Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2017 r., II FSK 323/15

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2017 r., II FSK 323/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogdan Lubiński (sprawozdawca), Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Sędzia NSA del. Jan Grzęda, Protokolant Ewa Morawska, po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. [...] "P." z siedzibą w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 października 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 779/14 w sprawie ze skargi P. [...] "P." z siedzibą w G. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy, działającego z upoważnienia Ministra Finansów (obecnie: Szefa Krajowej Administracji Skarbowej) z dnia 24 lutego 2014 r. nr ITPB3/423-574/13/DK w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. [...] "P." z siedzibą w G. na rzecz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 779/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę P. E. O. S.A. z siedzibą w Gdańsku na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 24 lutego 2014 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych.

3 Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że P. E. O. (zwana dalej "P.") złożyła wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej stosowania przepisów dotyczących tzw. niedostatecznej kapitalizacji.

4 Przedstawiając stan faktyczny sprawy Wnioskodawca wskazał, że z dniem 1 kwietnia 2012 r., na podstawie umowy podatkowej grupy kapitałowej zawartej w formie aktu notarialnego zarejestrowanej przez właściwego naczelnika urzędu skarbowego, E. S.A. (dalej "E.") utworzyła wraz ze spółkami zależnymi E.-O. [...] E. Sp. z o.o., E.-O. [...] G. Sp. z o.o., E.-O. [...] K. Sp. z o.o., E.-O. [...] P. Sp. z o.o., E.-O. [...] S. Sp. z o.o., E.-O. [...] T. Sp. z o.o., E.-O. [...] Sp. z o.o. P. w rozumieniu art. 1a ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r., nr 54, poz. 654 ze zm. – zwanej dalej "u.p.d.o.p.") (dalej: "P.", "Wnioskodawca").

5 Zgodnie z umową podatkowej grupy kapitałowej, spółką dominującą w ramach P. jest E. Stosownie do wymogów wskazanych w art. 1a ust. 3 pkt 4 u.p.d.o.p. E. został wskazany w umowie o utworzeniu podatkowej grupy kapitałowej jako spółka reprezentująca P. w zakresie obowiązków wynikających z ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy Ordynacja podatkowa. Na E., jako spółce reprezentującej P. spoczywa obowiązek obliczania, pobrania i wpłacania podatku dochodowego od osób prawnych do właściwego dla P. urzędu skarbowego. W związku z tym, że niniejszy wniosek dotyczy skutków pozyskiwania finansowania zewnętrznego przez E., tj. spółkę wchodzącą w skład P., a zatem interpretacja indywidualna będzie mieć znaczenie dla ustalenia dochodu (straty) P. jako podatnika podatku dochodowego od osób prawnych, z niniejszym wnioskiem jako Wnioskodawca występuje P., reprezentowana przez E.

6 E. jest przedsiębiorstwem energetycznym w rozumieniu przepisu art. 3 pkt 12 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2012. r. poz. 1059) prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie dystrybucji energii elektrycznej. Jako operator systemu dystrybucyjnego, świadczący usługi przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej na podstawie umów zawartych z przedsiębiorstwami energetycznymi oraz na podstawie umów z odbiorcami, E. odpowiedzialny jest za ruch sieciowy w systemie dystrybucyjnym elektroenergetycznym, bieżące i długookresowe bezpieczeństwo funkcjonowania tego systemu, eksploatację, konserwację, remonty oraz niezbędną rozbudowę sieci dystrybucyjnej w tym połączeń z innymi systemami elektroenergetycznymi. W ramach prowadzonej działalności E. realizuje liczne inwestycje, w tym wieloletni program inwestycyjny mający na celu rozbudowę i modernizację sieci dystrybucji energii elektrycznej eksploatowanej przez E. Z uwagi na rozmiar prowadzonej działalności oraz skalę realizowanych inwestycji, E., ani grupa kapitałowa do której należy E. nie dysponowała środkami pieniężnymi umożliwiającymi pełne sfinansowanie planów inwestycyjnych we własnym zakresie, przez co wystąpiła konieczność pozyskania finansowania zewnętrznego.

7 W celu zapewniania możliwości optymalnego wykorzystania zasobów finansowych spółek należących do tej samej grupy kapitałowej co E. oraz sprawnego zarządzania finansami grupy, w grupie kapitałowej, do której należy E., wdrożona została wspólna Polityka finansowa. Jednym z elementów Polityki finansowej jest uregulowanie zasad pozyskiwania zewnętrznego finansowania, przy wykorzystania efektu skali oraz reprezentowania grupy kapitałowej w kontaktach z krajowymi i zagranicznymi instytucjami finansowymi i bankowymi. Stosownie do postanowień tej Polityki, podmiotem odpowiedzialnym za organizację finansowania dla spółek należących do grupy kapitałowej jest spółka dominująca w grupie kapitałowej niewchodząca w skład P., której członkiem jest E. (dalej: "Spółka"), posiadająca między innymi 100% akcji w kapitale zakładowym E. i której to Spółce w związku z posiadanymi akcjami E. przysługuje 100% praw głosu. Spółka zaciągając zobowiązania na krajowym i zagranicznych rynkach finansowych, z wykorzystaniem różnych instrumentów i produktów rynku finansowego, działa w celu zrealizowania potrzeb pożyczkowych (pozyskania finansowania) zgłaszanych przez spółki należące do grupy kapitałowej, w tym E., Spółka przekazuje spółkom należącym do grupy kapitałowej, w tym E., środki finansowe pozyskane ze źródeł wewnętrznych, przy wykorzystaniu powszechnie stosowanych instrumentów finansowych (udzielanie pożyczek, obejmowanie emisji obligacji, wspólne zaciągnięcie zobowiązania na zasadach odpowiedzialności solidarnej, itp.) zapewniając jednocześnie gwarancje dla zaciąganych zobowiązań finansowych oraz usługi związane z organizacją finansowania.

8 E. pozyskuje z udziałem Spółki finansowanie zewnętrzne z wykorzystaniem dwóch, zasadniczo odmiennych od siebie, modeli finansowych poprzez udzielenie przez Spółkę na rzecz E. pożyczek lub objęcie obligacji krótkoterminowych wyemitowanych przez E., do czego wykorzystywane są własne środki finansowe Spółki albo środki pozyskane przez Spółkę ze źródeł zewnętrznych, które Spółka pozyskała działając we własnym imieniu i na własną rzecz oraz na własne ryzyko, w celu udzielania finansowania spółkom należącym do grupy kapitałowej (model I); poprzez objęcie przez Spółkę obligacji długoterminowych wyemitowanych przez E., do czego wykorzystywane są środki pozyskane ze źródeł zewnętrznych przez działających wspólnie, jako dłużnicy solidarni, E. i Spółkę, przeznaczone na realizację konkretnych zadań inwestycyjnych E. określonych w umowie z podmiotem udzielającym finansowania zewnętrznego (model II).

9 Przedmiotem niniejszego wniosku, są skutki podatkowe rozliczeń dokonywanych pomiędzy Spółką a E. w ramach modelu finansowego określonego jako ("model II").

10 Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności, Wnioskodawca wskazał, że E. działając wspólnie ze Spółką, zawarł umowy kredytowe z zagranicznymi bankami oraz międzynarodowymi instytucjami bankowymi (dalej: "Instytucje bankowe"). Stosownie do warunków zawartych umów kredytowych, E. oraz Spółka posiadają status kredytobiorcy, ponoszącego solidarną z drugim kredytobiorcą odpowiedzialność przed Instytucjami bankowymi za zobowiązania wynikające z umów kredytowych, w tym do zwrotu udzielonego kredytu w określonym w umowie terminie oraz do zapłaty wszelkich prowizji i odsetek należnych z tytułu udzielonego finansowania. Stopa procentowa odsetek, wysokość prowizji oraz innych opłat należnych Instytucjom bankowym z tytułu udzielonego kredytu określona jest w umowach kredytowych; stopa procentowa odsetek jest stopą zmienną.

11 Z uwagi na to, że podmiotem realizującym inwestycje związane z rozbudową i modernizacją sieci dystrybucji energii elektrycznej jest E., to właśnie E. jest rzeczywistym odbiorcą finansowania udzielonego przez Instytucje bankowe. Przeznaczenie udzielonych kredytów na cele inwestycyjne E. wynika wprost z treści umów kredytowych zawartych z Instytucjami bankowymi. W wyniku realizacji przez E. inwestycji określonych w umowach kredytowych oraz planie inwestycyjnym E. między innymi wytwarzane są nowe lub ulepszane istniejące środki trwałe oraz są nabywane wartości niematerialne i prawne podlegające amortyzacji zgodnie z przepisami art. 16a ust. 1, art. 16b ust. 1 i nast. u.p.d.o.p.

12 Instytucje bankowe, które udzieliły E. oraz Spółce kredytu i na rzecz których wypłacane są odsetki i inne należności wynikające z umów kredytowych nie są w żaden sposób bezpośrednio ani pośrednio powiązane z E. ani ze Spółką, a w szczególności żadna z Instytucji bankowych nie posiada akcji E. ani Spółki dających nie mniej niż 25% praw głosu, ani też żaden inny podmiot nie posiada równocześnie udziałów (akcji) E. i Spółki oraz żadnej z instytucji bankowych dających nie mniej niż 25% praw głosu w tych podmiotach.

13 W celu uregulowania wzajemnych stosunków pomiędzy E. a Spółką wynikających ze wspólnego zaciągnięcia zobowiązań kredytowych na zasadach solidarnej odpowiedzialności za długi, mając na uwadze funkcje pełnione w grupie kapitałowej przez Spółkę oraz E., E. i Spółka zawierały w przeszłości i pozostają obecnie stronami porozumień i umów określających zasady korzystania ze środków finansowych pochodzących z kredytów udzielonych przez Instytucje bankowe oraz zasady ponoszenia kosztów dotyczących udzielonych kredytów; zasady te zgodne są z Polityką finansowania obowiązującą w grupie kapitałowej, do której należy E.

14 Zgodnie z treścią powyższych porozumień i Umów, E. emituje w trybie niepublicznym obligacje długoterminowe, których nabywcą może być wyłącznie Spółka, łącznie maksymalnie do wysokości kwot kredytów wynikających z umów kredytowych. Obligacje długoterminowe wyemitowane przez E. emitowane są w tej samej walucie, co waluta kredytów inwestycyjnych zaciągniętych wspólnie przez Spółkę i E. Obligacje są oprocentowane stopą procentową składającą się z: części zmiennej, ustalanej w wysokości stopy procentowej wynikającej z umów kredytowych, którą ustalają Instytucje bankowe udzielające kredytu oraz części stałej (marży), na którą z kolei składają się: marża Instytucji bankowych, w wysokości wynikającej z umów kredytowych oraz marża Spółki. E. wypłaca odsetki należne z tytułu emisji obligacji długoterminowych na rzecz Spółki, zaś Spółka działając we własnym imieniu ale na rzecz swoją i E., jako współdłużnika ponoszącego solidarną odpowiedzialność za zobowiązania wynikające z umów kredytowych, wypłaca odsetki od kredytów należne Instytucjom bankowym.

15 Łączna wartość kredytów udzielonych przez Instytucje bankowe na rzecz E. i Spółki, a także łączna wartość obligacji wyemitowanych przez E. i objętych przez Spółkę w związku z zawartymi porozumieniami i umowami regulującymi zasady korzystania ze środków finansowych pochodzących z kredytów udzielonych przez Instytucje bankowe oraz zasady ponoszenia kosztów dotyczących udzielonych kredytów, przekracza trzykrotną wysokość kapitału zakładowego E.

16 W związku z powyższym Wnioskodawca zwrócił się z dwoma pytaniami:

17 1. Czy odsetki wypłacane przez E. na rzecz Spółki z tytułu obligacji długoterminowych wyemitowanych przez E. w związku ze wspólnym zaciągnięciem przez E. i Spółkę zobowiązań kredytowych w instytucjach bankowych, które nie są zaliczane do wartości początkowej podlegających amortyzacji środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych, podlegają ograniczeniom w zaliczaniu do kosztów uzyskania przychodów wynikającym z art. 16 ust 1 pkt 60 u.p.d.o.p.?

18 2. Czy odsetki wypłacane przez E. na rzecz Spółki z tytułu obligacji długoterminowych wyemitowanych przez E. w związku ze wspólnym zaciągnięciem przez E. i Spółkę zobowiązań kredytowych w instytucjach bankowych, w części w jakiej zostały zaliczone do wartości początkowej podlegających amortyzacji środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych na podstawie art. 16g ust. 3 i ust. 4 u.p.d.o.p., podlegają ograniczeniom w zaliczaniu do kosztów uzyskania przychodów wynikającym z art. 16 ust 1 pkt 60 u.p.d.o.p.?

19 W odniesieniu do pytania pierwszego Wnioskodawca wskazał, że wszelkie odsetki wypłacone przez niego Instytucjom bankowym bezpośrednio lub pośrednio (z udziałem Spółki) w celu wykonania obowiązków ciążących solidarnie na E. i Spółce wynikających z umów kredytowych, które nie są zaliczane do wartości początkowej podlegających amortyzacji środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych zgodnie z art. 16g ust. 3 i ust. 4 u.p.d.o.p., mogą stanowić koszt uzyskania przychodów całości i nie znajdują do nich zastosowania ograniczenia wynikające z przepisów art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ww. ustawy.

20 W odniesieniu do pytania drugiego Wnioskodawca wskazał, że, jego zdaniem, wszelkie odsetki wypłacone przez Wnioskodawcę Instytucjom bankowym bezpośrednio lub pośrednio w formie odsetek od obligacji wyemitowanych przez E. w związku z zawarciem umów kredytowych, wypłacanych Spółce, a następnie przekazywanych przez Spółkę Instytucjom bankowym w celu wykonania obowiązków ciążących solidarnie na E. i Spółce wynikających z umów kredytowych, dotyczą kredytów udzielonych przez Instytucje bankowe, które nie posiadają udziałów (akcji) E. ani Spółki dających nie mniej niż 25% praw głosu. Przedmiotowe odsetki mogą zatem, w ocenie Wnioskodawcy, stanowić w E. koszt uzyskania przychodów całości i nie znajdują do nich zastosowania ograniczenia wynikające z przepisów art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. także w przypadku odsetek, które zaliczane są do wartości początkowej podlegających amortyzacji środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych na podstawie art. 16g ust. 3 i ust. 4 u.p.d.o.p.

21 W dniu 24 lutego 2014 r. Minister Finansów wydał interpretację indywidualną, w której uznał stanowisko Wnioskodawcy za nieprawidłowe.

22 W skardze na ww. interpretację Wnioskodawca, domagając się jej uchylenia w części oraz zasądzenia kosztów postępowania, zarzucił naruszenie art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz art. 15 ust. 6 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p.

23 W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie.

24 Sąd pierwszej instancji – oddalając skargę – powołał się na art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 60, art. 16 ust. 1 pkt 61 oraz art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. i wskazał, że zakres przepisów art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., jest określany przez treść art. 16 ust. 7b tej ustawy, który doprecyzowuje pojęcie pożyczki. W przepisie tym ustawodawca w sposób wyraźny wskazał, że emisja papierów wartościowych o charakterze dłużnym również stanowi pożyczkę, o której mowa w przepisach dotyczących tzw. cienkiej kapitalizacji.

25 Powyższe ograniczenia w zaliczaniu do kosztów uzyskania przychodów odsetek od niektórych pożyczek i kredytów udzielanych podatnikowi przez podmioty z nim powiązane mają na celu zapobieżenie nadmiernemu finansowaniu działalności m. in. spółek kapitałowych inaczej niż przez neutralne podatkowo kapitały własne (tzw. cienka kapitalizacja lub niedostateczna kapitalizacja), co powoduje obniżenie podstawy opodatkowania w związku z zaliczeniem do kosztów podatkowych odsetek od pożyczek lub kredytów. Przepisy o tzw. niedostatecznej kapitalizacji spółek mają za zadanie ograniczenie fiskalnych skutków "pożyczkowego" (w przeciwieństwie do wkładów) finansowania działalności spółek przez ich dominujących wspólników.

26 O zjawisku niedostatecznej kapitalizacji spółki można mówić wtedy, gdy zakres prowadzonej działalności spółki jest niewspółmiernie większy od jej możliwości finansowych (kapitałów własnych) i spółka taka jest dofinansowywana pożyczkami udzielanymi jej przez udziałowców. Ten sposób finansowania spółek kapitałowych skutkuje m. in. zaniżaniem ich dochodu na skutek zaliczania zapłaconych odsetek od tych pożyczek w koszty działalności tych spółek. W przeciwieństwie bowiem do wkładów na kapitał zakładowy, od których wspólnik nie może pobierać odsetek, a spółka odsetek tych zaliczać w koszty, od udzielonych spółce pożyczek wspólnik może pobierać odsetki, a spółka mogłaby takie odsetki zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów. Celem wprowadzenia przepisów dotyczących cienkiej kapitalizacji jest więc ograniczenie wielkości pożyczek (kredytów) udzielanych spółkom przez ich udziałowców.

27 Przepis art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. dotyczy dwóch sytuacji. Pierwsza dotyczy pożyczki udzielanej przez jej wspólnika (akcjonariusza) posiadającego co najmniej 25% udziałów (akcji) podatnika. Druga sytuacja dotyczy udzielenia pożyczek przez wspólników posiadających łącznie co najmniej 25% udziałów podatnika. Przesłanką zastosowania tego przepisu jest przekroczenie górnej granicy zadłużenia podatnika wobec udziałowców (akcjonariuszy) podatnika posiadających co najmniej 25 % jego udziałów w kapitale zakładowym spółki akcyjnej.

28 W ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych nie ma definicji papierów wartościowych, wobec powyższego konieczne jest odwołanie się do treści ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2010 r., nr 211, poz. 1384 ze zm.), w której definiuje się papiery wartościowe jako akcje, prawa poboru w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. nr 94, poz. 1037 ze zm.), prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne i inne zbywalne papiery wartościowe, w tym inkorporujące prawa majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z akcji lub z zaciągnięcia długu, wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego (art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o obrocie instrumentami finansowymi).

29 W ocenie WSA, z powyższego wynika, że emisję obligacji można uznać za pożyczkę w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., w konsekwencji przepisy dotyczące cienkiej kapitalizacji będą miały zastosowanie do emisji obligacji na rzecz podmiotu, który spełnia kryteria określone w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ww. ustawy.

30 Sąd stwierdził, że fakt powiązania emisji obligacji z udzieleniem kredytu przez instytucje bankowe nie przesądza o możliwości uznania, że odsetki od obligacji mogą zostać zaliczone w ciężar kosztów uzyskania przychodu bez ograniczeń wynikających z przywołanych wcześniej przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawych. Emisja obligacji rodzi bowiem określone skutki w relacjach pomiędzy udziałowcem (akcjonariuszem) a Skarżącą, których konsekwencją jest m.in. obowiązek opłacania odsetek na rzecz podmiotu, który nabył obligacje, co nie może pozostawać bez wpływu na skutki podatkowe takiej transakcji. Modyfikacja stosunków pomiędzy solidarnymi dłużnikami doprowadziła w przedmiotowej sprawie do wygenerowania dodatkowego stosunku prawnego, który wypełnia przesłanki określone w przepisach dotyczących tzw. cienkiej kapitalizacji.

31 Powołując się na art. 16g ust. 3 i ust. 4 u.p.d.o.p. WSA uznał, że z powyższych przepisów wynika, iż podatnik jest obowiązany dokonać obliczenia kwoty odsetek, które w myśl tych przepisów nie stanowią kosztów uzyskania przychodów, jeżeli w dniu ich wypłaty zaistniały okoliczności wymienione w tych normach. Ustawodawca w żaden sposób dla potrzeb tzw. niedostatecznej kapitalizacji nie rozróżnił w kwocie zapłaconych odsetek tych, które są uwzględniane w cenie nabycia środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych lub w koszcie ich wytworzenia, od tych, które na tę cenę nie wpływają.

32 Sąd stwierdził, że na dzień zapłaty, każda wartość odsetek od pożyczki udzielonej przez udziałowca (akcjonariusza), w dniu wypłaty winna być porównana z limitem obliczonym na podstawie ww. art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., a kwota przekroczenia tego limitu nie może być uznana za koszt uzyskania przychodów.

33 W przypadku odsetek, które zostały naliczone do dnia przekazania środka trwałego i ujęte w jego wartości początkowej, a będą już płacone w momencie dokonywania odpisów amortyzacyjnych, to ich wysokość należy zweryfikować i pomniejszyć o wartość odsetek, które na dzień ich zapłaty nie mogą stanowić kosztów uzyskania przychodów w myśl zasady wyrażonej w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61. Naliczanie amortyzacji jest bowiem formą stopniowego, rozłożonego w czasie, obciążania kosztów podatkowych wydatkami poniesionymi na nabycie lub wytworzenie we własnym zakresie środków trwałych i nie ma żadnego uzasadnienia prawnego, aby pośrednio przez odpisy amortyzacyjne koszty te obciążać wydatkami, które zostały zawarte w art. 16 ust. 1 omawianej ustawy, tj. katalogu negatywnym zawierającym wyliczenie kosztów, których nie można uznać za koszty uzyskania przychodów. Artykuł 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. ma zastosowanie zarówno do odsetek, które zostały naliczone i uwzględnione w wartości początkowej środka trwałego, czy też wartości niematerialnej i prawnej a płaconych w trakcie dokonywania odpisów amortyzacyjnych, jak i do odsetek naliczonych i płaconych po dniu oddania go do używania.

34 Artykuł 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. nie zawiera ograniczenia dotyczącego odsetek zwiększających wartość początkową środka trwałego i odsetek pozostałych, a zatem brak jest uzasadnienia dla stwierdzenia, że regulacje odnoszące się do tzw. niedostatecznej kapitalizacji nie dotyczą odsetek, które zwiększają wartość początkową środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych. Nie można przyjąć, że z jednej strony przedmiotowe odsetki zostały przez ustawodawcę uznane za niestanowiące kosztów uzyskania przychodu, a z drugiej strony pozwolił on, aby odsetki nie stanowiące kosztu uzyskania przychodu mogły pośrednio przez odpisy amortyzacyjne, za taki koszt zostać uznane.

35 Sąd zgodził się z organem interpretującym, że w odniesieniu do obu pytań stanowisko Skarżącej było nieprawidłowe, ponieważ w odniesieniu do przedstawionego stanu faktycznego możliwość zaliczenia odsetek płaconych przez Wnioskodawcę na rzecz Spółki, w związku z emisją obligacji długoterminowych będą podlegały ograniczeniom określonym w art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., w związku z przekroczeniem pułapu określonego w tym przepisie. Wskazane ograniczenie będzie dotyczyło zarówno sytuacji gdy wartość tych odsetek zwiększa wartość początkową środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych, jak i w sytuacji gdy wartość odsetek nie jest wliczona w wartość początkową.

36 Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną Spółki, która wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w łącznej kwocie 380 zł, w tym opłaty kancelaryjnej za odpis zaskarżonego wyroku z uzasadnieniem w wysokości 100 zł, wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł oraz kosztów zastępstwa procesowego wynoszących 180 zł.

37 Autor skargi kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a.") zarzucił wyrokowi mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania, tj.:

38 a) art. 3 § 2 pkt 4a i art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do podniesionego na rozprawie w dniu 15 października 2014 r. i wpisanego do protokołu z rozprawy dodatkowego argumentu Skarżącej, że w świetle art. 15 ust. 6 u.p.d.o.p., ograniczenie w zakresie zaliczania do kosztów uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych może wynikać jedynie z tych przepisów art. 16 u.p.d.o.p., które wprost (literalnie) odnoszą się do tych odpisów, a nie do naliczonych odsetek, które wpływają na wartość początkową środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych; zgodnie z podniesionym na rozprawie argumentem, przy odmiennej interpretacji doszłoby do kolizji przepisów art. 16g ust. 3 i 4 u.p.d.o.p. (które wskazują, iż do wartości początkowej wlicza się odsetki naliczone do dnia przekazania środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej do używania) z art. 16 ust. 1 pkt 11 u.p.d.o.p., który stwierdza, że naliczonych lecz niezapłaconych odsetek nie można jednak zaliczyć do kosztów podatkowych,

39 b) art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak wskazania, w jaki sposób Skarżący ma potraktować w rachunku podatkowym te odsetki, które zarówno zostały naliczone jak i zapłacone do dnia przekazania środka trwałego (wartości niematerialnej i prawnej) do używania; WSA nie wypowiedział się bowiem, czy odsetki te powiększają wartość początkową, czy też należy je rozważać wprost jako koszt podatkowy (to jest w innej postaci niż poprzez odpisy amortyzacyjne).

40 Powyższe naruszenia przepisów postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem WSA faktycznie nie dokonał całościowej kontroli działalności administracji publicznej. Sąd I instancji nie rozpoznał w pełni argumentów Skarżącej uzasadniających twierdzenie, że ograniczenia w zakresie tzw. "niedostatecznej kapitalizacji" (art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p.) nie mogą dotyczyć tej części odsetek, które stanowią element wartości początkowej środka trwałego, a od której w ciężar kosztów dokonuje się odpisów amortyzacyjnych.

41 Ponadto, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

42 a) art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, wynikające z błędnej wykładni dokonanej z pominięciem całościowej interpretacji (w tym celowościowej), skutkujące uznaniem, że odsetki wypłacone pośrednio przez

43 E.-O. S.A. z siedzibą w Gdańsku w formie odsetek od obligacji w celu wykonania zobowiązań kredytowych ciążących solidarnie na E.-O. S.A. oraz jej spółce dominującej nie stanowią w całości kosztów uzyskania przychodów, gdyż znajdują do nich ograniczenia wynikające z regulacji dotyczących tzw. niedostatecznej kapitalizacji; tymczasem prawidłowo w sprawie powinien znaleźć zastosowanie art. 15 ust. 1 in principio u.p.d.o.p. wskazujący, że kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, w konsekwencji odsetki opisane we wniosku o wydanie zaskarżonej interpretacji powinny w całości stanowić koszty uzyskania przychodów,

44 b) art. 15 ust. 6 w związku z art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że nie mogą stanowić kosztów uzyskania przychodów odpisy amortyzacyjne dokonywane przez E.-O. S.A. od

45 wartości początkowej podlegających amortyzacji środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych, w części w jakiej w tej wartości początkowej uwzględnione zostały odsetki wypłacone pośrednio przez E. w formie odsetek od obligacji w celu wykonania zobowiązań kredytowych ciążących solidarnie na E.-O. S.A. oraz jej spółce dominującej, gdyż znajdują do nich ograniczenia wynikające z przepisów dotyczących tzw. niedostatecznej kapitalizacji; tymczasem prawidłowa wykładnia art. 15 ust. 6 u.p.d.o.p. wskazuje, że ograniczenie w zaliczeniu odpisów amortyzacyjnych do kosztów podatkowych mogą wprowadzać jedynie te przepisy art. 16 u.p.d.o.p., które wprost (literalnie) dotyczą odpisów amortyzacyjnych.

46 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

47 Skarga kasacyjna wobec braku usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu.

48 W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na dwóch podstawach kasacyjnych z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj.: naruszeniu przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego też w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutów naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa procesowego.

49 Ustosunkowując się zatem do zarzutów opartych na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wymienionych w pkt a), tj. naruszenia art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak odniesienia się do dodatkowego argumentu podniesionego na rozprawie wpisanego do protokołu z rozprawy, przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że na rozprawie pełnomocnik stwierdził, że "intencja ustawodawcy dotycząca art. 16 ust.1 pkt 60 ustawy była inna niż proponowana w interpretacji Ministra Finansów. Interpretacja strony odnośnie odsetek jako wartości zwiększającej wartość początkową środków trwałych znajduje uzasadnienie w art. 16 ust.1 pkt 11 ustawy" (protokół z rozprawy).

50 Zarzut ten nie zasługiwał na uwzględnienie. Przede wszystkim w świetle treści wniosku interpretacyjnego oraz jego argumentacji, jak i argumentacji WSA nie mógł w sposób zasadniczy wpływać na treść rozstrzygnięcia. Ponadto zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola sądów administracyjnych polega na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli działalności administracji publicznej według tych kryteriów sąd administracyjny stosuje środki przewidziane w ustawie w odniesieniu do spraw podlegających kontroli (art. 3 § 1 i § 2 pkt 4a p.p.s.a.). Do naruszenia tych przepisów mogłoby dojść wyłącznie wówczas, gdyby wbrew wymogom w nich ustalonych sąd administracyjny uchylił się od kontroli działalności administracji publicznej bądź też zastosował w ramach tej kontroli środki nieprzewidziane w ustawie. Tego rodzaju sytuacja nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie.

51 W konsekwencji nieuzasadniony okazał się także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia, które nie spełnia wymogów wynikających z ww. przepisu.

52 Ponadto nie mógł także zasługiwać na uwzględnienie zarzut przedstawiony w pkt b) dotyczący naruszenia art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak wskazania sposobu potraktowania w rachunku podatkowym odsetek, które zarówno zostały naliczone jak i zapłacone do dnia przekazania środka trwałego. Przede wszystkim należy wyeksponować okoliczność, że sprawa dotyczy pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie podatnika. Wskazówki odnośnie tego co powinna zawierać interpretacja, o której mowa, zawarte są w art. 14c § 1 i § 2 ord. pod. Z przepisów tych wynika, że interpretacja zawiera ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Przez ocenę prawną stanowiska pytającego (wnoszącego zapytanie) należy rozumieć wskazanie przez organ podatkowy, czy stanowisko pytającego jest prawidłowe, czy też jest nieprawidłowe z punktu widzenia przepisów prawa podatkowego, znajdujących zastosowanie w indywidualnej sprawie podatnika. Podkreślić należy, że zakres tej interpretacji zdeterminowany jest przede wszystkim przedstawionym przez stronę stanem faktycznym, jak i stanowiskiem strony. Uzasadnienie prawne, o którym mowa w art. 14c § 2 ord. pod., musi stanowić bowiem rzetelną informację dla wnioskodawcy, dlaczego w jego sprawie ww. przepisy znajdują zastosowanie, a także dlaczego wyrażony przez niego pogląd nie zasługuje na uwzględnienie.

53 Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że odmienna wykładnia przepisów prawa materialnego jaką zaprezentował autor skargi kasacyjnej, nie może stanowić podstawy do uznania, że wyrok narusza art. 134 § 1 p.p.s.a. i w konsekwencji art. 141 § 4 p.p.s.a.

54 Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 16 ust.1 pkt 60 u.p.d.o.p., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, wynikające z błędnej jego wykładni (pkt a skargi kasacyjnej), jak i art. 15 ust. 6 w zw. z art. 16 ust.1 pkt 60 u.p.d.o.p., poprzez jego błędną wykładnię (pkt b tamże), w pierwszej kolejności należało podkreślić, że w świetle treści tych przepisów wewnętrzne ustalenia grupy podmiotów gospodarczych tworzących tzw. podatkową grupę podatkową (art. 1a u.p.d.o.p.), w zakresie optymalnego wykorzystania zasobów finansowych spółek, sprawnego nimi zarządzania czy też fakt, że to E. był rzeczywistym odbiorcą finansowania udzielonego przez instytucje bankowe, jak i okoliczność po raz pierwszy podniesiona w motywach skargi kasacyjnej dotycząca solidarnej odpowiedzialności E. – O. S.A i Spółki, nie mogły mieć znaczenia dla potrzeb wykładni wskazanych przepisów i w konsekwencji barku możliwości ich zastosowania.

55 Stosownie do pierwszego z powołanych przepisów, nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych spółce przez jej udziałowca (akcjonariusza) posiadającego nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki albo udziałowców (akcjonariuszy) posiadających łącznie nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki, jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki posiadających co najmniej 25% udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale takiego udziałowca (akcjonariusza) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki - w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek; przepisy te stosuje się odpowiednio do spółdzielni, członków spółdzielni oraz funduszu udziałowego takiej spółdzielni.

56 Wypada podzielić stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że "Powyższe ograniczenia w zaliczaniu do kosztów uzyskania przychodów odsetek od niektórych pożyczek i kredytów udzielanych podatnikowi przez podmioty z nim powiązane mają na celu zapobieżenie nadmiernemu finansowaniu działalności m. in. spółek kapitałowych inaczej niż przez neutralne podatkowo kapitały własne (tzw. cienka kapitalizacja lub niedostateczna kapitalizacja), co powoduje obniżenie podstawy opodatkowania w związku z zaliczeniem do kosztów podatkowych odsetek od pożyczek lub kredytów. Przepisy o tzw. niedostatecznej kapitalizacji spółek mają za zadanie ograniczenie fiskalnych skutków "pożyczkowego" (w przeciwieństwie do wkładów) finansowania działalności spółek przez ich dominujących wspólników." (s. 14).

57 Na to, że celem ustawodawcy wprowadzenia wskazanych unormowań było ograniczenie finansowania podmiotów gospodarczych działających w ramach tej samej grupy kapitałowej poprzez udzielanie im kredytów lub pożyczek, zamiast podnoszenia kapitału zwrócił zresztą uwagę organ udzielający interpretacji (s.11).

58 Prezentowane w tej materii zapatrywania piśmiennictwa podziela orzecznictwo, czego ilustracją jest chociażby wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2015 r., II FSK 1842/13 (LEX nr 1785867), w którym stwierdził, że "Pojęcie ,,niedostateczna kapitalizacja" definiowane być bowiem może zarówno normatywnie, jak i doktrynalnie. W ujęciu normatywnym - już omówionym - niedostateczną kapitalizację określa wskaźnik wyznaczający granicę wewnętrznego zadłużenia spółki wobec jej udziałowców, w stosunku do wartości kapitału zakładowego. Natomiast w ujęciu doktrynalnym jako niedostateczną kapitalizację traktuje się sytuację, w której podstawowym źródłem finansowania działalności spółki kapitałowej są pożyczki udzielane przez jej udziałowców, na skutek czego kapitał zakładowy ograniczony jest do minimum wymaganego do utworzenia spółki. Pożyczki, których celem jest zastąpienie kapitału zakładowego, noszą znamiona ukrytych wkładów kapitałowych. Ponieważ odsetki od tych pożyczek stanowią dla wypłacającej je spółki koszty uzyskania przychodów, taki sposób finansowania podmiotów zależnych daje określone korzyści podatkowe. Celem przepisów dotyczących niedostatecznej kapitalizacji jest wyeliminowanie opisanych negatywnych skutków fiskalnych (por. A. Gomułowicz, w: Podatek dochodowy od osób prawnych. Komentarz 2010, Wrocław 2010, s. 711-712). Wykładnia przepisów o niedostatecznej kapitalizacji powinna więc uwzględniać cel regulacji, jakim jest przeciwdziałanie negatywnym skutkom podatkowym, wynikającym z finansowania spółek kapitałowych przez pożyczki, a nie przez kapitał zakładowy.".

59 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z powyższych uwag wynika, że art. 16 ust. 1 pkt 60 determinuje również możliwość zaliczenia odsetek naliczonych do dnia przekazania środka trwałego do używania do kosztów jego wytworzenia we własnym zakresie. Wbrew temu co podniosła Spółka, nie jest konieczne, aby art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. expressis verbis wskazywał, że ma zastosowanie do odpisów amortyzacyjnych - wystarczy bowiem, iż art. 15 ust. 6 zawiera odesłanie do art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. Słusznie zatem Sąd I instancji stwierdził, że nie tworzy kosztów uzyskania przychodów, w jakiejkolwiek postaci w tym jako odpisy amortyzacyjne dokonywane od wartości początkowej środków trwałych, kwota odsetek wyłączona z kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p.

60 W świetle powyższych ustaleń, brak jest uzasadnionych podstaw do uznania, że kontrola legalności interpretacji indywidualnej Ministra Finansów, dokonana przez WSA w Gdańsku naruszała obowiązujące prawo, zarówno materialne jak i procesowe. W tej sytuacji jako bezzasadne należało więc ocenić zarzuty naruszenia postanowień Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sformułowane na str. 9 skargi kasacyjnej.

61 Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 oraz art. 204 pkt 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.[pic]