Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2012 r., II FSK 2302/10

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2012 r., II FSK 2302/10

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak, Sędzia NSA (del.) Danuta Małysz (sprawozdawca), Protokolant Agata Grabowska, po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2012 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 maja 2010 r. sygn. akt I SA/Gd 68/10 w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 16 listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia 1) oddala skargę kasacyjną, 2) przyznaje od Skarbu Państwa – z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – na rzecz adwokata M. D. kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych powiększoną o należny podatek VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, 3) odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 20 maja 2010r., sygn. akt I SA/Gd 68/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 16 listopada 2009r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia oraz orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

3 W uzasadnieniu powyższego wyroku sąd I instancji podał na wstępie, iż pismem z dnia 31.08.2009r. A. B. wniósł zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 21 sierpnia 2009r. o odmowie wydania zaświadczenia o treści żądanej przez stronę, a w dniu 1.09.2009r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że uchybienie terminu nastąpiło z uwagi na zły stan zdrowia, tj. silne bóle zamostkowe i potężne ciśnienie.

4 Postanowieniami z dnia 16 listopada 2009r. nr [...] i nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w G. odpowiednio: 1/ na podstawie art.163 § 2 w związku z art.162 i art.216 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. z 2005r. Nr 8, poz.60 ze zm./, zwanej dalej "O.p.", odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia, 2/ na podstawie art.228 § 1 pkt 2 i § 2 w związku z art.12 i art.223 § 1 i § 2 pkt 1 O.p. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie organu I instancji, o którym mowa wyżej. W uzasadnieniu tego drugiego postanowienia organ podał, iż postanowienie organu I instancji zostało doręczone stronie dnia 24.08.2009r. wraz z zawartym w nim prawidłowym pouczeniem, że stronie przysługuje od niego zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej, za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., w terminie 7 dni od daty jego doręczenia. Termin ten upłynął , stosownie do art.12 O.p., dnia 31.08.2009r., zaś zażalenie na postanowienie zostało wniesione w dniu 1.09.2009r., a więc z jednodniowym uchybieniem terminu. Zatem, przy uwzględnieniu także, że uchybiony termin nie został przywrócony, niebudzącym wątpliwości faktem jest uchybienie przez stronę terminowi wskazanemu w art.236 O.p.

5 Dalej sąd I instancji wskazał, iż A. B. wniósł na powyższe postanowienie skargę, w której zarzucił jego wydanie z naruszeniem art.228 § 1 pkt 2 w związku z art.12, art.223 § 1 i § 2 pkt 1 O.p. Stanowisko swoje podtrzymał w piśmie z dnia 17.05.2010r., akcentując, iż zaskarżone postanowienie jest konsekwencją wydania wadliwego postanowienia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu.

6 Dyrektor Izby Skarbowej w G. wniósł o oddalenie skargi.

7 Przedstawiając motywy podjętego rozstrzygnięcia sąd I instancji zauważył przede wszystkim, iż przedmiotem skargi w sprawie niniejszej jest postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zażalenia, którego istotą jest jedynie ustalenie faktu, czy odwołanie zostało wniesione w terminie, przy czym podniósł, iż art.228 § 1 pkt 2 w związku z art.239 O.p. nakłada na organ odwoławczy obowiązek badania terminowości wniesienia zażalenia i stwierdzenia w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia. Podkreślił, iż stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia następuje z urzędu, a w postępowaniu w tym przedmiocie organ podatkowy zobowiązany jest określić dwie daty - datę doręczenia postanowienia, co wymaga także oceny skuteczności doręczenia postanowienia, i datę upływu terminu do złożenia zażalenia. Jednocześnie sąd stwierdził, że samo stwierdzenie uchybienia terminowi nie stoi na przeszkodzie rozpoznania ewentualnego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia.

8 Sąd I instancji podniósł dalej, iż zgodnie z art.236 O.p. zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie oraz że dla skutecznego wniesienia zażalenia strona nie jest zobligowana do osobistego stawiennictwa i złożenia zażalenia w siedzibie organu, ponieważ stosownie do art.12 § 6 pkt 2 O.p ma także możliwość wniesienia zażalenia za pośrednictwem polskiej placówki pocztowej operatora publicznego. Wyjaśnił, że niezależnie od wyboru sposobu wniesienia zażalenia, w każdym przypadku strona jest zobowiązana dokonać tej czynności w terminie wynikającym z art.236 O.p.

9 Uwzględniając powyższe sąd I instancji stwierdził, iż organ odwoławczy prawidłowo zinterpretował przepisy O.p., tj. art.228 § 1 pkt 2 w związku z art.12 i art.223 § 1 i § 2 pkt 1, stwierdzając, iż zażalenie zostało złożone z uchybieniem terminu. Podkreślił, iż fakt, że strona uchybiła terminowi wskazanemu w art.236 O.p., nie budzi wątpliwości. Wyjaśnił też, że ewentualne wydanie postanowienia w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia nie ma wpływu na datę doręczenia i rozpoczęcie biegu terminu, jak również datę upływu terminu do złożenia zażalenia, a pozytywne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu powoduje jedynie przywrócenie uchybionego terminu wyznaczonego do dokonania określonej czynności.

10 Jako podstawę prawną oddalenia skargi sąd I instancji wskazał art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm./.

11 W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku A. B., reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata, zarzucił naruszenie przepisów postępowania – art.162 § 1 w związku z art.228 § 1 pkt 2 O.p. przez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że strona złożyła zażalenie z uchybieniem terminowi, gdy uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącego, co uzasadniało przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia.

12 W oparciu o powyższe autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości ani w części.

13 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor stwierdził, że sąd I instancji błędnie ocenił jako zgodne z prawem i - z tego powodu - podzielił stanowisko organów podatkowych, ograniczając się w zasadzie do stwierdzenia, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia zażalenia. Zarzucił, że sąd nie ustosunkował się do art.162 § 1 O.p., chociaż nie ulega wątpliwości, że rozpoznanie niniejszej sprawy jest ściśle powiązane z wynikiem sprawy ze skargi na postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Wyraził pogląd, że sąd w sprawie niniejszej winien także rozważyć kwestię istnienia przesłanek do przywrócenia terminu do złożenia zażalenia, uwzględniając przy tym, że dla przywrócenia terminu wymagane jest jedynie uprawdopodobnienie, a nie – udowodnienie, braku winy. Stwierdził, że nagłe pogorszenia stanu zdrowia strony uzasadniało przywrócenie terminu, wobec zaś istnienia podstaw do przywrócenia terminu bezzasadne było uznanie, iż organ odwoławczy prawidłowo zastosował art.228 § 1 pkt 2 O.p., co doprowadziło do oddalenia skargi.

14 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w G., działający przez pełnomocnika – radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

15 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

16 Zgodnie z art.183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Przy tym, jak wynika z art.176 p.p.s.a., w skardze kasacyjnej winno być zawarte, między innymi, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, zaś - stosownie do art.174 p.p.s.a. - podstawami, na których skarga kasacyjna może być oparta, są: 1/ naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2/ naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Gdy, jak w niniejszej sprawie, podstawą skargi kasacyjnej jest naruszenie przepisów postępowania, należy w jej uzasadnieniu wyjaśnić, jaki konkretnie przepis i w jaki dokładnie sposób został przez sąd naruszony oraz wykazać, iż uchybienie to mogło mieć taki wpływ na wynik sprawy, że gdyby go nie popełniono, to rozstrzygnięcie mogłoby być inne, przy czym należy mieć na względzie, że rozpoznając sprawę ze skargi na postanowienie organu podatkowego sąd administracyjny dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, działając na podstawie przepisów p.p.s.a. /por.: art.1 i art.3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a./.

17 Nieważności postępowania przed sądem I instancji z urzędu nie stwierdzono. Jeśli zaś chodzi o treść skargi kasacyjnej, to stwierdzić należy, że jej zarzuty nie mogą być uznane za uzasadnione.

18 Zauważyć na wstępie należy, że sąd I instancji, którego zadanie polega na dokonaniu oceny /kontroli/ działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, uznając, że zaskarżone doń postanowienie wydane zostało bez naruszenia prawa, oddalił skargę na podstawie art.151 p.p.s.a. Zarzutu naruszenia tego przepisu w skardze kasacyjnej wyraźnie nie sformułowano. Jedynie z treści jej uzasadnienia można wywieść, że w ocenie autora skargi kasacyjnej sąd I instancji skargę oddalił bezzasadnie, a więc naruszył powołany art.151 p.p.s.a., wskutek błędnej oceny, że zaskarżone postanowienie nie narusza stanowiącego postawę jego wydania art.228 § 1 pkt 2 O.p.

19 Odnosząc się, z uwzględnieniem poglądów prawnych przedstawionych w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełnym składzie z dnia 26.10.2009r., sygn.akt I OPS 10/09, do tak sformułowanego zarzutu, wskazać należy, że zgodnie z art.228 § 1 pkt 2 O.p. organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, a przepis ten, z mocy art.239 O.p., ma zastosowanie także w toczącym się na podstawie przepisów O.p. postępowaniu zażaleniowym. Wydanie postanowienia, o którym tu mowa, jest zatem jedynie konsekwencją ustalenia, w trybie przepisów O.p., iż zażalenie wniesione zostało z uchybieniem terminu określonego w art.236 § 2 O.p.

20 Błędnej oceny przez sąd I instancji dokonanego w sprawie przez organ odwoławczy ustalenia, że strona wniosła zażalenie po upływie terminu określonego w art.236 § 2 pkt 1 O.p., w skardze kasacyjnej nie zarzucono. Za prawidłowe uznać zatem należy stwierdzenie przez sąd I instancji, że w stanie sprawy uzasadnione było wydanie, na podstawie art.228 § 1 pkt 2 O.p., zaskarżonego do tego sądu postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia zażalenia.

21 W odniesieniu do akcentowanego w skardze kasacyjnej związku art.228 § 1 pkt 2 O.p. i art.162 § 1 O.p., stosownie do którego w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, wskazać natomiast należy, iż złożenie wniosku o przywrócenie terminu przed wydaniem postanowienia stwierdzającego uchybienie tego terminu ma jedynie ten skutek, że do czasu rozstrzygnięcia tego wniosku organ odwoławczy nie może wydać postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi, uwzględnienie bowiem wniosku o przywrócenie terminu wyłącza możliwość wydania postanowienia stwierdzającego jego uchybienie. Jednakże po ostatecznym w toku instancji /por.: art.228 § 2 O.p./ negatywnym rozstrzygnięciu wniosku o przywrócenie terminu /do wniesienia zażalenia/, wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia jest konieczne, wobec kategorycznego brzmienia art.228 § 1 pkt 2 O.p. /por. np.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28.02.2012r., sygn.akt II FSK 1765/10 i z 29.02.2012r., sygn.akt II FSK 1663/10/. Wydając postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu w sytuacji, o jakiej mowa, organ odwoławczy nie bada, czy zachodzą przesłanki do przywrócenia uchybionego terminu, gdyż kwestia ta rozstrzygnięta jest już postanowieniem ostatecznym wydanym na skutek wniosku o przywrócenie terminu.

22 Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art.184 p.p.s.a.

23 Na podstawie art.207 § 2 p.p.s.a., z uwagi na trudną sytuację materialną skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w G. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

24 O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art.250 p.p.s.a. oraz § 19 pkt 1 w związku z § 18 ust.1 pkt 2 lit.b/ i pkt 1 lit.c/ oraz § 2 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz.U. Nr 163, poz.1348 ze zm/.