Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2011 r., II FSK 242/10

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2011 r., II FSK 242/10

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Sędzia WSA del. Lidia Ciechomska- Florek, Protokolant Tomasz Jankowski, po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 września 2009 r. sygn. akt I SA/Lu 490/09 w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 18 listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w L. na rzecz M. P. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt I SA/Lu 490/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 18 listopada 2008 r. oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 22 lipca 2008 r. w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych.

3 W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że Dyrektor Izby Celnej prowadzi wobec M.P. postępowanie egzekucyjne na podstawie 33 tytułów wykonawczych nr [...] do [...]. Tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie trzech decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w L. z dnia 25 stycznia 2008 r., określających M. P. zobowiązanie w podatku akcyzowym w łącznej kwocie 6 076 112 zł, za okresy rozliczeniowe od marca 2003 r. do grudnia 2005 r. W dniu 12 lutego 2008 r. pracownik Izby Celnej doręczył zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych i na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] do [...] dokonał zajęcia ruchomości. Ruchomości zostały pozostawione pod dozorem zobowiązanego. Zobowiązany odmówił podania informacji na temat swojego stanu majątkowego. W dniu 20 lutego 2008 r. Dyrektor Izby Celnej na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] do [...] sporządził zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Zawiadomienie to zostało doręczone na adres zobowiązanego w dniu 22 lutego 2008 r., a na adres banku w dniu 26 lutego 2008 r.

4 W dniu 25 lutego 2008 r. pełnomocnik zobowiązanego wniósł do Dyrektora Izby Celnej skargę na czynności organu egzekucyjnego w postaci zajęcia ruchomości z dnia 12 lutego 2008 r., domagając się między innymi umorzenia naliczonych kosztów egzekucyjnych.

5 Dyrektor Izby Skarbowej w L. postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2008 r. uznał powyższą skargę zobowiązanego za nieuzasadnioną, jednocześnie wniosek o umorzenie naliczonych kosztów egzekucyjnych przekazał do rozpatrzenia – zgodnie z właściwością rzeczową – Dyrektorowi Izby Celnej w B.

6 Postanowieniem z dnia 18 listopada 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej w L., po rozpatrzeniu zażalenia M. P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 107 ze zm. - k.p.a.) oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. - u.p.e.a.) uchylił w całości postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 22 lipca 2008 r. określające zobowiązanemu wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie 510 586,40 zł w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] do [...] i określił wysokość tych kosztów w kwocie 510 454,00 zł, wskazując, że koszty powstały w dniach: 12 i 20 lutego 2008 r., przed dniem wstrzymania wykonania decyzji wymiarowych i przed zawieszeniem postępowania egzekucyjnego.

7 M.P. złożył skargę do Sądu administracyjnego na ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w sprawie kosztów egzekucyjnych, zarzucając naruszenie: art. 18 i art. 64c § 1, § 7 u.p.e.a., przez niewłaściwe ich zastosowanie, polegające na określeniu kosztów egzekucyjnych w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym, błąd w ustaleniach faktycznych będących podstawą tego rozstrzygnięcia. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

8 Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

9 Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że Dyrektor Izby Celnej oraz Dyrektor Izby Skarbowej istotnie naruszyli art. 64c § 7 u.p.e.a, wydając postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych bez żądania zobowiązanego w tym przedmiocie.

10 Sąd zwrócił uwagę, że pismo pełnomocnika zobowiązanego z dnia 25 lutego 2008 r., nazwane skargą, do którego odwołują się organy, zawierało wniosek o "... uchylenie dokonanych czynności i umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz naliczonych kosztów egzekucyjnych." Nie zawierało żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, wprost zgodnie z jego treścią.

11 W ocenie Sądu, wniosek o "umorzenie naliczonych kosztów egzekucyjnych", zawarty w piśmie pełnomocnika zobowiązanego z dnia 25 lutego 2008 r., to wniosek o zastosowanie ściśle instytucji z art. 64e § 1, § 2 u.p.e.a.

12 Wbrew stanowisku Dyrektora Izby Celnej, za nim Dyrektora Izby Skarbowej, wniosek o umorzenie obciążających zobowiązanego kosztów egzekucyjnych ma za przedmiot koszty obciążające zobowiązanego w trybie ustawowym, z mocy prawa, nie tylko koszty egzekucyjne uprzednio ustalone postanowieniem przewidzianym w art. 64c § 7 u.p.e.a. Kiedy art. 64e § 1 u.p.e.a. przewiduje możliwość umorzenia w całości czy w części przypadających organowi egzekucyjnemu od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych, to stanowi o możliwości umorzenia kosztów egzekucyjnych, które przypadają organowi egzekucyjnemu od zobowiązanego w trybie ustawowym, z mocy prawa. Postanowienie przewidziane w art. 64c § 7 u.p.e.a., wydane na żądanie zobowiązanego, nie jest ustawową przesłanką (warunkiem) możliwości umorzenia przypadających organowi egzekucyjnemu od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych, bo art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 u.p.e.a. nie przewiduje takiej przesłanki.

13 W konsekwencji Sąd pierwszej instancji skonstatował, że w tym stanie prawnym wniosek zobowiązanego o umorzenie kosztów egzekucyjnych, obciążających zobowiązanego, na podstawie art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 - 3 u.p.e.a., w żadnym razie nie zawierał w sobie (z mocy prawa) żądania zobowiązanego wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a. Wniosek zobowiązanego o zastosowanie art. 64e § 1 u.p.e.a. nie jest żądaniem zobowiązanego wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych przewidzianym w art. 64c § 7 u.p.e.a.

14 W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

15 - art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. polegające na uwzględnieniu skargi i uchyleniu zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Celnej błędnie przyjmując, że organ egzekucyjny i za nim Dyrektor Izby Skarbowej naruszył art. 64 c § 7 u.p.e.a. wydając postanowienie bez żądania zobowiązanego w sprawie kosztów egzekucyjnych, podczas, gdy przepis ten nie został naruszony, a tym samym nie miało to wpływu na wynik sprawy, bowiem z treści wniosku zobowiązanego takie żądanie wynika, a przepis ten nie zawiera zastrzeżenia, iż żądanie to musi być wyrażone wprost;

16 - art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie ustaleń co do stanu faktycznego, który został prawidłowo ustalony przez organ egzekucyjny i Dyrektora Izby Skarbowej polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji stwierdził brak żądania zobowiązanego do wydania postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych, podczas gdy takie żądanie wynika z wniosku zobowiązanego.

17 W konsekwencji, w ocenie organu, powyższe skutkuje naruszeniem przez Sąd pierwszej instancji art.151 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie, czyli nie oddalenie skargi, mimo, iż w niniejszej sprawie nie doszło do zarzucanego przez Sąd naruszenia przepisów postępowania egzekucyjnego.

18 Wskazując na ww. zarzuty organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Lublinie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

19 W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona przeciwna wniosła o jej oddalenie.

20 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

21 Brak jest podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej.

22 Z pisma zobowiązanego z dnia 25 lutego 2008 r. zatytułowanego "skarga na czynności organu egzekucyjnego Dyrektora Izby Celnej w B. – zajęcie ruchomości na podstawie protokołu zajęcia i odbioru ruchomości z dnia 12 lutego 2008 r." wynika, że zobowiązany żądał wszczęcia właściwie czterech odrębnych postępowań: o wstrzymanie egzekucji administracyjnej; uchylenie czynności egzekucyjnych; umorzenie postępowania egzekucyjnego; umorzenie naliczonych kosztów egzekucyjnych. Nie wynika z tego pisma natomiast, aby zobowiązany wnosił o obliczenie kosztów postępowania egzekucyjnego i wydanie w tym przedmiocie stosownego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 64 c § 7 i 8 u.p.e.a.

23 Stosownie bowiem do art. 64 c § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Żądanie, o którym mowa w § 7, nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia

24 powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych (art.64 c § 8 u.p.e.a.).

25 Podkreślić wobec tego należy, że zasadą jest, że koszty związane z tym postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego i podlegają przymusowemu ściągnięciu w drodze egzekucji. Zobowiązany już w czasie postępowania egzekucyjnego odpowiada z mocy prawa z tytułu powstających w jego trakcie obowiązków uiszczenia określonych kosztów egzekucyjnych (art. 64 § 2, art. 64 § 9 (pkt 1-11), art. 64 § 10, art. 64c § 1 i art. 64c § 6 u.p.e.a., natomiast wierzyciel, na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a., na zasadzie ustawowego wyjątku ponosi odpowiedzialność za całość kosztów postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Zobowiązany odpowiada zatem za koszty egzekucyjne już w trakcie toczącego się, nie zakończonego postępowania egzekucyjnego, od daty, w której, na podstawie danego przepisu prawa, powstaje obowiązek ich uiszczenia. Wierzyciel natomiast, na podstawie ustawowego wyjątku od zasady i zasadniczego trybu prawnego odpowiedzialności za koszty egzekucyjne, może ponosić odpowiedzialność za koszty postępowania egzekucyjnego, to jest za całość nie zapłaconych i nie wyegzekwowanych kosztów zakończonego postępowania egzekucyjnego. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wprowadza reguły, że są one ustalane w formie jakiegoś aktu administracyjnego Tym samym ponoszenie kosztów egzekucyjnych podporządkowane jest zasadzie rządzącej należnościami wynikającymi z przepisu prawa. Ustawa przewiduje kompetencje do domagania się wydania postanowienia przez zobowiązanego lub też obowiązek jego wydania z urzędu, gdy koszty obciążają wierzyciela (art. 64c § 7 u.p.e.a.). Zatem obligatoryjne lub fakultatywne rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego zostało powiązane z zasadami rządzącymi ciężarem poniesienia tych kosztów.

26 Ciężar poniesienia kosztów egzekucyjnych niewątpliwie w rozpoznawanej sprawie spoczywał na zobowiązanym, a nie na wierzycielu; nie było zatem podstaw do wydania "postanowienia w sprawie kosztów" bez wyraźnego żądania zobowiązanego, o którym mowa w art. 64 c § 7 u.p.e.a.

27 W świetle powyższych konstatacji należy także zwrócić uwagę, że zawartym w piśmie z dnia 25 lutego 2008 r. wniosek o "umorzenie naliczonych kosztów" sprowadzał się do kwestionowania jednostkowych kosztów egzekucyjnych. Był to w istocie rzeczy wniosek o zastosowanie instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w art. 64 e u.p.e.a. Organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne, jeżeli zachodzi chociaż jedna z okoliczności zawartych w art.64 e § 2 pkt 1-3 u.p.e.a., to jest: stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Na jedną z powyższych okoliczności - wystąpienie interesu publicznego - powoływał się zobowiązany w uzasadnieniu wskazywanego pisma nazwanego "skargą na czynności egzekucyjne" .

28 W konsekwencji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji w zgodzie z literą prawa zastosował art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i wyeliminował z obrotu rozstrzygnięcia organów egzekucyjnych, ze względu na istotne naruszenie art. 64 c § 7 u.p.e.a., poprzez wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych bez żądania zobowiązanego. Swoje konstatacje zawarł w poprawnym uzasadnieniu pozostającym w zgodzie z treścią art.141 § 4 p.p.s.a.

29 Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. i 203 pkt 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.