Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2013 r., II FSK 268/13

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2013 r., II FSK 268/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Stefan Kowalczyk, Protokolant Maciej Wojtuń, po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 września 2012 r. sygn. akt I SA/Gd 423/12 w sprawie ze skargi L. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 10 lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 10 lutego 2012 r. nr [...], 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku na rzecz L. C. kwotę 5617 (słownie: pięć tysięcy sześćset siedemnaście) złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 1. Wyrokiem z dnia 4 września 2012 r., I SA/Gd 423/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę L. C. (zwanej dalej skarżącą) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 lutego 2012 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w formie ryczałtu od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2005 r.

3 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało,

4 że postanowieniem z dnia 13 listopada 2008 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej wszczął wobec skarżącej postępowanie kontrolne w zakresie źródeł finansowania wydatków poniesionych w 2005 r. W ramach tego postępowania organ pierwszej instancji przeprowadził wobec skarżącej kontrolę podatkową, ustalając źródła finansowania wydatków poniesionych m.in. na sfinansowanie budowy domu o powierzchni około 700 m2. Organ pierwszej instancji ustalił,

5 że skarżąca wraz z mężem poniosła w 2005 r. wydatki m.in. na zakup materiałów budowlanych, roboty budowlane, zakup nieruchomości i zakup samochodu.

6 Do źródeł finansowania powyższych wydatków zaliczały się natomiast: emerytury, renty, najem części domu i zaciągnięte kredyty. Wobec braku wiarygodnych dowodów źródła finansowania wydatków w 2005 r. organ pierwszej instancji, na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.), zwanej dalej: u.p.d.o.f., ustaloną w wyniku kontroli nadwyżkę wydatków nad przychodami i posiadanymi wcześniej zasobami majątkowymi w kwocie 301.925,94 zł uznał za przychód nieznajdujący pokrycia w ujawnionych źródłach dochodu.

7 3. Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, zarzucając

8 m.in., że organ odmówił wiarygodności zeznaniom małżonków oraz świadków,

9 w świetle których skarżąca wraz z mężem dysponowała znacznymi oszczędnościami, głównie w dewizach (ok. 600.000 zł), przechowywanymi

10 w domu, w metalowej kasetce. W konsekwencji - błędnie przyjął,

11 że rozpoczynając budowę domu małżonkowie nie posiadali żadnych oszczędności. Wskazała, że oszczędności te miały pochodzić jeszcze

12 z lat 70-tych, 80-tych i 90-tych, a związane były

13 z wieloletnią pracą zawodową w kraju, licznymi wyjazdami do pracy za granicę, prowadzoną działalnością w zakresie turystyki i handlu, obrotem walutami

14 i złotem, a także faktem, iż w kosztach utrzymania rodziny partycypowali najpierw rodzice skarżącej, a potem jej dzieci. Zwróciła również uwagę na to,

15 że organ zakwestionował okoliczność współfinansowania kosztów budowy domu przez syna skarżącej, zaś koszty wykonanych prac budowlanych określił

16 w sposób arbitralny i zupełnie dowolny. Błędnie również ustalił koszty utrzymania rodziny- posługujący się danym statystycznymi.

17 Organ powołał biegłego, celem ustalenia kosztów robót budowlanych przy budowie domu, którą to opinię skarżący również zakwestionowali, podnosząc,

18 że nie uwzględniała ona zakresu pracy własnej, zakładała nieprawidłową stawkę roboczogodziny i nie uwzględniała kosztów montażu.

19 4. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu odwołania, zaskarżoną decyzją z dnia 10 lutego 2012 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wskazując, że organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, iż skarżąca wraz z mężem nie dysponowali oszczędnościami w kwocie około 600.000 zł, które pochodziłyby ze źródeł opodatkowanych lub zwolnionych z opodatkowania. Podkreślił, że uzyskane przez małżonków przychody za lata 1995-2002 – wykazane w zeznaniach- były bardzo niskie, wystarczały z ledwością na skromne przeżycie. Wskazał także, że okoliczność, na którą powoływała się skarżąca,

20 iż źródłem pokrycia wydatków 2005 r. były m.in. dochody uzyskane z pracy zarobkowej męża skarżącej wykonywanej w 1984 r. na terenie Niemieckiej Republiki Demokratycznej w wysokości około 1.200 DM miesięcznie - nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż w toku prowadzonego postępowania mąż skarżącej przedłożył jedynie zaświadczenie, iż od dnia 17 stycznia 1984 r.

21 do dnia 12 października 1984 r. ukończył kurs spawalniczy w kombinacie

22 w Weimarze w Turyngii. Z przedstawionego zaświadczenia nie wynikało jakiej wysokości wynagrodzenie otrzymywał. Organ podkreślił, że nie kwestionował wykonywania pracy w NRD, zaznaczył tylko, iż środkiem płatniczym w tym państwie była marka NRD, która nie była wymienialna w handlu zagranicznym,

23 a skarżąca podnosiła, iż dysponowała walutą zagraniczną, nie wymieniając jednak marki NRD. Organ zaznaczył, że z dokumentacji nie wynikało, by mąż skarżącej posiadał rachunek oszczędnościowy w markach wschodnioniemieckich, co oznaczało, iż mógł jedynie dokonywać wymiany w obiegu nieoficjalnym, co było nielegalne i zagrożone karą. Wskazał także, że małżonkowie podnosili fakt wykonywania pracy zarobkowej w Szwecji, jednak z przedłożonych paszportów wynikało, że ich podróże dotyczyły terenów byłego NRD, Związku Radzieckiego, Czechosłowacji i Węgier.

24 Odnosząc się do podnoszonego przez skarżącą faktu wykonywania przez nią działalności handlowej, z której czerpała dodatkowe zyski, organ zaznaczył, że nie zgłosiła ona tej działalności do opodatkowania, do czego była zobowiązana. Wyjaśnił zatem, że skoro zarobione przez małżonków w trakcie wyjazdów zagranicznych środki pieniężne nie pochodziły z przychodów opodatkowanych lub zwolnionych z opodatkowania, to nie mogły one stanowić ujawnionego źródła zgromadzonego mienia, z którego skarżąca mogła ponosić wydatki w 2005 r. Podobną argumentację organ zastosował wobec faktu czerpania zysków ze sprzedaży złota przywiezionego z wyjazdów zagranicznych

25 i obrotu walutą.

26 Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutu nieprzeprowadzenia dowodu

27 z przesłuchania świadka -pracownicy kantoru, która nie tylko potwierdziłaby fakt posiadania przez skarżącą oszczędności w walutach, ale także dostarczyłaby informacji na temat częstotliwości transakcji wymiany walut oraz ich wartości - wskazał, że dowód z przesłuchania tego świadka nie miał istotnego znaczenia dla ustalenia stanu faktycznego, gdyż organ pierwszej instancji nie kwestionował faktu, że małżonkowie dokonywali obrotu walutami - sporną była kwestia opodatkowania tych środków pieniężnych, zarobionych w trakcie wyjazdów zagranicznych. Wskazał także, że działalność określana jako "handlowa",

28 a wykonywana przez oboje małżonków- nie była zgłoszona do opodatkowana. Charakter tej działalności jasno wynikał z dokumentów urzędowych – m.in. decyzji urzędu miejskiego.

29 Dyrektor Izby Skarbowej nie dał wiary wyjaśnieniom skarżącej, że koszty utrzymania całej rodziny byłe niższe niż statyczne, bowiem partycypowali w nich najpierw rodzice skarżącej, a potem dorosłe dzieci. Wskazał, że z corocznych zeznań podatkowych tych osób wynikało, iż ich dochody były na tak niskim poziomie, że nie pozwalały na efektywną pomoc finansową (niskie świadczenia

30 z KRUS na poziomie 326 zł brutto w latach 1994-1995 i wynagrodzenie za pracę w wysokości 1257 zł w 2001 r.)

31 Organ odwoławczy wskazał, że oszacowana przez biegłego wartość prac budowlanych była najniższą kwotą, którą małżonkowie musieli wydać na roboty budowlane w 2005 r.

32 5. Powyższej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

33 1/ art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., poprzez uznanie za niewystarczające jedynie uprawdopodobnienia przez małżonków źródła pokrycia wydatków i oczekiwanie, że udowodnią oni posiadane środki "co do grosza";

34 2/ art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w związku z pierwotnym brzmieniem tego przepisu poprzez pominięcie okoliczności, że pokrywanie wydatków z mienia zgromadzonego przed dniem 1 stycznia 1998 r. mogło odbywać się na gruncie aktualnie obowiązujących przepisów odnośnie opodatkowania przychodów

35 z nieujawnionych źródeł niezależnie od tego, czy mienie to zostało uprzednio opodatkowane lub nie podlegało opodatkowaniu;

36 3/ art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., poprzez przyjęcie, że małżonkowie osiągnęli dochód

37 z nieujawnionych źródeł, choć w trakcie postępowania źródła te zostały ustalone,

38 a jedynie zakwestionowano, iż pochodzące z nich dochody zostały opodatkowane lub zwolnione od opodatkowania;

39 4/ art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), zwanej dalej: ord. pod., poprzez niedokonanie istotnych dla sprawy ustaleń w zakresie tego, jaka część oszczędności z lat ubiegłych, którymi małżonkowie dysponowali na początku 2003 r. została zgromadzona przed dniem 1 stycznia 1998 r.;

40 5/ art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez dokonanie wadliwych ustaleń w kwestii dysponowania przez małżonków oszczędnościami z lat ubiegłych, ich wysokości i źródeł powstania;

41 6/ art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez nieuprawnione przyjęcie,

42 że całość wynagrodzenia za pracę małżonków była na bieżąco przez nich wydatkowana i nie mogła powodować przyrostu oszczędności, choć małżonkowie posiadali liczne dodatkowe źródła przychodów z pracy zawodowej, takie jak: praca nakładcza, dodatkowe zlecenia, i jednocześnie ponosili mniejsze od przeciętnych koszty utrzymania;

43 7/ art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez nieuprawnione przyjęcie,

44 że środki w walucie obcej, zarobione podczas pracy męża skarżącej w NRD utraciły całkowicie wartość, gdyż nie zostały rzekomo wymienione na inną walutę lub towary;

45 8/ art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez bezpodstawne przyjęcie,

46 że liczne, kilkumiesięczne wyjazdy męża skarżącej do Szwecji miały charakter wyłącznie handlowy, a nie polegały na wykonywaniu zleconych prac budowlanych, z których wynagrodzenie było opodatkowywane w Szwecji;

47 9/ art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez zaniechanie dokładnych ustaleń w zakresie długości, rozmiarów, szczegółów i poziomu dochodowości działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonków w zakresie turystki i handlu, choć fakt jej wykonywania był bezsporny, zaś dokumentacja podatkowa była składana organom podatkowym, które powinny były z urzędu dysponować pełną wiedzą w tym zakresie;

48 10/ art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez całkowite zignorowanie faktu prowadzenia przez małżonków dochodowej i opodatkowanej działalności gospodarczej w zakresie turystki i handlu na skutek braku inwencji organów podatkowych w ustaleniu lub choćby oszacowaniu wielkości osiąganych z tego tytułu dochodów, choć małżonkowie przedłożyli w tym zakresie określone wyjaśnienia, zeznania i dowody;

49 11/ art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez dowolne uznanie, że środki pochodzące z działalności handlowej skarżącej, przed rejestracją działalności, nie były w pierwszej kolejności lub choćby proporcjonalnie przeznaczane na bieżące potrzeby, co powodowało przyrost oszczędności z innych, opodatkowanych źródeł;

50 12/ art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez dowolne uznanie,

51 że dochody ze sprzedaży dewiz i biżuterii (które nie zostały zakwestionowane) powinny były podlegać opodatkowaniu jako pochodzące z działalności handlowej, czy wręcz gospodarczej, podczas gdy ich zakup i sprzedaż były jedynie przejawem lokowania oszczędności i zabezpieczania ich przed deprecjacją;

52 13/ art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez nieuzasadnione pominięcie faktu ponoszenia przez małżonków bieżących wydatków wspólnie z rodzicami oraz dziećmi, co nie tylko zwiększało budżet domowy, ale przekładało się jednocześnie na mniejsze koszty utrzymania w przeliczeniu na jedną osobę, czego organy, odwołując się do danych statystycznych, nie uwzględniły, choć dane te takie zróżnicowanie umożliwiają;

53 14/ art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez niezasadne pominięcie faktu osiągania przez małżonków opodatkowanych dochodów z wynajmu mieszkania, na którą to okoliczność małżonkowie przedłożyli konkretne dowody;

54 15/ art. 197 § 1 w związku z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez powoływanie się na opinię biegłego, która nie rozstrzygała istoty zagadnienia postawionego przez same organy podatkowe biegłemu, nie odnosiła się w ogóle do materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i nie zawierała wymaganego uzasadnienia dla przyjętej metodologii i założeń, szczególnie odnośnie liczby pracowników, czasu pracy i jej wyceny w zakresie udziału własnego:

55 16/ art. 197 § 1 w związku z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez odwoływanie się do opinii biegłego w zakresie określenia wydatków na roboty budowlane, pomimo utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji, który określił poziom tych wydatków zupełnie dowolnie, a przede wszystkim odmiennie niż biegły;

56 17/ art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez pominięcie faktu partycypacji syna skarżącej w ponoszeniu wydatków budowlanych, bez odniesienia się

57 do składanych twierdzeń i zeznań w tym zakresie oraz bez przeprowadzenia zeznań z przesłuchania licznych świadków;

58 18/ art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez pominięcie okoliczności,

59 że syn małżonków ponosił w części wydatki na energię elektryczną,

60 bez odniesienia się do składanych twierdzeń i zeznań w tym zakresie oraz bez przeprowadzenia zeznań z przesłuchania świadków;

61 19/ art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez przyjęcie zawyżonych kosztów utrzymania małżonków na skutek pominięcia faktu, że prowadzili oni wspólne gospodarstwo domowe z synem i jego partnerką życiową,

62 co zmniejszało jednostkowy koszt utrzymania;

63 20/ art. 180 § 1 ord. pod., poprzez dyskredytowanie wyjaśnień i zeznań małżonków jako środków dowodowych i nieuprawnione zrównywanie dowodu

64 z dokumentem;

65 21/ art. 180 § 1 ord. pod., poprzez nieuzasadnioną odmowę przeprowadzenia przesłuchań licznych świadków, wskazywanych przez małżonków na okoliczności istotne dla sprawy, bez wskazania powodów, dla których organ podatkowy dyskredytuje zasadność przeprowadzenia tych dowodów jeszcze przed ich przeprowadzeniem;

66 22/ art. 121 § 1 ord. pod., poprzez pominięcie faktu osiągania przez

67 małżonków opodatkowanych dochodów z tytułu działalności gospodarczej

68 i wynajmu mieszkania z uwagi na rzekomą niemożność ustalenia ich wysokości, choć małżonkowie składali organom podatkowym stosowną dokumentację podatkową, której organy dobrowolnie się wyzbyły, a której małżonkowie nie mają aktualnie obowiązku przechowywania;

69 23/ art. 121 § 1 ord. pod., poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że syn małżonków partycypował w ponoszeniu wydatków budowlanych, z uwagi

70 na rzekomy brak po jego stronie wystarczających środków finansowych, choć ten sam organ podatkowy utrzymał w mocy decyzje podatkowe, w których przyjął,

71 że podatnik ten w latach 2003-2004 osiągnął kilkusettysięczne dochody, a nie – jak zadeklarował – poniósł stratę;

72 24/ art. 210 § pkt 6 i § 4 ord. pod., poprzez brak jednoznacznego uzasadnienia, jakie ustalenia poczynił organ odwoławczy odnośnie faktu dysponowania przez małżonków oszczędnościami z lat ubiegłych, ich wysokości i źródeł powstania;

73 25/ art. 210 § pkt 6 i § 4 ord. pod., poprzez brak jakiegokolwiek odniesienia się

74 w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do dowodów dotyczących pracy nakładczej

75 i dodatkowych zleceń poza stosunkiem zatrudnienia, od których to dochodów nie odprowadzane były składki na ubezpieczenie społeczne, a zatem nie były znane ZUS i nie były wykazywane w zestawieniach;

76 26/ art. 210 § pkt 6 i § 4 ord. pod. poprzez brak jakiegokolwiek odniesienia się

77 w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do dowodów dotyczących opodatkowanych dochodów małżonków z wynajmu mieszkania;

78 27/ art. 233 § 2 ord. pod. poprzez przeprowadzenie samodzielnie

79 i za pośrednictwem organu pierwszej instancji postępowania dowodowego

80 w znacznej części, zamiast przekazania sprawy do ponownego, kompleksowego rozpatrzenia, co skutkowało naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania.

81 W uzasadnieniu skargi skarżąca przywołała argumentację przedstawioną na etapie postępowania odwoławczego.

82 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

83 6. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę wskazał, że nie było okolicznością istotną w sprawie posiadanie przez skarżącą i jej męża środków finansowych - istotne było wykazanie, że zostały one uzyskane ze źródeł opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania. Podniósł, że organ podatkowy prawidłowo przyjął, iż małżonkowie na dzień 1 stycznia 2003 r. nie dysponowali zasobami pieniężnymi o wartości około 600.000 zł w walutach krajowych

84 i zagranicznych, uzyskanymi ze źródeł opodatkowanych lub zwolnionych

85 z opodatkowania w latach poprzednich, z których – jak podnosi skarżąca – sfinansowali m.in. budowę domu w latach 2003-2007. Świadczyła o tym dokonana przez organy szczegółowa analiza zeznań podatkowych małżonków

86 za lata 1995-2002 i analiza zeznań podatkowych osób pozostających z nimi

87 we wspólnymi gospodarstwie domowym. Sąd zauważył, że małżonkowie już

88 w 1996 r. korzystali z pożyczek z kasy zapomogowo-pożyczkowej i funduszu mieszkaniowego. Z możliwości zaciągania niskooprocentowanych - bądź też

89 w ogóle nieoprocentowanych pożyczek - małżonkowie korzystali także w latach następnych; korzystali również z kredytów w rachunkach bankowych celem spłaty wcześniejszych zadłużeń, co miało miejsce w latach 2003-2006. W tym świetle nieprawdopodobne było odłożenie tak znacznej sumy (ok. 6000.000 zł), która pozwoliła na sfinansowanie budowy domu.

90 Sąd podzielił stanowisko organu, że zgromadzone środki nie pochodziły

91 ze źródeł opodatkowanych, gdyż skarżąca nie wykazała, iż dochód otrzymany

92 z pracy poza granicami Polski został opodatkowany.

93 Za nietrafne sąd uznał również zarzuty skargi dotyczące nieprawidłowego określenia przez organ podatkowy okresu prowadzonej przez małżonków działalności gospodarczej, a także jej charakteru i zakresu oraz pominięciu osiąganych przez nich z tego tytułu dochodów. Podkreślił, że tych ustaleń organ dokonał na podstawie dokumentów urzędowych, np. decyzji z urzędu miejskiego, czy informacji od Naczelnika Urzędu Skarbowego.

94 Sąd zwrócił uwagę, że organ podatkowy podjął wszelkie działania mające

95 na celu wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy odnośnie ustalenia kosztów prowadzonej przez małżonków budowy domu. Ze względu na to, że małżonkowie nie potrafili przedstawić dokumentów dotyczących kosztów budowy- organ

96 w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego przeprowadził dowód

97 z opinii biegłego, co było w pełni zasadne. Organ odwoławczy, przyjmując ustalenia biegłego co do wartości wykonanych w latach 2003-2007 prac budowlanych - nie ograniczył się do powołania konkluzji zawartej w opinii,

98 a sprawdził, na jakich przesłankach biegły oparł wnioski i skontrolował prawidłowość przyjętego rozumowania, czemu dał wyraz w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustosunkował się również do zgłoszonych przez skarżącą uwag. Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego,

99 że oszacowana przez biegłego wartość prac budowlanych w kwocie 19.080 zł była najniższą kwotą, którą małżonkowie musieli ponieść na roboty budowlane wykonane w 2005 r. Zaznaczył, że wbrew zarzutom skargi poniesione wydatki

100 na budowę nie zostały określone przez organ podatkowy w sposób arbitralny - ich wysokość przyjęta została na podstawie faktur VAT, dowodów (rachunków) zapłaty i umów oraz informacji udzielonych przez podmioty, od których małżonkowie nabywali usługi.

101 Sąd nie dopatrzył się również naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania - zlecenie organowi pierwszej instancji w trybie art. 229 ord. pod. przeprowadzenia postępowania uzupełniającego w zakresie ustalenia wysokości wydatków poniesionych przez skarżącą i jej męża na wykonane roboty budowlane tej zasady nie naruszało. Wskazał, że okoliczność wykonania prac budowlanych przez małżonków nie była okolicznością nową, również zakres wykonanych prac nie był przez skarżącą kwestionowany. Celem postępowania wyjaśniającego było ustalenie ich prawidłowej (najbardziej zbliżonej

102 do rzeczywistej) wysokości z uwagi na wątpliwości powstałe na tle zeznań złożonych przez skarżącą, jej męża i wskazanych przez niego świadków.

103 7. Powyższy wyrok został zaskarżony w całości przez skarżącą, która zarzuciła mu naruszenie:

104 art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.(Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.)

105 w związku z art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. (Dz. U. Nr 80, poz.350), poprzez błędną wykładnię, przejawiającą się pominięciem okoliczności, że pokrywanie wydatków z mienia zgromadzonego przed dniem 1 stycznia 1998 r.

106 mogło odbywać się na gruncie aktualnie obowiązujących przepisów odnośnie opodatkowania przychodów z nieujawnionych źródeł niezależnie od tego, czy mienie to zostało uprzednio opodatkowane lub nie podlegało opodatkowaniu;

107 art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca wraz z mężem osiągnęli dochód z nieujawnionych źródeł, choć

108 w trakcie postępowania ustalono te źródła, a jedynie zakwestionowano, iż pochodzące z nich dochody zostały opodatkowane lub zwolnione

109 od opodatkowania;

110 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a. w związku z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ podatkowy wskazanych wyżej przepisów i pominięcie poczynienia istotnych dla

111 sprawy ustaleń w zakresie jaka część oszczędności

112 z lat ubiegłych, którymi skarżąca wraz z mężem dysponowali na początku 2003 r. - została zgromadzona przed dniem 1 stycznia 1998 r.;

113 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez oddalenie skargi mimo

114 naruszenia przez organ podatkowy wskazanych wyżej przepisów

115 i poczynienie wadliwych ustaleń odnośnie faktu dysponowania przez małżonków oszczędnościami z lat ubiegłych, ich wysokości i źródeł powstania, a szczególnie przyjęcie, że żadna część tych oszczędności nie pochodziła

116 z przychodów uprzednio opodatkowanych lub wolnych od podatku;

117 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ podatkowy wskazanych wyżej przepisów i przyjęcie,

118 że całość wynagrodzenia za pracę była na bieżąco

119 przez skarżącą i jej męża wydatkowana i nie mogła powodować przyrostu oszczędności, choć posiadali oni liczne dodatkowe źródła przychodów z pracy zawodowej, takie jak praca nakładcza, dodatkowe zlecenia, zaś ponosili mniejsze od przeciętnych koszty utrzymania;

120 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 ord. pod., poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ podatkowy wskazanych wyżej przepisów i przyjęcie, że liczne, kilkumiesięczne wyjazdy męża skarżącej do Szwecji miały charakter wyłącznie handlowy, a nie polegały na wykonywaniu zleconych prac budowlanych, z których wynagrodzenie było opodatkowywane w Szwecji, na którą to okoliczność małżonkowie złożyli wyjaśnienia i wskazali świadków;

121 7) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez oddalenie skargi mimo

122 naruszenia przez organ podatkowy wskazanych wyżej przepisów

123 i niepoczynienie należytych ustaleń odnośnie rozmiarów, szczegółów

124 i poziomu dochodowości działalności gospodarczej małżeństwa w zakresie turystki i handlu choć fakt jej prowadzenie był bezsporny, zaś dokumentacja podatkowa była składana organom skarbowym, które powinny z urzędu dysponować pełną wiedzą w tym zakresie;

125 8) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 122, art.

126 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 ord. pod., poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ podatkowy wskazanych wyżej przepisów i całkowite zignorowanie faktu prowadzenia przez

127 skarżącą i jej męża dochodowej i opodatkowanej działalności gospodarczej w zakresie turystki i handlu na skutek braku inwencji organów podatkowych w ustaleniu choćby oszacowaniu wielkości osiąganych dochodów - choć małżonkowie przedłożyli tym zakresie określone wyjaśnienia, zeznania i dowody;

128 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ podatkowy wskazanych wyżej przepisów i dowolne uznanie,

129 że środki pochodzące z działalności handlowej skarżącej przed rejestracją działalności oraz z innych źródeł - uznanych przez organ

130 za nieopodatkowane - nie były w pierwszej kolejności lub choćby proporcjonalnie - przeznaczane na bieżące potrzeby, co powodowało przyrost oszczędności z innych, opodatkowanych źródeł;

131 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ podatkowy wskazanych wyżej przepisów i uznanie,

132 że niekwestionowane dochody ze sprzedaży dewiz i biżuterii

133 powinny podlegać opodatkowaniu jako pochodzące z działalności handlowej, czy wręcz gospodarczej, podczas gdy ich zakup i sprzedaż były jedynie przejawem lokowania oszczędności i zabezpieczania ich przed deprecjacją;

134 11) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 122,

135 art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ podatkowy wskazanych wyżej przepisów

136 i nieuzasadnione pominięcie faktu ponoszenia przez małżonków bieżących

137 wydatków wspólnie z rodzicami oraz dziećmi, co nie tylko zwiększało budżet domowy, ale przekładało się jednocześnie na mniejsze koszty utrzymania w przeliczeniu na jedną osobę, czego organy - odwołując się

138 dodanych statystycznych - nie uwzględniły, choć dane te takie zróżnicowanie umożliwiają;

139 12) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 122, art. 180 § 1 , art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 ord. pod., poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ podatkowy wskazanych wyżej przepisów i nieuzasadnione pominięcie faktu osiągania przez małżonków opodatkowanych dochodów z wynajmu mieszkania, na którą to okoliczność przedłożyli konkretne dowody;

140 13) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1

141 w związku z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ podatkowy wskazanych wyżej przepisów

142 i oparcie się na opinii biegłego, która nie rozstrzygała wcale istoty zagadnienia postawionego przez same organy podatkowe biegłemu, nie odnosiła się w ogóle do materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i nie zawierała wymaganego uzasadnienia dla przyjętej metodologii i założeń, szczególnie odnośnie liczby pracowników, czasu pracy i jej wyceny w zakresie udziału własnego;

143 14) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1

144 w związku z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod., poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ podatkowy wskazanych wyżej przepisów i rzekome odwoływanie się do opinii biegłego w zakresie określenia wydatków na roboty budowlane, pomimo utrzymania w mocy decyzji organu I instancji, który określił poziom tych wydatków zupełnie dowolnie, a przede wszystkim inaczej, niż wskazał to biegły;

145 15) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 122, art. 180 § 1 , art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 ord. pod., poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ podatkowy wskazanych wyżej przepisów

146 i zupełne pominięcie faktu partycypacji syna skarżącej w ponoszeniu wydatków budowlanych, bez odniesienia się do składanych twierdzeń i zeznań w tym zakresie oraz bez przeprowadzenia zeznań z przesłuchania licznych świadków;

147 16) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1 ord. pod., poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ podatkowy wskazanego wyżej przepisu i zupełne pomijanie faktu osiągania przez skarżącą i jej męża opodatkowanych dochodów z tytułu działalności gospodarczej i wynajmu mieszkania z uwagi na rzekomą niemożliwość ustalenia wysokości tych dochodów, choć składali oni organom podatkowym stosowną dokumentację podatkową, której organy dobrowolnie się wyzbyły, a której małżeństwo nie miało obowiązku przechowywać;

148 17) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1 ord. pod., poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ podatkowy wskazanego wyżej przepisu i zupełne pomijanie faktu partycypacji syna skarżącej w ponoszeniu wydatków budowlanych - z uwagi na rzekomy brak po jego stronie wystarczających środków finansowych, choć ten sam organ podatkowy utrzymał w mocy decyzje podatkowe określające, że syn skarżącej w latach 2003-2004 poniósł nie stratę podatkową - jak zadeklarował - ale zanotował kilkusettysięczne dochody;

149 18) art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i brak należytego

150 i kompletnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w szczególności nieodniesienie się do wszystkich zarzutów i argumentów podniesionych w skardze, przykładowo: co do pracy źródeł powstania oszczędności nakładczej i dodatkowych zleceń poza stosunkiem zatrudnienia, od których to dochodów nie odprowadzano składek na ubezpieczenie społeczne, a zatem nie były one znane ZUS i nie były wykazywane w zestawieniach, co do dowodów dotyczących opodatkowanych dochodów małżeństwa z wynajmu mieszkania.

151 Mając na uwadze powyższe wniosła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

152 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

153 Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy i dlatego zasługuje

154 na uwzględnienie.

155 7. Odnosząc się do sformułowanych w niej zarzutów należy zaznaczyć, że mieści się wśród nich zarzut naruszenia art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. Przepis, o którym mowa - w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia 31 grudnia 2006 r. - został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013 r., SK 18/09 (sentencję ogłoszono w dniu 27 sierpnia 2013 r. w Dz. U. poz. 985) za niezgodny z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji RP. Fakt ten zwalnia z oceny zasadności pozostałych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej i stwarza podstawę do uchylenia zarówno zaskarżonego wyroku sądu administracyjnego pierwszej instancji, jak i uwzględnienia wniesionej do niego skargi poprzez uchylenie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 10 lutego 2012 r., nr [...]. Niekonstytucyjność przepisu tworzącego umocowanie do wydania decyzji w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów jest bowiem okolicznością, która przesądza o wadliwości (niezgodności z prawem) podjętego rozstrzygnięcia, a w konsekwencji - także wyroku sądu administracyjnego pierwszej instancji oddalającego skargę. Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany sentencją powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, obowiązany był wziąć pod uwagę niekonstytucyjność przepisu, tworzącego podstawę do wydania decyzji w przedmiocie wymiaru podatku. Stan, o którym mowa istniał w czasie podjęcia rozstrzygnięcia przez organ podatkowy. Bez znaczenia dla przeprowadzonej oceny prawnej jest zatem fakt utraty przez art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. mocy obowiązującej dopiero z dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw.

156 W tym stanie rzeczy na podstawie art. 188 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

157 8. O kosztach postępowania w pierwszej instancji rozstrzygnięto zgodnie z art. 200 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Stosując ten ostatni przepis (odstępując od zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości) za "przypadek szczególnie uzasadniony" Sąd uznał to, że w dacie orzekania zarówno przez organ podatkowy, jak i sąd administracyjny I instancji - art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. pozostawał w obrocie prawnym i korzystał z domniemania zgodności z Konstytucją.