Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2019 r., II FSK 2627/18

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2019 r., II FSK 2627/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Lubiński Sędzia NSA Jan Grzęda Sędzia del. WSA Paweł Dąbek (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 109/17 w sprawie ze skargi I. J. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z drugim członkiem zarządu oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za maj, czerwiec i lipiec 2011 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od I. J. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: Minister) decyzją z dnia 7 listopada 2016r. utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 16 września 2015r., orzekającą o odpowiedzialności I. J. (dalej: Skarżąca) za zaległości P. sp. z o.o. w likwidacji (dalej: Spółka) z tytułu wpłat na PFRON za maj, czerwiec i lipiec 2011r. wraz z odsetkami, solidarnie ze Spółką i z pozostałym członkiem zarządu oraz o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odpowiedzialności Skarżącej jako byłego członka zarządu za zobowiązania za sierpień oraz wrzesień 2011r.

3 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 stycznia 2018r., sygn. akt III SA/Wa 109/17 – dostępny na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl oddalił skargę na powyższą decyzję. WSA w Warszawie zaakceptował ustalenia organów administracyjnych, że zaistniały wszystkie pozytywne przesłanki orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącej jako członka zarządu, a jednocześnie nie wykazała ona, aby zachodziły przesłanki negatywne takiej odpowiedzialności.

4 W złożonej skardze kasacyjnej, Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:

5 1/ art. 160 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018r, poz. 800 - dalej: O.p.) poprzez przyjęcie, iż Skarżąca, jako członek zarządu Spółki ponosi odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON, poprzez pominięcie regulacji ustanowionych w umowie zawartej pomiędzy Spółką a Skarżącą, dotyczących zakresu obowiązków Skarżącej jako członka zarządu, a w szczególności, iż Skarżąca nie była obowiązana do regulowania należności publicznoprawnych Spółki;

6 2/ art. 116 O.p. poprzez przyjęcie, iż w stosunku do przedmiotowej Spółki doszło do bezskutecznej egzekucji;

7 3/ art. 21 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2012r., poz. 112 ze zm. – dalej: p.u.n.) poprzez przyjęcie, że w stosunku do Spółki w okresie pełnienia przez Skarżącą funkcji członka zarządu zaszły przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, zaś Skarżąca nie zgłosiła w terminie określonym w powyższych przepisach wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki.

8 W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie decyzji Ministra lub uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a nadto zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych.

9 Minister w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

10 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

11 Skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegała oddaleniu.

12 W pierwszej kolejności należy wskazać, ze zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania sądowego, której przesłanki wymienione zostały w § 2 tego artykułu. Przesłanki te w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły. Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia wyroków sądu pierwszej instancji, o czym świadczy właśnie wskazane wyżej związanie podstawami skargi kasacyjnej, sprowadzające się do tego, że zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego określa autor skargi kasacyjnej podnosząc naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub przepisu postępowania. Sąd kasacyjny nie ma nie tylko obowiązku, ale przede wszystkim prawa domyślania się i uzupełniania zarzutów skargi kasacyjnej oraz argumentacji służącej ich uzasadnieniu. Określenie danej podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd pierwszej instancji nie naruszył również innych przepisów, niedostrzeżonych lub pominiętych przy formułowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej czy odniesienie się do nich w sposób wybiórczy i ogólnikowy skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy podatkowe. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega bowiem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie.

13 Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 października 2017r. (sygn. akt II OSK 2702/16 – CBOSA), zgodnie z art. 176 p.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.

14 Powyższe uwagi ogólne były konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna, odbiega od standardów wymaganych od tego środka zaskarżania wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych. Pomijając już lakoniczność i zdawkowość argumentacji służącej poparciu podniesionych zarzutów, już samo ich sformułowanie zawierało błędy. W pierwszym zarzucie wskazano na naruszenie art. 160 O.p. Przepis ten normuje jednak możliwość dokonania wezwania w formie telegraficznej lub telefonicznej albo przy użyciu innych środków łączności. Skarżąca nie wskazywała jednak na okoliczność, że błędnie wzywano ją na podstawie tego przepisu. W drugim zarzucie, jako naruszony powołany został art. 116 O.p., choć przepis ten normuje różne sytuacje i składa się z wielu jednostek redakcyjnych. Z samego powołania tego przepisu, nie wiadomo, w czym organy miały uchybić normie z niego wynikającej. Już choćby z tych powodów, podniesione zarzuty nie powinny podlegać rozpoznaniu. Niemniej jednak Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze treść uchwały pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009r. (sygn. akt I OPS 10/09 – CBOSA), zgodnie z którą przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które – zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sad Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych, ale tylko w takim zakresie w jakim da się wyinterpretować, że stawiany zarzut ma swoje uzasadnienie, rozpozna pierwszy z zarzutów, jako naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p., zaś drugi z zarzutów, jako naruszenie art. 116 § 1 in principio O.p.

15 Zgodnie z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p., członek zarządu ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spółki z o.o. m.in. wówczas, gdy nie wykaże, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy. Skarżąca swojego braku winy w niezgłoszeniu upadłości upatrywała w tym, że na mocy umowy zawartej ze Spółką, w zakresie jej obowiązków jako członka zarządu, nie była zobowiązana do regulowania należności publicznoprawnych (m.in. dokonywania wpłat na rzecz PFRON).

16 Powyższy zarzut nie znajduje uzasadnienia, gdyż unormowania wynikające z art. 116 § 1 i § 2 O.p. zawierają wyczerpującą regulację przesłanek odpowiedzialności, a wynika z nich, że dla orzeczenia o takiej odpowiedzialności wystarczające jest, by dany członek zarządu pełnił funkcję w chwili powstania zaległości (upływu terminu płatności). Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni tych przepisów i słusznie ocenił, że w przypadku Skarżącej nie wystąpiły przesłanki uwalniające ją od solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki. Biorąc pod uwagę powody, które przedstawiła Skarżąca, a które miały by wskazywać na brak jej winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęciu postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (podział obowiązków w Spółce, wynikający z zawartej umowy), należy stwierdzić, że kwestia wewnętrznego podziału zadań i obowiązków pomiędzy osobami zarządzającymi spółką, nie stanowi przesłanki do wyłączenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe takiej spółki. Wewnętrzny podział zadań między poszczególnymi członkami zarządu spółki z o.o. nie wpływa bowiem na zakres ich odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Ponadto, jak wyjaśnił to NSA w wyroku z dnia 29 czerwca 2017r., (sygn. akt I FSK 2022/15 - CBOSA), dla wykazania przesłanki egzoneracyjnej, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. nie wystarczy też subiektywne poczucie braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość. Brak takiej winy jest kategorią obiektywną i można się na nią powoływać jedynie w sytuacji, gdy członek zarządu nie miał żadnych możliwości prowadzenia spraw spółki, a brak tych możliwości wynikał z przyczyn od niego całkowicie niezależnych (np. obłożna choroba). Sytuacja, w której Skarżąca wraz z innymi osobami zarządzającymi Spółką dokonała pomiędzy sobą podziału obowiązków związanych z prowadzeniem spraw Spółki, nie wyłącza możliwości działania w imieniu Spółki. Skarżąca będąc członkiem zarządu Spółki powinna była dołożyć należytej staranności przy prowadzeniu jej spraw, w tym dokonywać ustaleń, czy Spółka na bieżąco reguluje swoje zobowiązania. O "braku winy", o którym mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p., w przypadku niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości można mówić jedynie wtedy, gdy członek zarządu spółki, przy zachowaniu wszelkiej należytej staranności podczas prowadzenia jej spraw, wniosku takiego nie złożył z przyczyn od niego niezależnych. Skarżąca godząc się na powołanie w skład zarządu przyjęła na siebie wszelkie związane z tym prawa i obowiązki. Należy przy tym wskazać, że przesłanka braku winy z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. dotyczy zarówno winy umyślnej, jak i nieumyślnej, a tej ostatniej zarówno w postaci lekkomyślności, jak i niedbalstwa (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2017r., sygn. akt II FSK 2614/15 - CBOSA). Nie ma wątpliwości, że osoba pełniąca funkcję członka zarządu powinna posiadać wiedzę o sprawach spółki, w tym sprawach finansowych. Obowiązek ten istnieje także wówczas, gdy członkowie zarządu dokonali innego podziału obowiązków między sobą. Osoba podejmująca się piastowania funkcji członka zarządu powinna zdawać sobie sprawę, że charakter prawny tej funkcji oznacza nie tylko obowiązek wykonywania powierzonych jej zadań, ale też zwiększony zakres odpowiedzialności, w tym odpowiedzialności za skutki działań kierowanej spółki. Wobec tego okoliczność, że Skarżąca nie była na podstawie umowy zawartej ze Spółką zobligowana do regulowania należności publicznoprawnych nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu o jej odpowiedzialności za zaległości tej Spółki. Nie zwalniało jej to bowiem od nadzorowania sytuacji majątkowej tego podmiotu oraz od właściwej reakcji na sytuację niewypłacalności. Zbieżny z powyższym pogląd prezentowany jest jednolicie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z dnia 7 sierpnia 2014r., sygn. akt I FSK 1369/13; z dnia 29 września 2017r., sygn. akt I FSK 2020/15; z dnia 30 listopada 2017r., sygn. akt II FSK 3142/15; z dnia 19 stycznia 2018r., sygn. akt II FSK 38/16 - CBOSA)

17 Przed przystąpieniem do rozpoznania dwóch kolejnych zarzutów, zaznaczyć trzeba, że Skarżąca nie podniosła w skardze kasacyjnej żadnych zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie stoi na stanowisku, że skoro błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości, to gdy strona skarżąca kasacyjnie nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych sprawy, zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego są zarzutami bezpodstawnymi. Innymi słowy, jeżeli strona skarżąca kasacyjnie uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny. Nie można więc w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego zwalczać dokonanych w sprawie ustaleń stanu faktycznego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie, tj. w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (por. wyroki NSA z dnia 16 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 2698/16; z dnia 9 października 2018r., sygn. akt II OSK 2512/16; z dnia 18 września 2018r., sygn. akt I OSK 459/18; z dnia 22 czerwca 2018r., sygn. akt I OSK 2872/17; z dnia 19 kwietnia 2018r., sygn. akt II OSK 2531/17; z dnia 16 marca 2018r., sygn. akt I OSK 1587/16; z dnia 7 lutego 2018r., sygn. akt I OSK 1863/17; z dnia 12 grudnia 2017r., sygn. akt II OSK 646/16; z dnia 24 listopada 2017r., sygn. akt I FSK 302/16; z dnia 31 października 2017r., sygn. akt I GSK 2346/15 i z dnia 17 października 2017r., sygn. akt II FSK 2433/15 - CBOSA).

18 W dwóch pozostałych zarzutach Skarżąca kwestionowała, że doszło do bezskuteczności egzekucji oraz błędne ustalenie, iż w okresie pełnienia przez nią funkcji członka zarządu, istniały podstawy do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Zarówno przedmiotowe zarzuty, lecz przede wszystkim ich uzasadnienie, wskazują, że Skarżąca kwestionowała nie tyle błędną wykładnię, czy też niewłaściwe zastosowanie wymienionych w skardze przepisów, co naruszenia organów w ustalaniu stanu faktycznego sprawy. Jednocześnie Skarżąca nie podniosła żadnych zarzutów naruszenia przepisów postępowania i tym samym nie podjęła nawet próby wykazania, że organy, ustalając stan faktyczny w zakresie bezskuteczności egzekucji administracyjnej i zaistnienia przesłanek upadłości, naruszyły normy proceduralne, a Sąd pierwszej instancji tych uchybień nie dostrzegł. Oznacza to, że ustalenia faktyczne w sprawie nie zostały podważone, a związany granicami środka zaskarżenia (art. 183 § 1 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny musi w takim wypadku przyjąć te ustalenia za prawidłowe. Skoro organy ustaliły, że Spółka przez długi czas nie regulowała swoich zobowiązań (w tym na rzecz ZUS począwszy od listopada 2010r.), a skierowana do niej egzekucja okazała się bezskuteczna, co ich zdaniem znajdowało potwierdzenie w załączonym dowodzie w postaci postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, to przepisy prawa materialnego, wskazane w podstawach skargi kasacyjnej zastosowane zostały prawidłowo.

19 W realiach rozpatrywanej sprawy, skuteczny zarzut naruszenia przepisów, wskazanych w punktach 2 i 3 skargi kasacyjnej, poprzedzony być musiał sformułowaniem zarzutów naruszenia stosownych przepisów postępowania, czego jednak Skarżąca nie uczyniła. Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów takich za Skarżącą sformułować nie może.

20 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, za podstawę przyjmując art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na zasadzie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.