Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2010 r., II FSK 2060/09

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2010 r., II FSK 2060/09

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Kancelarii P. H. s.c. radcy prawni M. C., M. H.-B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 1428/09 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi Kancelarii P. H. s.c. radcy prawni M. C., M. H.-B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 1 czerwca 2009 r., nr [...] w przedmiocie kontynuowania czynności kontrolnych postanawia uchylić zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 30 września 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Kancelarii P. H. s.c. radcy prawni M. C., M. H.-B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 1 czerwca 2009 r., nr [...], w przedmiocie kontynuowania czynności kontrolnych.

3 W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zarządzeniem z dnia 24 sierpnia 2009 r. wezwano Spółkę do uiszczenia wpisu stałego od skargi w kwocie 100 zł pod rygorem odrzucenia skargi. Strona uiściła wpis w zakreślonym w zarządzeniu terminie. Następnie Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skargę podpisali radcy prawni: M. C., M. H.-B., więc wpis winien być uiszczony w terminie właściwym dla złożenia skargi, który w sprawie upłynął w dniu 22 lipca 2009 r. Tymczasem wpis został uiszczony dopiero w dniu 4 września 2009 r. w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału. Błędne wezwanie radców prawnych do uiszczenia stałej opłaty sądowej nie ma znaczenia dla obowiązku uiszczenia wpisu stałego przez profesjonalnego pełnomocnika.

4 Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniosły wspólniczki Spółki - radcowie prawni zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, tj.:

5 1) art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zw. dalej w skrócie: p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi w sytuacji, gdy strona została prawidłowo wezwana do uiszczenia opłaty sądowej od skargi i opłatę tę uiściła w terminie 7-dniowym,

6 2) art. 163 § 2 p.p.s.a. polegające na braku pouczenia skarżących o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia.

7 Naruszenie prawa materialnego poprzez brak zastosowania:

8 1) art. 32, art. 45 oraz art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i pozbawienie strony możliwości zaskarżenia orzeczeń oraz nierównym traktowaniu wobec prawa,

9 2) art. 13 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i pozbawienie strony możliwości wniesienia środka odwoławczego,

10 3) art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i dyskryminowaniu strony z uwagi na wykonywany zawód.

11 Strona wnosiła o uwzględnienie skargi kasacyjnej oraz uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

12 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że została ona wniesiona przez osoby fizyczne: M. C., M. H.-B. bez udziału profesjonalnego pełnomocnika. Ewidentnym potwierdzeniem tego jest treść zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. Strona na potwierdzenie swojego stanowiska powołała się na treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2008 r. (sygn. akt I OSK 1124/08). Podkreślono, że sam fakt wykonywania przez wspólników Spółki zawodu radcy prawnego nie może pozbawić ich przymiotu strony działającej bez radcy prawnego. Zgodnie z art. 32 Konstytucji RP wszyscy są wobec prawa równi, a art. 78 Konstytucji RP stwierdza, że każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydawanych w pierwszej instancji.

13 W ocenie strony kontrola wszczęta przez Naczelnika P. Urzędu Skarbowego W. obarczona była błędami i strona była pozbawiona prawa do zaskarżenia orzeczeń wydawanych w toku postępowania.

14 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

15 Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu.

16 Stosownie do przepisu art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na dwóch podstawach, tj.: na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 wskazanej ustawy, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

17 Wspólnicy skarżącej Spółki oparli skargę kasacyjną m.in. na naruszeniu przepisów postępowania, tj. art. 221, art. 163 § 2 p.p.s.a. W myśl art. 221 p.p.s.a. pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlegało opłacie stałej. Nie ulega wątpliwości, że jest to jeden z tych przepisów, który dotyczy sytuacji, gdy strona reprezentowana jest przez adwokata lub radcę prawnego. Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje bowiem procedurę w sprawach sądowoadministracyjnych, kształtując relacje pomiędzy stronami a sądem. W sprawach tych zarówno skarżący, jak i organ, mogą być reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika.

18 W orzecznictwie pojawiły się odmienne zdania jak należy traktować stronę wnoszącą skargę będącą adwokatem lub radcą prawnym. W postanowieniu z dnia 23 września 2008 r. o sygn. akt I OSK 1124/08 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; w skrócie: CBOSA), na które powołała się strona w złożonej skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że strona, będącą adwokatem lub radcą prawnym, jeśli nie działa we własnej sprawie z pomocą profesjonalnego pełnomocnika, winna być traktowana, jak strona działająca bez adwokata lub radcy prawnego. W konsekwencji Sąd stwierdził, że przepis art. 221 p.p.s.a. nie ma zastosowania do adwokatów i radców prawnych, którzy przed Sądem pierwszej instancji występują w swych własnych sprawach. NSA w licznych orzeczeniach zawarł odmienne stanowisko (patrz: postanowienia I FSK 833/08 z dnia 22 sierpnia 2008 r., I FSK 832/08 z dnia 22 sierpnia 2008 r., II GZ 68/07 z dnia 24 kwietnia 2007 r., I OZ 1293/06 z dnia 21 września 2006 r. - dostępne w CBOSA), że adwokat lub radca prawny upoważniony do reprezentacji, czy też będący stroną postępowania, składający we własnej sprawie skargę podlegającą wpisowi stałemu ma obowiązek jego uiszczenia bez wezwania przez Sąd zgodnie z art. 221 p.p.s.a.

19 Postępowanie Sądu pierwszej instancji w sprawie polegające na wezwaniu strony zarządzeniem z dnia 24 sierpnia 2009 r. do usunięcia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 100 zł z powołaniem się na przepisy: art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) i pod rygorem odrzucenia skargi w sytuacji nie uiszczenia wpisu wskazywało, że Sąd przyjął pierwszy z wyżej zaprezentowanych poglądów. Strona uiściła wpis od skargi w zakreślonym w zarządzeniu z dnia 24 sierpnia 2009 r. terminie i wysokości. Po uiszczeniu wpisu Sąd pierwszej instancji zaskarżonym postanowieniem odrzucił wniesioną skargę wskazując, że mimo błędnego wezwania strony do uiszczenia stałej opłaty sądowej, nie ma to znaczenia dla przedmiotowego postępowania, gdyż wpis winien być uiszczony przez stronę bez jej wzywania.

20 W ocenie NSA nie jest dopuszczalna wskazane postępowanie, w którym strona jest wzywana o uiszczenie wpisu i wpis zostaje uiszczony w prawidłowej wysokości, a następnie jej skarga jest odrzucana z powołaniem się na okoliczność, że wpis winien być uiszczony bez wzywania strony. Kolejnym niekonsekwentnym działaniem Sądu pierwszej instancji było niezawarcie w zaskarżonym orzeczeniu pouczenia o trybie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej, co podkreśliła strona w skardze kasacyjnej formułując zarzut naruszenia art. 163 § 2 p.p.s.a., gdy zarządzenie z dnia 24 sierpnia 2009 r. zawierało stosowne pouczenie. Zgodnie z art. 163 § 2 p.p.s.a. postanowienia wydane na posiedzeniu niejawnym sąd doręcza z urzędu stronom. Gdy stronie przysługuje środek zaskarżenia, postanowienie należy doręczyć z uzasadnieniem. Doręczając postanowienie należy pouczyć stronę występującą w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia.

21 W orzecznictwie podkreśla się, że podstawy faktyczne prowadzące do zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego, np. poprzez odrzucenie skargi ze względu na konsekwencje procesowe, muszą mieć charakter bezsporny i oczywisty. W niniejszej sprawie ze względu na wskazane okoliczności takie podstawy nie występują i sprawie powinien być nadany bieg.

22 Pamiętać również należy, że prawo do sądu jest konstytucyjną zasadą wynikająca z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wprawdzie prawo to może podlegać ograniczeniom. Jednakże przypisanie stronie winy w stanie prawnym wywołującym wątpliwości i rozbieżności orzecznicze - jest zbyt rygorystyczne i nie uzasadnia zamknięcia stronie drogi do obrony jej praw i jest sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawnego.

23 Odnosząc się do zarzutu strony polegającego na naruszeniu prawa materialnego poprzez brak zastosowania art. 32 Konstytucji RP wypada podkreślić, że w przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji najpierw potraktował wnoszących skargę jak podmiot działający bez profesjonalnego pełnomocnika, mimo tego, że wnoszący skargę ujawniły swój status zawodowy (radcy prawni), a następnie postanowił odrzucić skargę opierając się na tej okoliczności. Taka czynność Sądu pierwszej instancji budzi wątpliwości w świetle zasady zaufania obywateli do organów władzy oraz sprawności działania aparatu państwowego. Ponadto nie jest zgodne z zasadą równości obywateli wobec prawa, aby pozytywne skutki pozostawania w dobrej wierze i w chronionym przez Konstytucję RP zaufaniu do władz odnosić tylko do pewnego wybranego zakresu.

24 Nie bez znaczenia jest również, że w niniejszym przypadku strona, aby zrealizować swoje konstytucyjne prawo do rozpatrzenia sprawy przez Sąd wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, uiściła stosowny wpis, następnie sporządziła i wniosła skargę kasacyjną oraz uiściła wpis od skargi kasacyjnej.

25 Mając na uwadze przedstawione okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 1 p.p.s.a. i orzekł jak w sentencji. Sąd nie mógł użyć przewidzianej w art. 185 § 1 p.p.s.a. formuły "i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania", gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny będzie rozpatrywać sprawę po raz pierwszy, a nie ponownie.