ocenie Skarżącej występowanie przez nią w sprawie w charakterze strony, a nie pełnomocnika procesowego powodowało brak możliwości po stronie Sądu I instancji zastosowania art. 221 p.p.s.a., a w konsekwencji odrzucenia skargi jako nieopłaconej.

16 Zgodnie z dyspozycją § 1 art. 219 p.p.s.a. opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie. Zgodnie z poglądem wyrażonym w doktrynie niewykonanie tego obowiązku stanowi brak formalny uniemożliwiający sądowi podjęcie czynności, o które wnioskuje się w piśmie (por. Dauter B., Gruszczyński B., Kabat A., Niezgódka-Medek M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 632 i n.). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ten pogląd. Jest on niewątpliwy w świetle systemowego odczytania art. 219 i art. 220 § 1 p.p.s.a. Ostatni ze wskazanych przepisów stanowi expressis verbis, iż sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należyta opłata. Zgodnie z art. 212 § 1 p.p.s.a opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna. Nie ma więc wątpliwości, że w niniejszej sprawie wniesiona przez Skarżącą skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego była dotknięta brakiem formalnym, w postaci braku uiszczenia należytego wpisu od skargi w chwili wniesienia środka zaskarżenia.

17 Dalsza dyspozycja art. 220 § 1 p.p.s.a. określa sposób postępowania ze skargą nieopłaconą należytym wpisem: należy wezwać wnoszącego pismo do uiszczenia opłaty w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Przepis art. 220 § 1 p.p.s.a. zawiera normę generalną, od której ustawodawca wprowadził istotny w niniejszej sprawie wyjątek. Art. 221 p.p.s.a. stanowi, iż w przypadku wniesienia pisma procesowego przez adwokata lub radcę prawnego, w razie nieuiszczenia wpisu sądowego, dane pismo pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca się bez wzywania do uiszczenia opłaty sądowej, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. Przytaczany przepis zwiera normę, która jest lex specialis względem normy z art. 220 § 1 p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie skarga wniesiona przez Skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na mocy § 5 Rozporządzenia podlegała wpisowi stałemu. Tym samym stan faktyczny sprawy spełnia hipotezę normy z art. 221 p.p.s.a.: skarga został wniesiona przez adwokata i powinna być opłacona wpisem stałym. Zgodnie z regułą lex specialis derogat legi generali w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania norma z art. 220 § 1 p.p.s.a. Jej niezastosowanie przez Sąd pierwszej instancji nie może więc być zarzutem naruszenia prawa, jak podnosi Skarżąca. Wojewódzki Sąd Administracyjny właściwie zastosował przepisy prawa procesowego. Należycie rozpoznał, że stan faktyczny podlega reżimowi prawnemu art. 221 p.p.s.a. i odrzucił skargę bez wzywania do uiszczenia wpisu. Pogląd, iż w przypadku wniesienia skargi przez adwokata lub radcę prawnego nie wzywa się do uzupełnienia braku w postaci nieziszczenia wpisu od skargi jest utrwalony w orzecznictwie. Przykładowo: w postanowieniu z dnia 22 sierpnia 2008 r., sygn. akt I FSK 833/08 Naczelny Sąd Administracyjny orzekł: "W przypadku wniesienia do sądu administracyjnego pisma podlegającego opłacie stałej przez adwokata lub radcę prawnego, niezależnie od tego czy występuje on w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze strony, przedstawiciela ustawowego czy też pełnomocnika procesowego, ciąży na tym adwokacie lub radcy prawnym obowiązek uiszczenia tejże opłaty bez wezwania, zgodnie z art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Konsekwencją braku należytego opłacenia takiego pisma jest pozostawienie go bez rozpoznania albo odrzucenie, w zależności od rodzaju pisma procesowego". Podobnie stwierdzono m.in. w postanowieniu z dnia 22 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FSK 832/08, oraz w postanowieniu z dnia 26 lutego 2009 r., sygn. akt II FSK (orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

18 Skarżąca podnosi w skardze kasacyjnej, że w niniejszej sprawie występowała jako strona, a nie pełnomocnik, co wyłącza zastosowanie art. 221 p.p.s.a. Pogląd ten jest nieuzasadniony w świetle literalnego odczytania art. 221 p.p.s.a. Przepis ten nie różnicuje sytuacji występowania adwokata lub radcy prawnego w roli pełnomocnika od występowania w roli strony. Zgodnie z utrwalonym w doktrynie i praktyce orzeczniczej stanowiskiem wykładnia językowa jest podstawową i pierwszoplanową metodą wykładni tekstu prawnego (por. np.: wyrok SN z dnia 20 czerwca 2000 r., sygn. akt I KZP 16/00). Pomocniczo można sięgnąć po wykładnię celowościową, aby wynik wykładni językowej znalazł swoje potwierdzenie i wzmocnienie (por. Morawski L., Zasady wykładni prawa, Toruń 2006, s. 85). Stanowisko strony w przedmiotowej sprawie nie jest również zasadne z punktu widzenia wykładni celowościowej. Ratio legis art. 221 p.p.s.a. jest bezpośrednio powiązane z faktem, że adwokaci i radcy prawni legitymują się wykształceniem prawniczym, co implikuje znajomość obowiązujących przepisów prawnych. Celem art. 221 p.p.s.a. jest zapewnienie sprawności postępowania sądowego w oparciu o profesjonalną wiedzę, którą dysponuje dany podmiot. Za przyjęciem takiej zasady, jak podkreśla się w doktrynie, przemawia założenie, że profesjonalistom, tj. adwokatom i radcom prawnym, zakres i wysokość opłat stałych - wpisów w wysokości stałej - powinny być znane. Regulacja ta ma na celu przede wszystkim usprawnienie i przyśpieszenie postępowania . Nie jest przy tym zasadne twierdzenie, że adwokat traci przymiot "profesjonalizmu" tylko dlatego, że zmianie ulega jego rola procesowa. Nie można uznać za usprawiedliwione mniemania Skarżącej, że ustawodawca zakłada, że adwokat (radca prawny) w jednym przypadku posiada wiedzę na temat tego, kiedy powinien uiścić wpis bez wezwania sądu, a w drugim przypadku nie można od niego takich wiadomości oczekiwać. Wzywanie strony do uiszczenia wpisu stałego, mimo że jego wysokość wynika z przepisów prawa, jest związane z wynikającą z art. 6 p.p.s.a. zasadą udzielania pomocy stronom. Zasada ta ma zapobiec nierówności stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która może wynikać z nieznajomości prawa przez jedną z nich. Nie powinno ulegać wątpliwości, że adwokat (radca prawny) dysponuje odpowiednią wiedzą prawniczą do sprawnego działania przed sądem administracyjnym, niezależnie od tego, w jakim charakterze przed tym sądem występuje. Brak jest więc powodu, dla którego podmiot taki miałby być chroniony przed skutkami nienależytego opłacenia pisma podlegającego opłacie stałej, w przypadku gdy art. 221 p.p.s.a. nie wskazuje jednoznacznie na zróżnicowanie jego sytuacji w zależności od jego roli procesowej (por. postanowienie NSA z dnia 17 lipca 2009 r. sygn. akt II FSK 752/08).

19 W świetle powyższych argumentów całkowicie bezzasadne jest powołanie się przez Skarżąca na art. 32 ust. 1 Konstytucji i zarzucenie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu naruszenie zasady równości. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska strony w kwestii naruszenia przez zastosowanie art. 221 p.p.s.a. wzorca konstytucyjnego z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie Skarżącej zastosowanie to prowadzi do nierównoprawnego traktowania podmiotów znajdujących się w tej samej sytuacji procesowej: adwokata, który występując w charakterze strony i innych podmiotów postępowania. Należy zwrócić uwagę na to, że sąd administracyjny nie dysponuje możliwością zobowiązania strony składającej skargę do wykazania, że nie posiada ona tytułu zawodowego adwokata lub radcy, jednakże nie oznacza to, że w przypadku dobrowolnego ujawnienia swego statusu zawodowego strona będąca adwokatem (radcą prawnym) ponosi wszelkie wynikające z tego konsekwencje. Nie ulega wątpliwości, że zawód adwokata jest zawodem mającym znaczenie z punktu widzenia postępowania sądowoadministracyjnego, z czego Skarżąca powinien zdawać sobie sprawę. Ujawnienie przez nią tej okoliczności, mimo braku takiego obowiązku, wskazuje, że chciała ona ze swego statusu zawodowego w postępowaniu korzystać, co prowadzi do określonych konsekwencji, między innymi zastosowania rygoru z art. 221 p.p.s.a. przy spełnieniu wskazanych w tym przepisie przesłanek. Sytuacja takiego podmiotu, wbrew mniemaniu Autorki skargi kasacyjnej, nie jest tożsama z sytuacją innych podmiotów postępowania, a nierówność traktowania obu podmiotów wynika z przymiotu dysponowania profesjonalną wiedzą prawną przez przedstawicieli zawodów prawniczych: adwokatów i radców prawnych. Jednakże Sąd miałby podstawy do identycznego potraktowania Skarżącej jak każdego innego podmiotu w roli strony postępowania, gdyby Skarżąca nie chciała skorzystać z swojego statusu profesjonalisty. Skoro zaskarżone postanowienie było wynikiem dobrowolnego działania strony (świadomie stawiającej się w sytuacji prawnej odmiennej od tej, w której znajdowałaby się, gdyby tego działania nie podjęła) nie sposób uznać, że Sąd I instancji, wyciągając z tej okoliczności określone konsekwencje prawne, naruszył konstytucyjną zasadę równości wobec prawa. Ponadto, należy stwierdzić, że o zgodności art. 221 p.p.s.a. z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt SK 11/05, Trybunał Konstytucyjny stwierdził: "Art. 221 p.p.s.a. w jednoznaczny sposób wskazuje na ciążący na adwokatach i radcach prawnych obowiązek opłacania wnoszonych pism, które podlegają opłacie stałej, bez konieczności uprzedniego wezwania do uiszczenia opłaty". W tym samym orzeczeniu TK orzekał o niezgodności § 5 ust. 2 rozporządzenia z art. 221 p.p.s.a. oraz z art. 2 Konstytucji. Derogowany przepis stanowił, iż wpis stały od skargi wnoszonej przez adwokata lub radcę prawnego uiszcza się na wezwanie w sposób określony w ust. 1 § 5, po przekazaniu skargi sądowi. Skutkiem powoływanego wyroku TK w obecnie obowiązujących przepisach nie ma podstaw do wezwania adwokata lub radcy prawnego do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi. Raz jeszcze należy więc stwierdzić, że Naczelny Sad Administracyjny nie doszukał się błędy w zastosowaniu prawa w przedmiotowej sprawie przez Sąd I instancji.

20 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że przedstawione argumenty wystarczają do rozstrzygnięcia wniesionej skargi i zbyteczne jest ustosunkowani się do dalszych zarzutów kasacji.

21 Kierując się wyżej wymienionymi względami Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a.