Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2016 r., II FSK 3303/15

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2016 r., II FSK 3303/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, , po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Rz 409/15 w sprawie ze skargi A. S., A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 9 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania: 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od A. S. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w R. kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 1.1 Wyrokiem z dnia 28 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 409/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę A. S. i A. S. (dalej: "skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 9 marca 2015 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

3 1.2 W uzasadnieniu Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 9 marca 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej w R. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Jak wynika z akt sprawy, Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w R. decyzją z dnia 12 listopada 2014 r. określił skarżącym zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. w kwocie 185.630 zł. W treści decyzji zawarto pouczenie o trybie i terminie wniesienia odwołania do Dyrektora Izby Skarbowej w R. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że przesyłka zawierająca decyzję była dwukrotnie awizowana w dniu 14 i 24 listopada 2014 r.

4 W dniu 29 grudnia 2014 r. do Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w R. wpłynął wniosek skarżących o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, do którego dołączono odwołanie. W uzasadnieniu skarżący wskazali, że przesyłka zawierająca decyzję awizowana była po raz pierwszy w dniu 13 listopada 2014 r. a po raz drugi w dniu 25 listopada 2014 r. Ostateczny termin odbioru przypadał na dzień 1 grudnia 2014 r. i po tym terminie powinien być dokonany jej zwrot. W dniu 28 listopada 2014 r. osoba upoważniona przez adresata między godz. 15 a 16 udała się na pocztę po odbiór awizowanej przesyłki ale została poinformowana, że przesyłka została zwrócona do nadawcy. Według skarżących, przesyłka została zwrócona przed upływem 14-tego dnia. Termin upływał wprawdzie w dniu 28 listopada, lecz nie w ciągu dnia pracy a dopiero z chwilą zamknięcia urzędu pocztowego. Powyższe terminy znajdują, zdaniem skarżących, potwierdzenie w wydruku "śledzenie przesyłek - tracking" (wskazane daty powtórnego awiza - 25.11.2014 r., zwrotu - 29.11.2014 r.).

5 Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego z udziałem Poczty Polskiej oraz skarżącego, w wyniku którego ustalono, że decyzja organu pierwszej instancji została skutecznie doręczona z dniem 28 listopada 2014 r. (w trybie art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej – dalej: Ord. pod.), Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 17 lutego 2015 r., stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania.

6 Postanowieniem z dnia 9 marca 2015 r. organ odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uznając, że skarżący nie uprawdopodobnili, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło z przyczyn od nich niezależnych. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że powoływali się oni wyłącznie na okoliczności związane z doręczeniem decyzji tj. na niezawinione nieodebranie przesyłki, nie zaś na niezawinione uchybienie terminowi do wniesienia odwołania.

7 W skardze na powyższe postanowienie skarżący, wnosząc o jego uchylenie, zarzucili naruszenie art. 228 § 1 pkt 2, art. 161 § 1 i § 2 Ord. pod. oraz art. 120, art. 121 § 1 Ord. pod.

8 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

9 1.3 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznając, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, wskazał, że spór między stronami, po złożeniu wniosku o przywrócenie terminu, sprowadzał się do tego, w jakim dniu nastąpiło skuteczne doręczenie skarżącym decyzji organu pierwszej instancji. Przyjęcie, że zastępczy skutek doręczenia nastąpił z dniem 28 listopada 2014 r. oznaczało tym samym, że odwołanie z dnia 20 grudnia 2014 r. zostało wniesione z uchybieniem terminu.

10 Sąd zauważył, że Dyrektor Izby Skarbowej wydał w dniu 17 lutego 2015 r. ostateczne postanowienie stwierdzające uchybienie przez skarżących terminowi do wniesienia odwołania. W postanowieniu tym przesądził, że decyzja organu pierwszej instancji została skutecznie doręczona w dniu 28 listopada 2014 r. Przed wydaniem tego postanowienia organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu zweryfikowania twierdzeń stron, podniesionych we wniosku o przywrócenie terminu, odnośnie nieprawidłowości popełnionych przy awizacji przesyłki. W tym celu uzyskał zawiadomienie od Poczty Polskiej S.A., które miało na celu wyjaśnić rozbieżności, jakie pojawiły się pomiędzy treścią zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji organu I instancji a wyciągiem "Śledzenie przesyłek – Tracking" w zakresie daty dokonania pierwszego i powtórnego awiza oraz daty zwrotu przesyłki. Dyrektor ustalił, że w dniu 14 listopada 2014 r. nastąpiła próba doręczenia przesyłki, wtedy to miało też miejsce pierwsze awizo. Powtórnego awizowania dokonano 24 listopada 2014 r., a więc po upływie 7 dni od dnia pierwszego awiza (zgodnie z art. 150 § 1a Ord. pod.). Zwrot nieodebranej przesyłki nastąpił w dniu 29 listopada 2014 r. Twierdzenia o tym, jakoby pracownik Poczty Polskiej błędnie poinformował w dniu 28 listopada 2014 r. skarżących, że przesyłka została już zwrócona do nadawcy, nie potwierdziły się.

11 Skarżący wnieśli skargę na to postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 367/15 oddalił skargę.

12 Z powyższego wynika, zdaniem Sądu, że podnoszone przez skarżących kwestie, dotyczące nieprawidłowości przy doręczaniu decyzji organu pierwszej instancji zostały już prawomocnie rozstrzygnięte. WSA w Rzeszowie w prawomocnym wyroku z dnia 11 czerwca 2015 r. nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów podnoszonych w tym zakresie przez skarżących. Sąd podkreślił, że organ podatkowy, wydając postanowienie odnośnie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nie jest uprawniony do powtórnej oceny kwestii dotyczącej tego, kiedy nastąpiło doręczenie decyzji. O tym rozstrzyga bowiem w postanowieniu o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W sytuacji, w której istnieje ostateczne postanowienie wydane na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 Ord. pod. organ, w toku postępowania o przywrócenie terminu bada jedynie, czy zaistniała druga przesłanka z art. 162 § 1 Ord. pod. a mianowicie, czy zainteresowany uprawdopodobnił, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (wyrok NSA z 12 marca 2015 r., sygn. akt I GSK 1499/13). We wniosku o przywrócenie terminu skarżący nie przedstawili żadnych okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminowi. W zamian przedstawili argumentację mającą wskazywać na nieprawidłowości w doręczeniu decyzji organu pierwszej instancji. W związku z tym Dyrektor Izby Skarbowej w R., wobec braku uprawdopodobnienia, że do uchybienia terminowi doszło bez winy skarżących, nie miał podstaw do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

13 2.1 W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik skarżącego A. S., zaskarżając go w całości na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a.") zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy:

14 - art. 162 § 1 - § 4 Ord. pod. poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające przywrócenie terminu do wniesienia odwołania;

15 - art. 150 § 2 Ord. pod. poprzez przyjęcie że były podstawy do przyjęcia zastępczego skutku doręczenia.

16 Przy tak sformułowanym zarzucie wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Nadto na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

17 2.2 W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego.

18 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

19 3.1 Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i z tego względu podlegała oddaleniu.

20 Jak wynika z treści art. 176 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że skarga kasacyjna jest szczególnym i wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia. W skardze kasacyjnej należy przytoczyć podstawy kasacyjne przez wskazanie przepisu prawa materialnego lub procesowego, który, zdaniem wnoszącego skargę, został naruszony przez sąd pierwszej instancji oraz uzasadnić postawione zarzuty

21 Powyższy obowiązek nałożony na wnoszącego skargę kasacyjną jest konsekwencją zastosowanego przez ustawodawcę w art. 183 § 1 p.p.s.a. związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Przepis ten bowiem stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Nie może w związku z tym zastępować strony i precyzować, czy konkretyzować zarzutów bądź też ich uzasadnienia (por. np. wyroki NSA: z dnia 19 lutego 2009 r., II FSK 97/08; z dnia 10 czerwca 2009 r., II FSK 241/08; z dnia 26 października 2010 r., II OSK 1667/09 oraz z 10 grudnia 2010 r., II FSK 1387/09 dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

22 W pierwszej kolejności należy rozważyć, czy zaistniały przesłanki do rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658) do postępowania w niniejszej sprawie zastosowanie ma przepis art. 182 p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. Z treści § 2 tego przepisu wynika, że rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym jest możliwe w razie spełnienia łącznie trzech przesłanek. Po pierwsze, oparcie skargi kasacyjnej wyłącznie na podstawie z art. 174 pkt 2 , po drugie zrzeczenie się rozprawy przez stronę, która wniosła skargę kasacyjną i po trzecie, nie zażądanie przeprowadzenia rozprawy przez pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie należy uznać, że wszystkie te przesłanki zaistniały.

23 W rozpoznawanej skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania: art. 162 § 1 - § 4 oraz art. 150 § 2 Ord. pod., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz zawarto wniosek o rozpoznanie jej na posiedzeniu niejawnym. Wprawdzie jako podstawę prawną zarzutu wskazano art. 174 pkt. 1 p.p.s.a., ale z treści zarzutu wynika, że został on oparty na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Pozostałe strony nie zażądały natomiast, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, przeprowadzenia rozprawy. Stosownie do art. 182 § 3 p.p.s.a., w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, w takim przypadku Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego.

24 Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 150 § 2 Ord. pod. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, jak trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, że kwestia prawidłowości doręczenia przesyłki zawierającej decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej została ostatecznie rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu, zakończonym wydaniem postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Dyrektor Izby Skarbowej w R. ustalił, że doręczenie przesyłki w trybie zastępczym nastąpiło w dniu 28 listopada 2014 r. Postanowienie to zostało następnie zaskarżone do WSA w Rzeszowie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 367/15 oddalił skargę. Dlatego też zasadnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że: "organ podatkowy wydając postanowienie odnośnie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nie jest uprawniony do powtórnej oceny kwestii dotyczącej tego, kiedy nastąpiło doręczenie decyzji. O tym rozstrzyga bowiem w postanowieniu o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania."

25 Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 150 § 2 Ord. pod. W przypadku, w którym istnieje ostateczne postanowienie wydane na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 Ord. pod. organ, w toku postępowania o przywrócenie terminu bada jedynie czy zaistniała druga przesłanka z art. 162 § 1 Ord. pod., tzn. czy zainteresowany uprawdopodobnił, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Zgodnie z treścią art. 162 Ord. pod. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy (§ 1). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi; jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2).

26 Należy zauważyć, że o braku winy w niedopełnieniu czynności w terminie można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Uprawdopodobnienie braku winy, to uwiarygodnienie stosowną argumentacją swojej staranności w działaniu oraz faktu, że przeszkoda była od strony niezależna i istniała przez cały czas. Natomiast oparcie argumentacji tylko i wyłącznie na kwestionowaniu prawidłowości doręczenia bez przedstawienia jakichkolwiek argumentów, które uprawdopodobniłyby, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącego powoduje, że nie można mówić o uprawdopodobnieniu braku winy, tym bardziej w przypadku, gdy wykazano, że doręczenie było prawidłowe. Poza tym warunek przywrócenia uchybionego terminu w postaci uprawdopodobnienia braku zawinienia musi być każdorazowo oceniany w kategorii zachowania przez zainteresowanego zasad starannego działania, w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. Ustalenie czy naruszenie obowiązku dokonania czynności w terminie nosiło znamiona zawinionego, czy też niezawinionego działania wymaga przyjęcia wyjątkowo wysokich standardów dbałości w dążeniu do prawidłowego dokonania czynności procesowej. Za przyczynę uzasadniającą w takim przypadku brak zawinienia uznawane są wszelkie nadzwyczajne okoliczności i zdarzenia, które w normalnym ciągu zdarzeń życiowych pojawiają się sporadycznie lub niespodziewanie.

27 Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę nie dostrzegł aby tego typu okoliczności miały miejsce, nie wskazano ich także w skardze kasacyjnej. W związku z tym należało podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż niemożliwe było dopełnienie obowiązku wniesienia odwołania w ustawowym terminie.

28 3.2 W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.